Poza oczywistym wygaszaniem oświetlenia ulicznego modyfikowano oprawy stosując specjalne osłony (maskownice), które kierowały wąski strumień światła bezpośrednio na ziemię i uniemożliwiając jego emisję w górę, a w budynkach stosowano wyłączniki drzwiowe (stykowe), które automatycznie odłączały obwód oświetlenia w momencie otwarcia drzwi zewnętrznych.

Ciekawostką rynkową z tamtego okresu były żarówki produkowane m.in. przez amerykański Westinghouse. Zamiast modyfikować swoje lampy, użytkownik mógł wkręcić w oprawę taką “specjalistyczną” żarówkę zaciemnieniową. Jej bańka była pokryta czarną nieprzezroczystą powłoką, a światło wydobywało się jedynie przez niewielki, matowy punkt na czole żarówki. Dzięki temu oświetlała pomieszczenie bardzo słabo i kierunkowo – na tyle, by dało się poruszać po domu, a jednocześnie dając zbyt mało światła, aby było ono widoczne z zewnątrz.

Co ciekawe, takie żarówki były standaryzowane przez Departament Wojny Stanów Zjednoczonych (jak widać na opakowaniu) i traktowane jak element obrony cywilnej, podobnie jak maski przeciwgazowe czy zaciemniające zasłony.

Po wojnie wiele z nich trafiło do piwnic i warsztatów, gdzie pełniły funkcję oświetlenia kierunkowego i ceniono je za to, że nie oślepiały lub nie zdradzały obecności światła na zewnątrz.

Artykuł Czarna żarówka Westinghouse z okresu II wojny światowej pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Historia zakładu sięga lat 20-tych XX wieku, kiedy działalność rozpoczęło przedsiębiorstwo “Elektrobudowa”, zajmujące się budową i naprawą prądnic, silników elektrycznych i transformatorów. Od 1935 roku firma pracowała przy obecnej ulicy Kopernika.

Po II wojnie światowej przedsiębiorstwo rozbudowało się, zmieniło nazwę i właściciela, aż w końcu w 1962 roku powstała “nowa” Elta i przeniosła się do nowego budynku przy ulicy Aleksandrowskiej 67/93. Na początku lat 70-tych przed siedzibą fabryki stanął wyjątkowy “pomnik” – nie był to jednak robot ani statek kosmiczny, tylko element prototypowej instalacji transformatorowej.

Poza produkcją przeznaczoną na rynek krajowy, wyroby “Elty” trafiały m.in. do Chin, ZSRR, Jugosławii, Grecji, Szwecji, Turcji czy Egiptu.

W latach 90. fabryka została sprywatyzowana, a charakterystyczna reklama zniknęła. Fundament istniał jeszcze kilka lat temu do wybudowania w tym miejscu restauracji McDonald’s.

Źródło: Mateusz Walasek

Artykuł Fabryka Transformatorów i Aparatury Trakcyjnej ELTA [Łódź 1971] pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Ignacy Mościcki jako elektryk – fragment publikacji w dzienniku CZAS z 1 czerwca 1934 r.

W bieżącym roku upływa 30 lat od czasu, kiedy nazwisko obecnego Prezydenta Rzeczypospolitej stało się mane w szerszych sferach naukowych elektrotechniki. W kołach uniwersyteckich we Fryburgu szwajcarskim nie obce było ono już wówczas. Młodzież zaś polska, studiująca w pierwszych latach bieżącego stulecia w Szwajcarji, znała dobrze starszego kolegę, który dzielił się chętnie z nią skarbami swego umysłu, swej wiedzy i swego ducha. Kiedy zaś przyszła zawierucha rewolucyjna w kraju, wprowadzał On nas, młodszych entuzjastów ruchu rewolucyjnego, w technikę materjałów wybuchowych, mimo że właśnie w tym czasie realizowały się praktycznie Jego kilkuletnie studja nad wiązaniem azotu powietrza na drodze elektrycznej.

(…)

Próbując różnych sposobów wytwarzania kwasu azotowego z powietrza zatrzymuje się dłużej nad polegającym na przepuszczaniu strumienia powietrza przez strefę wyładowań elektrycznych o wielkiej częstotliwości, wytwarzanych przy pomocy kondensatorów. Nie może jednak iść z napięciem tak wysoko, jak wypadało, aby otrzymać większą energję wyładowań, gdyż ówczesne kondensatory techniczne wytrzymywały zaledwie kilka tysięcy woltów. Rozpoczyna więc studja nad wytrzymałością materiałów izolacyjnych, jako dielektryków, aby zbadać, dlaczego wytrzymałość ówczesnych kondensatorów jest tak mała.

Prace nad tą dziedziną stają się punktem wyjścia następnych. Ogłasza je w 1904 r. w pismach polskich, niemieckich i francuskich. Praca Jego zamieszczona w rocznikach Akademji Umiejętności (Rozprawy Wydziału Matemat.-Przyrodn. A. U., Serja III T. 4. Dział A. str. 34-53) p.t. „Badania nad wytrzymałością dielektryków”, oraz praca wspólna z inż. M. Altenbergiem p.t. „O stratach dielektrycznych w kondensatorach pod wpływem działania prądów przemiennych” (ten sam tom, str. 54-75), referowane były przez ś.p. prof. Witkowskiego na posiedzeniu Akademji Umiejętności w dn. 11 stycznia 1904 r. Były to pierwsze Jego publikacje naukowe. W tym samym roku ogłasza w najpoważniejszych pismach elektrotechnicznych: Elektrotechnische Zeitschrift i Eclairage électrique, pracę o kondensatorach wysokiego napięcia, w której przedstawia wyniki, podane w publikacjach polskich. Było to więc równo 30 lat temu.

Studja nad dielektrykami doprowadziły Go do stwierdzenia, że przebicie materjału izolacyjnego następuje przede wszystkiem na krawędzi elektrody (okładziny), przylegającej de dielektryka i to przy napięciu niższem niż potrzebne do wywołania przebicia pośrodku okładzin. Ustala przy tem związek jaki zachodzi między grubością takich dielektryków jak szkło, ebonit a napięciem przebicia ich, oraz tłumaczy przyczynę powyższych różnic w wytrzymałości na przebicie. Wyniki tych studjów są jeszcze i dzisiaj aktualne i podawane w publikacjach ogłaszanych w międzynarodowej literaturze.

Poznawszy, gdzie jest źródło słabej wytrzymałości kondensatorów szklanych, znajduje od razu sposób usunięcia tego: przez zwykle zgrubienie dielektryka kondensatora w tem miejscu, gdzie jest krawędź jego okładziny osiąga wytrzymałość jego kilkakrotnie większą przy zachowaniu tej samej pojemności. Jako najdogodniejszy kształt kondensatorów, przy którym takie zgrubienie można przeprowadzić, przyjmuje kształt walcowy, zbliżony do znanych butelek lejdejskich. Tak powstały kondensatory wysokiego napięcia o charakterystycznej budowie, pierwsze mogące pracować przy kilkudziesięciu tysiącach woltów, napięciu podówczas najwyższem ze stosowanych w sieciach elektrycznych.

Kondensatory Mościckiego taką nazwę noszą w literaturze elektrotechnicznej pozostały do czasu wojny światowej jako jedyne na tak wysokie napięcia, a i dzisiaj jeszcze z pośród szklanych pierwsze zajmują miejsce i oddają dobre usługi w laboratorjach wysokiego napięcia. (Podczas podróży naukowej, jaką odbyłem w początku br. spotkałem je w użyciu w instytutach niemieckich i szwajcarskich).

Dla budowy tych kondensatorów, które od razu znalazły uznanie w sferach elektrotechnicznych i coraz szersze zastosowanie, założona została we Fryburgu fabryka przez Jego ucznia i przyjaciela Dr J. Modzelewskiego, obecnego posła Rzeczypospolitej w Bernie, przekształcona następnie w spółkę akcyjną, do dziś dnia istniejącą. Poza kondensatorami fabryka ta wytwarzała inne przybory elektrotechniczne, służące do ochrony przeciw wyładowaniom atmosferycznym, drugą dziedzinę elektrotechniki, w której imię Ignacego Mościckiego dobrze się zapisało.

Prace Ignacego Mościciego nad dielektrykami i Jego poglądy na zjawiska wyładowań na powierzchni izolatora przyczyniły się w pewnym stopniu do powstania nowoczesnej teorji izolatorów przepustowych, znanej pod nazwą teorii Kuhlmanna (profesora Politechniki w Zurychu). Przedstawienie naprężeń, występujących w izolatorze, za pomocą jednostkowych komórek energii, wpływ stałej dielektrycznej izolatora na wyładowania powierzchniowe, charakterystyczne dla teorii Kuhlmanna, znajdujemy również w pracach Ignacego Mościckiego. Zjawiska te były – co jest mało znane – przedmiotem dyskusji między tymi uczonymi, przed ukazaniem się w druku pracy Kuhlmanna.

Badania nad kondensatorami i ich wyładowaniami oraz nad zjawiskami prądów szybkozmiennych w obwodach doprowadziły Ignacego Mościciego do studjów nad przepięciami elektrycznemi w sieciach i nad ochroną przed nimi. Wystąpił on przeciw powszechnie podówczas stosowanym ochronnikom rożkowym, wykazując, że przy wyższych napięciach zawodzą one, a nawet stają się źródłem nowych przepięć w liniach. Na miejsce ich zalecał stosowanie kondensatorów. Urządzenia ochronne jego systemu zaczęła wykonywać fryburska fabryka kondensatorów. System ten znalazł od razu gorących zwolenników, przekonanych dodatnimi rezultatami osiągniętymi w praktyce, znalazł jednak niemniej zapalonych przeciwników, głównie ze strony zainteresowanych firm konkurencyjnych. Rozpoczęła się gorąca polemika w prasie technicznej i na zebraniach dyskusyjnych, która wreszcie doprowadziła do wyświetlenia i ustalenia poglądów na zjawiska przepięciowe i usuwanie ich skutków.

Obecnie znamy już na tyle istotę przepięć atmosferycznych, ażeby móc wytknąć linię, po której winna iść zasada działania i budowa urządzeń ochronnych. Kierunkiem, po którym idzie nowoczesna ochrona sieci elektrycznych od wyładowań atmosferycznych, jest działanie zaworowe (wentylowe) ochronników, polegające na samodostosowywaniu się ich oporności do wysokiego przepięcia i przerywaniu odpływu energii przepięcia po przekroczeniu pewnej jego granicy. Podobną ideę spotykamy w tzw. wentylach (zaworach) Giles’a, w których wyzyskane jest działanie oporności (możliwie małej) i pojemności przyrządu. Ochronniki te pochodziły z fabryki fryburskiej i są również pomysłu Ignacego Mościckiego. Niestety nie noszą one nazwy wynalazcy, lecz jak często bywa – kierownika fabryki.

Oto, pokrótce, najważniejsze zasługi Ignacego Mościckiego w dziedzinie wysokich napięć. Na znaczenie i wartość tych prac trzeba spoglądać z punktu widzenia ówczesnego stanu wiedzy i techniki. Były to lata 1903-1908, kiedy zaledwie rozpoczynano studja nad zjawiskami wysokiego napięcia, aby móc zastosować w praktyce takie napięcie do celów przesyłania energji. Skoro więc i teraz jeszcze, po wielu latach, ideje i fakty przez Niego podnoszone i stwierdzone, zachowały swoje znaczenie, świadczy to jak głęboko potrafił On wniknąć w te zawiłe zagadnienia, tak trudne naówczas do zbadania. Toteż w technice wysokich napięć, w której dwu gałęziach: izolacji i przepięciach, był prekursorem, imię Ignacego Mościckiego jest zapisane trwałymi zgłoskami jako jednego z jej pionierów.

Źródło: Archiwum mbc.malopolska.pl

Artykuł Prezydent elektryk Ignacy Mościcki pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Serwis RTV Pana Wiesława Urasińskiego, który od 1969 roku naprawia radia, magnetofony i telewizory.

Artykuł Naprawa starego sprzętu RTV u pana Wiesława w Krakowie pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Prototyp hełmu opracowany w 1925 roku przez Hugo Gernsbacka. Urządzenie zwane „izolatorem” blokowało nawet 90 proc. dźwięków otoczenia – miało to pomóc jego użytkownikom w koncentracji podczas pracy. 

Izolator do walki z prokrastynacją

Hełm urządzenia był wykonany z drewna, wewnątrz i na zewnątrz wyłożony korkiem oraz pokryty miękkim filcem. W miejsce oczu włożono kawałki szkła, a przed ustami znajdowała się przegroda, która umożliwia oddychanie. Taka konstrukcja blokowała podobno około 90 procent dźwięków.

Urządzenie jednak nie sprawdzało się przy dłuższym użytkowaniu. Spędzenie kilkunastu minut w dźwiękoszczelnym hełmie na głowę powodowało senność. Dlatego do zestawu zdecydowano się dołączyć butlę z tlenem, by ułatwić oddychanie.

Aby “Izolator” miał jakikolwiek sens, butla z tlenem musiałaby być wymieniana co pół godziny. Ten dość rozpraszający i kosztowny system skupiania uwagi sprawił, że wynalazek się nie przyjął. Nikt nie chciał pracować w takim hełmie, a sam pomysł redukcji hałasu w celu poprawy koncentracji w pracy został porzucony na kolejne dziesięciolecia.

Źródło: manifold.umn.edu, wikipedia.org

Artykuł Izolator – wynalazek z 1925 roku pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Skrzynka przyłączowa z przedwojennej Fabryki Aparatów Elektrycznych Szulima Kleimana w Warszawie – działająca i do tej pory czynna, znaleziona w starym, częściowo drewnianym budynku w Łodzi.

W opracowaniu Jacka Nowickiego ze Stowarzyszenia Elektryków Polskich czytamy, że Fabryka Aparatów Elektrycznych S. Kleiman i Synowie obok dobrze znanej Fabryki Aparatów Elektrycznych Kazimierza Szpotańskiego była prężnie rozwijającym się przedsiębiorstwem międzywojennej Warszawy zatrudniającym w latach 30-tych około 300 pracowników. Jej założycielem był warszawski przedsiębiorca pochodzenia żydowskiego Szulim Kleiman, który swą działalność rozpoczął już w 1898 r. będąc początkowo koncesjonowanym wykonawcą budynkowych instalacji gazowych, a następnie elektrycznych.

Zakłady Kleimana produkowały aparaturę wysokich napięć do 35 kV: wyłączniki pełnoolejowe, odłączniki, bezpieczniki, ograniczniki przepięć, oporniki sylitowe, cewki dławikowe, rozruszniki, regulatory, mufy i masy kablowe wysokiej wytrzymałości dielektrycznej, a także rozdzielnice niskich i wysokich napięć oraz skrzynki rozdzielcze – do dziś spotykane w przedwojennych budynkach na terenie Polski, a także poza jej granicami w Wilnie i Lwowie.

W 1938 r. obchodzono 20-lecie firmy, która w tym czasie dorobiła się już własnego laboratorium wysokonapięciowego wyposażonego m.in. w generator udarowy. Od 1 stycznia 1939 r. firma została przekształcona w spółkę akcyjną pod nazwą Krajowy Przemysł Elektryczny SKW Sp. Akc. Zakłady Kleimana zostały zniszczone w okresie II wojny światowej, a w okresie powojennym praktycznie zapomniane. 

Źródło: SEP

Artykuł Skrzynka przyłączowa z przedwojennej Fabryki Aparatów Elektrycznych Szulima Kleimana pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Ważniejsze daty z historii warszawskiej elektrotechniki:

1852 – uruchomienie pierwszej linii telegrafu elektromagnetycznego w Warszawie
1864 – prawdopodobnie pierwsze zastosowanie lampy łukowej w Warszawie podczas robót przy budowie mostu Kierbedzia
1873 – założenie w Warszawie najstarszej polskiej fabryki elektrotechnicznej Braci Petsch
1879 – nieudana próba oświetlenia lampami łukowymi fabryki Bernarda Handtkego
1881 – powstanie pierwszej miejskiej sieci telefonicznej
1884 – założenie fabryki ogniw galwanicznych i latarek „Tytan” przez Bronisława Rejchmana
1904 – uruchomienie warszawskiej elektrowni komunalnej na Powiślu przez firmę Schuckert
1904 – przekształcenie Delegacji Elektrotechnicznej w Koło Elektrotechników przy Stowarzyszeniu Techników w Warszawie (utworzonym w 1898 r.)
1904 – powstanie działu Elektrotechnika w „Przeglądzie Technicznym”
1906 – przejęcie koncesji na eksploatację elektrowni przez spółkę Compagnie d’Electricite de Varsovie
1906 – pierwsze latarnie elektryczne na ulicach Warszawy
1908 – początek działalności tramwajów elektrycznych w Warszawie, uruchomienie elektrowni tramwajowej
1909 – uruchomienie elektrowni na Mokotowie
1910 – uruchomienie elektrowni na Woli
1914 – uruchomienie elektrowni w Pruszkowie
1921 – powstanie samodzielnego Wydziału Elektrotechnicznego (od 1924 r. Elektrycznego) Politechniki Warszawskiej
1924 – początek działalności Elektrowni Okręgowej w Pruszkowie
1925 – wyróżnienie Ignacego Mościckiego, Karola Pollaka i Aleksandra Rotherta doktoratem honoris causa przez Wydział Elektryczny Politechniki War.
1929 – pierwszy doktorat z elektrotechniki na Politechnice Warszawskiej (Janusz Groszkowski)
1931 – uruchomienie najsilniejszej stacji radiowej w Europie w Raszynie
1936 – przejęcie Elektrowni Powiśle od koncesjonariusza przez Zarząd Miasta Warszawy

W drugiej cześci Ewangelickich fundamentów Warszawy poświęconej elektrotechnikom, których działalność zapisała się w historii stolicy, m.in. o Henryku Merczyngu, Tadeuszu Khalu, Zygmuncie Figurzyńskim – o roli ewangelików opowiada Przemysław Sadłowski z Pracowni Historycznej Stowarzyszenia Elektryków Polskich:

Artykuł Pionierzy elektrotechniki w Warszawie XIX i XX wieku pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Słupki kablowe oznacznikowe do znakowania podziemnych telefonicznych linii kablowych stosowano wszędzie tam, gdzie występowała konieczność zasygnalizowania przebiegu kabli telefonicznych, jak i ich ochrony w razie prowadzenia wszelkich prac ziemnych.

Artykuł Znacznik kablowy z czasów pruskich przy dworcu PKP w Żaganiu pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

W pierwszym dniu walk był to jeden z najważniejszych sukcesów militarnych polskich powstańców. Jeszcze większym sukcesem była obrona i utrzymanie dostaw energii elektrycznej dla walczącej Warszawy, co pozwoliło funkcjonować walczącemu miastu.

W 76. rocznicę powstania warszawskiego Polska Grupa Energetyczna (PGE) oddała hołd energetykom walczącym w obronie warszawskiej Elektrowni Powiśle, organizując uroczystość pod hasłem „Energetycy w Powstaniu”, a Fundacja PGE przygotowała materiał ze wspomnieniami uczestników tamtych dni:

Artykuł Energetycy w Powstaniu Warszawskim pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.