Poprzednio pisałem tu o usterkach w instalacjach i wybuchających ogranicznikach przepięć. Te dwa tematy oraz niniejszy mają ze sobą bardzo dużo wspólnego. Obok wspólnych technicznych mianowników są też wspólne aspekty psychologiczne, takie jak niska cena, ludzie podający się za elektryków oraz pewne powtarzające się mity.

Migające światło tłumaczy się najczęściej albo technologią albo że to źli Chińczycy (nawet gdy ledy pochodzą z Niemiec…), albo “nieczysta” energia elektryczna. Coś w tym jest, bo energia per czas to inaczej moc, tak że mamy tu do czynienia ze złymi mocami

A schodząc już na ziemię: co w takiej sytuacji przeciętnemu Kowalskiemu powie elektryk (czy może raczej osobnik podający się za elektryka)? Że trzeba zamontować “eliminator rozbłysków”… I spróbuj takiego jednego z drugim spytać o przyczynę tego zjawiska – albo nie odpowie, albo z miejsca wymyśli jakieś bzdury, aby nie wyszła na jaw kompletna nieznajomość fachu, w którym próbują zarobić.

Tzw. eliminator rozbłysków to nic innego, jak dzieło marketingowców – cudowny eliksir, który wyleczy twoją instalację z migania ledów. Niedawno na facebookowych grupach dyskusyjnych pewien “elektryk-praktyk” pytał, czemu nadal ledy migają, mimo zamontowania tego ustrojstwa. Czyli klasyka: Kowalski, który do ostatniego grosza chce mieć jak najtaniej i jak najszybciej oraz pseudo-elektryk, który w rzeczywistości kompletnie nie ma zielonego pojęcia co robi, a jak się nie uda, to napisze post na FB z pytaniem “czemu eliminator nic nie eliminuje”? Normalnie ręce opadają.

Wielokrotnie wspominałem, że tacy laicy biorący się za kładzenie instalacji, stwarzają zagrożenie porażeniem i pożarem, ale nie będę kolejny raz opisywać dlaczego tak się dzieje.

Aby wytłumaczyć przyczynę tych problemów trzeba zrozumieć dwie banalne rzeczy. Rzeczy, które dla “praktyków elektryków” są najpewniej zbyt trudne do zrozumienia, skoro ich “praktyka” przeważnie kończy się nieprawidłowym użyciem śrubokręta i zniszczonymi główkami śrub. Mianowicie, czym jest rezystancja elektryczna (opór elektryczny) i czym jest kondensator.

Rezystancja to wartość matematyczna, tak jak ilość cukru. Przewód miedziany nie jest idealnym przewodnikiem, a kawałek plastiku znaleziony na ulicy nie jest idealnym izolatorem. Zawsze jest coś pomiędzy. Rezystancja jest odwrotnością przewodności. Czyli jeśli coś jest dobrym przewodnikiem, to ma małą rezystancję, a jak coś jest dobrym izolatorem, to ma wysoką rezystancję.

Istnieje jeszcze coś takiego jak impedancja, ale nie wdając się w szczegóły, to prawie to samo co rezystancja. Prawie robi wielką różnicę, ale na potrzeby artykułu, wystarczy, że założymy, że to jedno i to samo

No i ta druga rzecz o magicznej nazwie, czyli kondensator. Jak sama nazwa już sugeruje, to coś kondensuje albo innymi słowy magazynuje. No i tu niektórych zaskoczę, bo… tak właśnie jest. Kondensator, to coś co magazynuje energię elektryczną. Podobnie jak bateria czy akumulator, ale ma swoje wady i zalety w stosunku do ogniw chemicznych (jak właśnie baterie, które możemy zakupić na każdym rogu).

Niektórzy już zaczną krzyczeć, że przecież kondensator to ten od eliminowania rozbłysków, a tych co będą tak krzyczeć to konsekwentnie odsyłam do czarownic – na szkolenie ze “złych mocy”. I proszę nie wracać.

Warto zauważyć jak ekstra-super-ultra skomplikowaną rzeczą jest ów kondensator. Chyba nikomu nie muszę tłumaczyć czym jest przewodnik i czym izolator. Mianowicie dwa lub więcej przewodników oddzielonych izolatorem to właśnie kondensator. Nic więcej i nic mniej. Dla zainteresowanych detalami na poziomie fizyki, wspomnę, że kondensator może mieć tylko jedną okładkę, czyli tylko jeden przewodnik i izolator, ale wówczas wartość jego pojemności będzie śmiesznie niska.

Co z jednej strony jest bardzo zabawne, a z drugiej bardzo smutne, to jak nauczyciele w szkołach elektrycznych i elektronicznych uczą czym jest ww. element i uczą różnych mniej lub bardziej skomplikowanych wzorów. Ale jak jakiś uczeń, przyniesie do szkoły kawałek dwużyłowego przewodu na tym i pokaże nauczycielowi zjawiska, które są identyczne jak w kondensatorze, to nauczyciel nagle jest zdziwiony i nie może zrozumieć – czemu tak jest? Wspomniałem przed chwilą, że kondensator to dwa przewodniki oddzielone izolatorem? A czym niby jest przewód dwużyłowy, jeśli nie dwoma przewodnikami oddzielonymi izolatorem?

Oba przewodniki w kondensatorze często nazywa się okładkami. Izolator to inaczej dielektryk. Fabryczne kondensatory zwykle mają inny dielektryk i inny kształt okładek, przez co ich stosunek pojemności do rozmiaru, jest znacznie lepszy niż w kawałku byle przewodu.

Kondensator, podobnie jak akumulator, aby się naładować czy rozładować, to musi płynąć prąd. Bo bez prądu nie będzie napięcia, a bez pałacu, nie będzie pałacu.

Chyba nie będzie niczym odkrywczym, jeśli wspomnę, że w instalacji mamy napięcie (a raczej powinno tam być) i w dodatku przemienne. Przemienne, czyli mamy plusy ujemne i minusy dodatnie – jakoś tak chyba mawiał jeden z naszych prezydentów.

W baterii typu “paluszek”, czy np. w akumulatorze, mamy plus i minus. I to dotyczy prądu stałego. Od około 70-90 lat, w polskiej sieci energetycznej używamy prądu przemiennego, czyli plus zamienia się z minusem miejscami. To tak jakby odwrotnie wsadzić baterię lub zamienić klemy miejscami. Jak ktoś ambitnie da radę zrobić to równo 100 razy na sekundę, to osiągnie częstotliwość sieci. Ale radzę tego nie próbować, bo można spłonąć na stosie.

Już z tyłu głowy słyszę, że krzyczą, że w naszej sieci mamy 50 Hz, a nie 100 Hz. Owszem, 50 Hz, czyli 50 okresów na sekundę. Okres to dwie połówki sinusa – jedna dodatnia i jedna ujemna. Czyli 100 połówek na sekundę.

Skoro już sobie wyjaśniliśmy, że przewody oddzielone izolacją to w zasadzie kondensator, a w sieci od dłuższego czasu mamy prąd przemienny, to co wynika z połączenia tych dwóch?

Jeśli weźmiemy dwa przewody albo jeden dwużyłowy i podłączymy do baterii, to taki kondensator z absurdalnie niską pojemnością, naładuje się szybciej niż w mgnieniu oka. Podczas tego ładowania się, popłynie niewielki prąd. Pojemność (liczona w Faradach) jak wspomniałem jest absurdalnie mała, a rezystancja wewnętrzna baterii niską wartością nie grzeszy, więc z pewnością nie zobaczymy żadnych iskier (jak przy spawaniu albo gdy się Zeus zdenerwuje).

I jeśli po takim eksperymencie, postanowimy zaryzykować życiem i podłączyć baterię odwrotnie, to popłynie w przybliżeniu dwa razy większy prąd. Kondensator wpierw się rozładuje, a następnie naładuje do odwrotnej polaryzacji. Co teraz mają powiedzieć biedne przewody w instalacji, które ktoś tak maltretuje 100 razy na sekundę?

Jeśli ktoś dysponuje miernikiem prądu przemiennego i nastawi go na zakres pomiaru natężenia prądu w mA i połączy szeregowo wraz z jakimś w miarę dłuższym przewodem i źródłem napięcia przemiennego (np. z gniazdka), to miernik wykaże przepływ niewielkiego prądu. Zamiast podłączania przewodu, można wykorzystać istniejącą instalację, czyli odłączyć jeden z przewodów roboczych (fazowy lub neutralny) i przerwę “załatać” miernikiem. Zaznaczam, że mowa tu o amperomierzu, a nie o watomierzu wtyczkowym, który najpewniej nie potrafi zmierzyć tak małego prądu lub wręcz celowo ignoruje, bo jest to składowa mocy biernej.

Wspomniałem już, że praktycznie nie istnieją idealne przewodniki i idealne izolatory. Izolacja w tanich przewodach, często ma bliżej do przewodnika niż izolatora, bo ma małą rezystancję (dużą przewodność jak na izolacją), mniejszą niż mieć powinno. Ot chytry traci dwa razy – w tym konkretnym wypadku dosłownie tak właśnie jest.

Nie będzie chyba zaskoczeniem, jeśli powiem, że ledowe oświetlenie wykorzystuje diody LED. Pomijając ich ciekawą budowę, istotne dla nas jest to, że świecą one przy każdym prądzie. Zarówno słuch jak i wzrok człowieka ma charakter logarytmiczny, czyli w rzeczywistości dwa razy słabsze światło odbieramy jako niewiele słabsze, widząc przy tym niewiele słabiej. Dzięki czemu jesteśmy w stanie słyszeć i widzieć w bardzo szerokim zakresie natężenia ów czynników.

Z drugiej strony żarówki i wiele innych źródeł światła mają pewien próg, przy którym zaczyna to jakkolwiek świecić. W oświetleniu żarowym wykorzystany jest fakt, że każdy metal odpowiednio rozgrzany wytwarza światło. Jeśli odpowiednio mocno rozgrzać, to mamy białe światło, z barwą niemal identyczną jak daje nam słońce. Jeśli ktoś widział lutownicę rozgrzaną do np. 300 stopni Celsjusza, to wie, że to nie świeci. W żarówkach najczęściej jest używany wolfram, który jest metalem bardzo wytrzymałym na ekstremalne temperatury. Prąd przez niego płynący, rozgrzewa go dość ekstremalnie i można np. przeczytać książkę w środku nocy.

Wraz z modą na ledy, zwłaszcza te tanie montowane przez tanich wykonawców instalacji (żeby ich nie nazwać elektrykami – bo większość nie jest), pojawił się ów problem. Wraz z nim częste pytania jak rozwiązać ten problem – a szkoda, że wiele osób nie pomyślało o tym wcześniej przy kładzeniu instalacji…

W łącznikach oświetleniowych dany obwód nie jest zamknięty na stałe i możemy go w dowolnej chwili przerwać. Zawierają one zazwyczaj dwie blaszki i prosty mechanizm, który z pomocą siły człowieka przerywa i zamyka obwód. Te blaszki są bardzo malutkie, więc podczas ich rozłączenia, powstaje kondensator o bardzo bardzo niewielkiej pojemności, przeważnie nie mającej dla nas znaczenia.

Napięcie mierzymy między dwoma punktami, które mają tzw. potencjał elektryczny. W najczęściej spotykanym w Polsce układzie TN, jeśli przerwać przewód fazowy (łącznikiem, ucinaczkami albo np. siekierą), to wszystko po stronie odbiornika, zostanie pozbawione jakiegokolwiek potencjału. Innymi słowy, żyły po stronie żarówki lub innego odbiornika będą mieć ten sam potencjał, czyli teoretycznie dokładnie tą samą ilość wolnych elektronów i jonów.

Co jeśli blisko przewodu za łącznikiem, położymy inne przewody, a najlepiej otulimy je wszystkie razem i zepniemy je w jedną kupę za pomocą trytytki? Magicznie “żarówka LED” zacznie świecić. Czasem pobłyskiwać, jeśli w środku jest kondensator elektrolityczny (służy do tzw. wygładzania napięcia, ale to inny zupełnie temat) oraz niemal jakakolwiek elektronika wspomagająca diody LED, to pojawi się dzielnik napięcia.

Aby nie zanudzać to w prostych słowach: dzielnik napięcia jest jak lekko popuszczony zawór. Z jednej strony jest duże ciśnienie, a z drugiej strony prawie żadne, ale jednak jakaś woda leci. W przypadku żarowych źródeł światła, ten malutki “strumyk” jest zdecydowanie zbyt mały aby choćby się zbliżyć do progu wymaganego do uzyskania widocznego światła. No może za wyjątkiem podczerwieni widocznej w czułej oraz kosztownej kamerze termowizyjnej.

Gdy mamy do czynienia z najtańszymi chińskimi oprawami ledowymi to bardzo często mają one w sobie bardzo proste i wręcz nadmiernie ekonomiczne rozwiązania. Przez co świecą one już przy bardzo bardzo minimalnym napięciu oraz prądzie. Przy tych nieco “mniej chińskich”, prostownik zamienia prąd przemienny na wyprostowany pulsujący, a wspomniany kondensator elektrolityczny wygładza to pulsowanie, bo oddaje zmagazynowaną energię pomiędzy tymi impulsami.

W najprostszym przypadku między kondensatorem elektrolitycznym a diodami jest rezystor. W nieco bardziej wyrafinowanej postaci jest elektronika stabilizująca prąd płynący przez wszystkie diody, zwiększając ich trwałość i często też zmniejsza zmiany natężenia światła w zależności od napięcia z sieci energetycznej.

Elektronika bazująca na półprzewodnikach (do czego de facto zaliczają się niemal wszystkie diody jakie są w użyciu) obok przewidzianego zakresu napięcia od-do, w praktyce funkcjonuje przy mniejszych napięciach rzędu nawet 0.8 V. Procesory zawarte w większości komputerów czy telefonów normalnie pracują przy napięciu około 1 V.

Często nie jest łatwe do przewidzenia zachowanie układów elektronicznych przy znacznie mniejszych napięciach niż te do których zostały zaprojektowane. Po drugiej stronie, diody potrzebują co najmniej 2-3 V aby popłynął jakiś minimalny prąd i zaczęły zauważalnie świecić. Oczywiście przy połączeniu szeregowym, będzie to tyle razy więcej ile jest tak ich połączonych.

Pojemność elektryczna, czyli kondensator powstały z przewodów kładzionych byle jak, powoduje powstanie napięcia i prądu. W ww. ekonomicznych źródłach LED, będzie się on odrobinę świecił. W tym poniekąd mniej ekonomicznym, kondensator elektrolityczny będzie się bardzo powoli ładował, innymi słowy – magazynował energię.

Podczas jego ładowania się napięcie wzrasta. Aż do momentu, kiedy elektronika puści impuls tej energii prosto na ledy, a ktoś może spaść z krzesła podczas nocnej eskapady do toalety.

Z pustego kondensatora Salomon nie zaświeci. Jego rozładowanie trwa mniej więcej ułamek sekundy. Oczy akomodują się do widzenia w ciemności, rozszerzając źrenice. Tym samym każdy błysk jest niczym strzał patelnią w tył głowy.

OK, a co jeśli co pewien czas psują się urządzenia, a ledy włączone robią błyski z jaśniejszym światłem?

Obecnie coraz więcej domowych instalacji elektrycznych jest trójfazowa. Jeśli choćby na ułamek sekundy, połączenie przewodów N zostanie przerwane, to de facto wszystkie urządzenia będą połączone szeregowo i włączone między fazy, gdyż pozostała część N łączy je, ale nie wyrównuje napięcia. Tu również powstaje wspomniany dzielnik impedancyjny – czyli urządzenie o większej mocy dostanie mniejsze napięcie, a to o mniejszej może dosłownie stanąć w ogniu.

Tak więc, nie warto bawić się w pozorne oszczędności i wykonać instalację raz, a dobrze. Unikniemy wówczas błyskania ledów, pożarów, uszkodzonych urządzeń i wielu innych problemów:

Artykuł Migające ledy i wariujące urządzenia pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Ignacy Mościcki jako elektryk – fragment publikacji w dzienniku CZAS z 1 czerwca 1934 r.

W bieżącym roku upływa 30 lat od czasu, kiedy nazwisko obecnego Prezydenta Rzeczypospolitej stało się mane w szerszych sferach naukowych elektrotechniki. W kołach uniwersyteckich we Fryburgu szwajcarskim nie obce było ono już wówczas. Młodzież zaś polska, studiująca w pierwszych latach bieżącego stulecia w Szwajcarji, znała dobrze starszego kolegę, który dzielił się chętnie z nią skarbami swego umysłu, swej wiedzy i swego ducha. Kiedy zaś przyszła zawierucha rewolucyjna w kraju, wprowadzał On nas, młodszych entuzjastów ruchu rewolucyjnego, w technikę materjałów wybuchowych, mimo że właśnie w tym czasie realizowały się praktycznie Jego kilkuletnie studja nad wiązaniem azotu powietrza na drodze elektrycznej.

(…)

Próbując różnych sposobów wytwarzania kwasu azotowego z powietrza zatrzymuje się dłużej nad polegającym na przepuszczaniu strumienia powietrza przez strefę wyładowań elektrycznych o wielkiej częstotliwości, wytwarzanych przy pomocy kondensatorów. Nie może jednak iść z napięciem tak wysoko, jak wypadało, aby otrzymać większą energję wyładowań, gdyż ówczesne kondensatory techniczne wytrzymywały zaledwie kilka tysięcy woltów. Rozpoczyna więc studja nad wytrzymałością materiałów izolacyjnych, jako dielektryków, aby zbadać, dlaczego wytrzymałość ówczesnych kondensatorów jest tak mała.

Prace nad tą dziedziną stają się punktem wyjścia następnych. Ogłasza je w 1904 r. w pismach polskich, niemieckich i francuskich. Praca Jego zamieszczona w rocznikach Akademji Umiejętności (Rozprawy Wydziału Matemat.-Przyrodn. A. U., Serja III T. 4. Dział A. str. 34-53) p.t. „Badania nad wytrzymałością dielektryków”, oraz praca wspólna z inż. M. Altenbergiem p.t. „O stratach dielektrycznych w kondensatorach pod wpływem działania prądów przemiennych” (ten sam tom, str. 54-75), referowane były przez ś.p. prof. Witkowskiego na posiedzeniu Akademji Umiejętności w dn. 11 stycznia 1904 r. Były to pierwsze Jego publikacje naukowe. W tym samym roku ogłasza w najpoważniejszych pismach elektrotechnicznych: Elektrotechnische Zeitschrift i Eclairage électrique, pracę o kondensatorach wysokiego napięcia, w której przedstawia wyniki, podane w publikacjach polskich. Było to więc równo 30 lat temu.

Studja nad dielektrykami doprowadziły Go do stwierdzenia, że przebicie materjału izolacyjnego następuje przede wszystkiem na krawędzi elektrody (okładziny), przylegającej de dielektryka i to przy napięciu niższem niż potrzebne do wywołania przebicia pośrodku okładzin. Ustala przy tem związek jaki zachodzi między grubością takich dielektryków jak szkło, ebonit a napięciem przebicia ich, oraz tłumaczy przyczynę powyższych różnic w wytrzymałości na przebicie. Wyniki tych studjów są jeszcze i dzisiaj aktualne i podawane w publikacjach ogłaszanych w międzynarodowej literaturze.

Poznawszy, gdzie jest źródło słabej wytrzymałości kondensatorów szklanych, znajduje od razu sposób usunięcia tego: przez zwykle zgrubienie dielektryka kondensatora w tem miejscu, gdzie jest krawędź jego okładziny osiąga wytrzymałość jego kilkakrotnie większą przy zachowaniu tej samej pojemności. Jako najdogodniejszy kształt kondensatorów, przy którym takie zgrubienie można przeprowadzić, przyjmuje kształt walcowy, zbliżony do znanych butelek lejdejskich. Tak powstały kondensatory wysokiego napięcia o charakterystycznej budowie, pierwsze mogące pracować przy kilkudziesięciu tysiącach woltów, napięciu podówczas najwyższem ze stosowanych w sieciach elektrycznych.

Kondensatory Mościckiego taką nazwę noszą w literaturze elektrotechnicznej pozostały do czasu wojny światowej jako jedyne na tak wysokie napięcia, a i dzisiaj jeszcze z pośród szklanych pierwsze zajmują miejsce i oddają dobre usługi w laboratorjach wysokiego napięcia. (Podczas podróży naukowej, jaką odbyłem w początku br. spotkałem je w użyciu w instytutach niemieckich i szwajcarskich).

Dla budowy tych kondensatorów, które od razu znalazły uznanie w sferach elektrotechnicznych i coraz szersze zastosowanie, założona została we Fryburgu fabryka przez Jego ucznia i przyjaciela Dr J. Modzelewskiego, obecnego posła Rzeczypospolitej w Bernie, przekształcona następnie w spółkę akcyjną, do dziś dnia istniejącą. Poza kondensatorami fabryka ta wytwarzała inne przybory elektrotechniczne, służące do ochrony przeciw wyładowaniom atmosferycznym, drugą dziedzinę elektrotechniki, w której imię Ignacego Mościckiego dobrze się zapisało.

Prace Ignacego Mościciego nad dielektrykami i Jego poglądy na zjawiska wyładowań na powierzchni izolatora przyczyniły się w pewnym stopniu do powstania nowoczesnej teorji izolatorów przepustowych, znanej pod nazwą teorii Kuhlmanna (profesora Politechniki w Zurychu). Przedstawienie naprężeń, występujących w izolatorze, za pomocą jednostkowych komórek energii, wpływ stałej dielektrycznej izolatora na wyładowania powierzchniowe, charakterystyczne dla teorii Kuhlmanna, znajdujemy również w pracach Ignacego Mościckiego. Zjawiska te były – co jest mało znane – przedmiotem dyskusji między tymi uczonymi, przed ukazaniem się w druku pracy Kuhlmanna.

Badania nad kondensatorami i ich wyładowaniami oraz nad zjawiskami prądów szybkozmiennych w obwodach doprowadziły Ignacego Mościciego do studjów nad przepięciami elektrycznemi w sieciach i nad ochroną przed nimi. Wystąpił on przeciw powszechnie podówczas stosowanym ochronnikom rożkowym, wykazując, że przy wyższych napięciach zawodzą one, a nawet stają się źródłem nowych przepięć w liniach. Na miejsce ich zalecał stosowanie kondensatorów. Urządzenia ochronne jego systemu zaczęła wykonywać fryburska fabryka kondensatorów. System ten znalazł od razu gorących zwolenników, przekonanych dodatnimi rezultatami osiągniętymi w praktyce, znalazł jednak niemniej zapalonych przeciwników, głównie ze strony zainteresowanych firm konkurencyjnych. Rozpoczęła się gorąca polemika w prasie technicznej i na zebraniach dyskusyjnych, która wreszcie doprowadziła do wyświetlenia i ustalenia poglądów na zjawiska przepięciowe i usuwanie ich skutków.

Obecnie znamy już na tyle istotę przepięć atmosferycznych, ażeby móc wytknąć linię, po której winna iść zasada działania i budowa urządzeń ochronnych. Kierunkiem, po którym idzie nowoczesna ochrona sieci elektrycznych od wyładowań atmosferycznych, jest działanie zaworowe (wentylowe) ochronników, polegające na samodostosowywaniu się ich oporności do wysokiego przepięcia i przerywaniu odpływu energii przepięcia po przekroczeniu pewnej jego granicy. Podobną ideę spotykamy w tzw. wentylach (zaworach) Giles’a, w których wyzyskane jest działanie oporności (możliwie małej) i pojemności przyrządu. Ochronniki te pochodziły z fabryki fryburskiej i są również pomysłu Ignacego Mościckiego. Niestety nie noszą one nazwy wynalazcy, lecz jak często bywa – kierownika fabryki.

Oto, pokrótce, najważniejsze zasługi Ignacego Mościckiego w dziedzinie wysokich napięć. Na znaczenie i wartość tych prac trzeba spoglądać z punktu widzenia ówczesnego stanu wiedzy i techniki. Były to lata 1903-1908, kiedy zaledwie rozpoczynano studja nad zjawiskami wysokiego napięcia, aby móc zastosować w praktyce takie napięcie do celów przesyłania energji. Skoro więc i teraz jeszcze, po wielu latach, ideje i fakty przez Niego podnoszone i stwierdzone, zachowały swoje znaczenie, świadczy to jak głęboko potrafił On wniknąć w te zawiłe zagadnienia, tak trudne naówczas do zbadania. Toteż w technice wysokich napięć, w której dwu gałęziach: izolacji i przepięciach, był prekursorem, imię Ignacego Mościckiego jest zapisane trwałymi zgłoskami jako jednego z jej pionierów.

Źródło: Archiwum mbc.malopolska.pl

Artykuł Prezydent elektryk Ignacy Mościcki pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Artykuł Wymiana kondensatora po poznańsku pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.