Jak podkreśla prezes Stowarzyszenia Inżynierów Telekomunikacji Piotr Kuriata, dotychczas to właśnie najmniejsze instalacje budziły liczne spory pomiędzy inwestorami a organami administracji.

„Nowelizacja jednoznacznie przesądza, że instalacje o wysokości do 3 metrów nie wymagają żadnych formalności administracyjnych. W praktyce oznacza to koniec sytuacji, w których niewielkie anteny były traktowane jak obiekty budowlane i podlegały czasochłonnym procedurom” – powiedział ekspert.

Instalowanie zamiast budowy – koniec sporów z urzędami

Według niego istotnym elementem zmian jest także wyraźne rozróżnienie między “instalowaniem” a “budową” w rozumieniu przepisów prawa budowlanego.

„Ustawodawca wskazał, że wykonanie instalacji radiokomunikacyjnej, również wraz z konstrukcją wsporczą, stanowi instalowanie, a nie budowę. W przypadku instalacji do 3 metrów ogranicza to ryzyko nadinterpretacji przepisów i zwiększa bezpieczeństwo prawne inwestorów oraz właścicieli nieruchomości” – zaznaczył.

Przedstawiciele branży podkreślają, że najmniejsze stacje są istotnym elementem rozwoju nowoczesnych sieci telekomunikacyjnych, w tym technologii 5G.

„To właśnie takie instalacje pozwalają na zagęszczanie infrastruktury w miastach i miejscach o dużym zapotrzebowaniu na transmisję danych. Brak obowiązku zgłoszenia czy pozwolenia umożliwia operatorom szybsze i bardziej elastyczne działanie” – ocenił Kuriata.

Ekspert zwrócił uwagę, że uproszczenie procedur nie oznacza obniżenia standardów bezpieczeństwa.

„Normy dotyczące emisji pól elektromagnetycznych pozostają bez zmian i nadal podlegają kontroli właściwych instytucji. Nowelizacja racjonalizuje proces inwestycyjny, ale nie rezygnuje z ochrony zdrowia i środowiska” – podkreślił.

Zdaniem przedstawicieli środowiska inżynierskiego największą wartością nowych przepisów jest wprowadzenie jednoznacznych zasad dotyczących najmniejszych instalacji radiokomunikacyjnych, co ma stanowić fundament sprawnej rozbudowy infrastruktury telekomunikacyjnej i dalszej cyfryzacji gospodarki oraz usług publicznych.

Źródło: Stowarzyszenie Inżynierów Telekomunikacji SIT

Artykuł Nowelizacja prawa budowlanego – maszty antenowe do wysokości 3 metrów bez zgłoszenia pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Dlaczego efektywność energetyczna to więcej niż tylko oszczędność?

W kontekście gospodarczym, inwestycje w efektywność energetyczną to nie tylko sposób na obniżenie kosztów operacyjnych. To również strategiczny krok w kierunku zrównoważonego rozwoju, budowania przewagi konkurencyjnej oraz spełniania wymogów środowiskowych, takich jak ESG czy Zielony Ład.

Firmy, które świadomie zarządzają zużyciem energii, są lepiej przygotowane na zmienność rynku i oczekiwania inwestorów, klientów oraz partnerów biznesowych. Co istotne – efektywność to nie tylko technologia. To również dane, procesy i kultura organizacyjna. Jak podkreślają specjaliści z Bureau Veritas, realne rezultaty przynosi dopiero podejście systemowe – np. zgodne z normą ISO 50001.

Przemysł ciężki i produkcja: największy potencjał oszczędności

Branże energochłonne, takie jak hutnictwo, przemysł chemiczny, produkcja cementu czy metali, należą do grupy o największym potencjale oszczędności energetycznych. Wysokie zużycie energii wynika tutaj z intensywnych procesów cieplnych, napędowych i mechanicznych.

Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA), możliwości poprawy efektywności w przemyśle sięgają nawet 26%. Wdrażanie nowoczesnych rozwiązań – takich jak odzysk ciepła, modernizacja układów napędowych czy systemów sprężonego powietrza – może przynieść firmom wielomilionowe oszczędności rocznie. Dodatkowo, firmy zyskują możliwość ubiegania się o białe certyfikaty oraz środki z programów krajowych i unijnych, co przyspiesza zwrot z inwestycji.

Zwiększenie efektywności energetycznej jest także coraz częściej warunkiem uzyskania finansowania z programów unijnych czy środków krajowych, a także spełnienia wymogów dużych kontrahentów w ramach łańcucha dostaw.

Budownictwo i nieruchomości: korzyści dla deweloperów i zarządców

Sektor budownictwa odpowiada za ok. 40% całkowitego zużycia energii w UE. W przypadku budynków mieszkalnych i komercyjnych ogromne znaczenie ma jakość izolacji, sprawność systemów grzewczych i wentylacyjnych oraz inteligentne zarządzanie zużyciem mediów.

Deweloperzy coraz częściej projektują budynki zgodnie z wymaganiami certyfikatów BREEAM i LEED, które premiują niskie zapotrzebowanie na energię. Zarządcy nieruchomości wdrażają z kolei automatyczne systemy kontroli zużycia – np. BMS (Building Management Systems), które pozwalają dynamicznie reagować na zmiany w użytkowaniu budynków.

Inwestycje w poprawę efektywności energetycznej nie tylko zmniejszają koszty eksploatacji, ale także zwiększają wartość nieruchomości i komfort jej użytkowników. Co istotne, od 2028 roku planowane są unijne wymogi dotyczące zerowej emisji nowych budynków, co jeszcze mocniej podkreśla znaczenie inwestycji w energooszczędne rozwiązania już dziś.

Logistyka i transport: mniej paliwa, większa wydajność

Firmy transportowe i logistyczne odczuwają wzrost cen paliw niemal natychmiast. Z tego względu inwestycje w efektywną flotę, szkolenia z ecodrivingu, systemy telematyczne oraz logistykę opartą na danych stają się nieodzowne.

Efektywność energetyczna w transporcie to również mądre planowanie tras, ograniczanie jazd pustych, konsolidacja ładunków i wdrażanie pojazdów niskoemisyjnych. Duże centra logistyczne dodatkowo korzystają z fotowoltaiki oraz inteligentnych systemów zarządzania oświetleniem i chłodzeniem.

Firmy, które wdrażają takie rozwiązania, nie tylko oszczędzają, ale również lepiej wypadają w ocenie partnerów biznesowych i instytucji finansujących.

Hotele i gastronomia: ograniczanie strat bez obniżenia jakości

Branża HoReCa charakteryzuje się wysokim zużyciem energii, szczególnie w kuchniach, systemach HVAC oraz oświetleniu. Wdrożenie energooszczędnych urządzeń kuchennych, LED-owego oświetlenia, systemów odzysku ciepła i automatyki pokojowej przynosi znaczące obniżenie rachunków przy jednoczesnym utrzymaniu standardów obsługi klienta.

Nowoczesne hotele stosują inteligentne systemy zarządzania pokojami, które automatycznie dostosowują temperaturę, oświetlenie i wentylację w zależności od obecności gości. Takie podejście wspiera zarówno efektywność, jak i zrównoważony wizerunek marki – coraz ważniejszy w oczach świadomych konsumentów.

Sektor IT i centra danych: wyścig po efektywność

Zapotrzebowanie na moc obliczeniową rośnie z każdym rokiem, a wraz z nim – zużycie energii w centrach danych. W przypadku dużych serwerowni, efektywność chłodzenia i sprawność energetyczna infrastruktury IT mają kluczowe znaczenie.

Rozwiązania takie jak „free cooling”, wykorzystanie chłodu nocnego, separacja ciepłych i zimnych korytarzy czy migracja do chmury obliczeniowej pozwalają firmom IT znacząco ograniczyć pobór mocy. Z danych rynkowych wynika, że nawet 40-50% zużycia energii w typowym centrum danych pochłania chłodzenie, dlatego każda optymalizacja w tym obszarze przekłada się na realne korzyści.

Która branża zyska najwięcej na inwestycji w efektywność energetyczną?

Każdy z analizowanych sektorów ma inne wyzwania i inne możliwości optymalizacji, jednak najwięcej zyskać może przemysł – szczególnie ten, który charakteryzuje się dużą skalą zużycia energii w procesach produkcyjnych. To właśnie tam potencjał oszczędności liczony jest często w milionach złotych rocznie. Nie oznacza to jednak, że mniejsze firmy czy inne branże powinny ignorować temat – wręcz przeciwnie.

Odpowiednio wdrożona efektywność energetyczna może być przewagą konkurencyjną niezależnie od skali działalności. Korzyści obejmują nie tylko oszczędności finansowe, ale także lepszy wizerunek, zgodność z regulacjami i przygotowanie na przyszłe zmiany legislacyjne związane z neutralnością klimatyczną.

W dobie niestabilności rynku energetycznego, świadome zarządzanie energią staje się jednym z najważniejszych elementów strategii operacyjnej – niezależnie od tego, czy firma działa w sektorze przemysłowym, usługowym czy technologicznym. To nie tylko dobra praktyka, ale wręcz konieczność, jeśli myślimy o stabilnym i odpornym biznesie w dłuższej perspektywie.

Podsumowując, każda branża może zyskać na poprawie efektywności energetycznej – choć zakres i sposób wdrożenia będą inne. Największy potencjał oszczędności drzemie w sektorze przemysłowym, ale równie istotne zmiany można wdrożyć w logistyce, nieruchomościach, HoReCa czy IT. Efektywność energetyczna nie jest jedynie narzędziem optymalizacji – to fundament nowoczesnego i zrównoważonego biznesu.

Artykuł Które branże mogą najbardziej skorzystać na efektywności energetycznej? Przykłady i najlepsze praktyki pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Piotrek chciał sprawdzić czy nie jest przypadkiem tak samo jak to było kiedyś z kluczami do windowsa

Artykuł Generatywna norma elektryczna pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Artykuł Śruby specjalne – aktualizacja normy DIN pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

W bardzo starych domach wciąż można spotkać przyłącze jednofazowe zabezpieczone dwoma topikami – po jednym na żyłę. Mało kto dziś już pamięta, że początki elektryfikacji Polski to nie było TN, TT, tylko IT jak cały kraj długi i szeroki.

Niestety praktycznie od zawsze roiło się od domorosłych elektryków robiących na zasadzie “skoro działa to jest dobrze”! Doziemienia (połączenie jednego lub więcej biegunów z uziomem, ziemią lub otoczeniem) były bardzo częste – nie tyle wskutek awarii, co majstrowania przez ww. domorosłych kręcidrutów. Tym sposobem w znaczącej większości miejsc w miejsce IT, pojawiło się “zerowanie” zwane również jako TN-C.

W przypadku gdy uziemienie punktu neutralnego transformatora było zbyt “słabe” (zbyt wysoka rezystancja), układ sieci zwał się TT. Nie gwarantuje on niskiego napięcia (ziemia vs N) jakie, przynajmniej w teorii, jest bezpieczne dla człowieka. W takim przypadku nie ma innej opcji, trzeba posiadać własne lokalne uziemienie spełniające warunek SWZ… Niniejszy artykuł jest o zerowaniu, a nie o układzie TT, więc dalej o tym nie będzie. Niemniej jednak, w bardzo wielu miejscach w Polsce można spotkać się z układem TT i należy mieć to zawsze na uwadze. Pomylenie układu sieci TT z TN niesie ze sobą katastrofalne skutki.

Zerowanie i PEN w polskich przepisach

Nie od wczoraj wiadomo, że przepisy i tak samo normy, nie zawsze są zbyt dobrze przemyślane i nie da się wszystkiego przewidzieć. Kiedyś gniazda z bolcem (stykiem ochronnym mówiąc bardziej prawidłowo) były wymagane tylko w pomieszczeniach wilgotnych i mokrych – czyli w kuchni i w łazience. Wszak w innych pomieszczeniach człowiek jest nieśmiertelny

Gniazdo jednofazowe, trzy styki i tylko dwa przewody. Po co prowadzić trzy przewody, skoro jeden może pełnić podwójną funkcję? Taka piękna oszczędność, ale czy na pewno?

Ten wspólny przewód, aż do 1996 roku nazywał się “zero” – obecnie to tzw. przewód ochronno-neutralny (PEN). Oczywiście teraz mamy jeszcze neutralny (N) i ochronny (PE, czasami zdarza się też E w celach technicznych). Niestety wciąż można spotkać niedouczonych elektryków, którzy tego nie rozumieją i mówią “zero” na wszystkie powyższe, a często nie da im się wytłumaczyć, że to ma jednak jakieś znaczenie. Tak samo jak kiedyś można było produkować samochody z jednym tylko hamulcem, bo co złego może się stać?

Bardzo szybko okazało się, że coś co ma chronić przed utratą życia, mogło samo w sobie pozbawić życia w drastyczny sposób, czyli przez długotrwałe porażenie. Warto tu przypomnieć, że podczas porażenia bardzo często dochodzi do bardzo silnego i mimowolnego skurczu naszych własnych mięśni, co uniemożliwia uwolnienie się. Wybitnie nieprzyjemny sposób na własny koniec.

A jak może do tego dojść? Chyba nikt mnie nie wyzwie od głupców, gdy powiem, że przewody i łączenia nie są niezniszczalne i nie są bezawaryjne. Korozja, naprężenia mechaniczne, ciągłe wkładanie i wyciąganie wtyczki – co może pójść nie tak?

Przykład z życia. Pewien Kowalski pichcił sobie i dzieciom ciasto w piekarniku elektrycznym. Piekarnik w pierwszej klasie ochronności i obudowa porządnie połączona ze stykiem ochronnym. Równocześnie z pieczeniem ciasta, w puszce łączeniowej też się piekło i pech chciał, że najbardziej na “zerze” (obecnie PEN). W końcu to łączenie poszło w p… i ciągłość poszła się… wiadomo co.

No, ale przewód fazowy wciąż ma zachowaną ciągłość. Napięcie z tego przewodu fazowego “sobie idzie” poprzez grzałkę i chciało by “wrócić” do gniazdka, w którym “szczęśliwie” jest zerowanie, tak bardzo znane z PRL-u.

Tym samym, niebieski przewód od piekarnika ma napięcie względem ziemi (otoczenia, mówiąc bardziej precyzyjnie), no i przez zerowanie (mostek), to napięcie sobie śmiga naokoło do bolca i stamtąd do obudowy.

Pech chciał, że pan Kowalski jedną ręką trzymał obudowę tego wspaniałego urządzenia, a drugą ręką trzymał uziemioną rurę. Zdecydowanie nie chciałbym być w jego skórze, a wiele osób mogłoby o tym opowiedzieć, gdyby tylko wciąż żyli. Prąd nie wybiera kiedy, gdzie i nie daje żadnych ostrzeżeń.

Dnia 1 kwietnia 1996 roku, czyli prawie trzy dekady temu, zerowanie zostało prawnie zabronione – zarówno poprzez rozporządzenie, jak i normy. Wiele na to wskazuje, że do niektórych “elektryków” ta informacja jeszcze nie dotarła

Obwieszczenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – § 183. punkt 1, podpunkt 2:

W instalacjach elektrycznych należy stosować (…) oddzielny przewód ochronny i neutralny, w obwodach rozdzielczych i odbiorczych.

Oczywiście prawo nie działa wstecz i przy wymianie gniazda nie ma obowiązku wymiany obwodu, więc wtedy i tylko wtedy ponownie wykonujemy zerowanie.

Co kiedy pomieszczenie mamy zasilone dwoma żyłami tzn. w układzie TN-C i równocześnie chcemy wydłużyć ten obwód, dołożyć przewód albo po prostu wymienić instalację tylko w tym pomieszczeniu?

Prawda jest taka, że ile osób, tyle interpretacji norm i przepisów. Wielokrotnie można usłyszeć bzdury w stylu, że niby nie wolno dokonywać podziału w puszce łączeniowej albo że niby każdy podział należy uziemić.

Osobiście oczami wyobraźni widzę, jak w blokach z każdego jednego mieszkania wychodzi po dwadzieścia przewodów 16 mm^2, które idą po ścianie do ogródka pod blokiem i jeszcze każdy idzie do osobnej szpili (uziomu pionowego). Jak długo żyje, to czegoś takiego nigdy na oczy nie widziałem.

Uziemienie w układach TN, tzn. TN-C, TN-C-S oraz TN-S jest zalecane. Słowo zalecane nie jest synonimem słowa wymagane. Jedno głupie słowo, ale wielu pseudo-elektryków czyta normy tak jakby chcieli aby były napisane, a nie tak jak są. Jeszcze gorzej jak ktoś opowiada jakąś bzdurę tego rodzaju, a reszta robi głuchy telefon. W zupełności wystarczy samemu przeczytać normy, na spokojnie, pamiętając o tym, że nikt z nas nie jest nieomylny i bardzo bardzo łatwo o nadinterpretację.

Przewód PEN w układzie TN-C

Mówiąc o nadinterpretacjach norm: chyba najbardziej częstym przypadkiem jest przewód PEN czyli ochronno-neutralny w układzie TN-C.

Ten kluczowy fragment normy to “Przewód PEN powinien mieć przekrój poprzeczny minimum…”. Powinien mieć czyli mieć powinien. Proste jak drut. Jednak jakiś misiek z internetu (może nawet po środkach odurzających) zinterpretował to trochę odwrotnie – czyli że jeśli przewód PEN ma mniejszy przekrój niż w tej normie, to nie jest on PEN-em. Zaraz zaraz, gdzie i w której normie jest tak napisane, że PEN to nie jest PEN? Może jeszcze pójdziemy o krok dalej i powiemy, że nie jest to wtedy przewód? Widocznie dzisiejsze normy nie są dostatecznie idiotoodporne.

To dla jasności jeszcze raz: Powinien mieć, czyli powinien mieć. Układ sieci to układ połączeń, a nie przekrój przewodów. To że normy się nie zmieniły, to nie znaczy, że jakiś przewód nagle magicznie przestał pełnić funkcję, którą pełnił przez dekady… Najzwyczajniej w świecie ten PEN nadal jest PEN-em, z tą tylko różnicą iż jego przekrój nie spełnia obecnej normy.

Równie dobrze mogłyby się zmienić normy dotyczące np. rozmiarów schodów w taki sposób iż schody powinny mieć 1 mm więcej. Czy wtedy schody Kowalskiego zbyt wąskie o 1 mm wciąż są schodami, czy już nie? Na tej samej zasadzie niektórzy wesoło twierdzą, że PEN nie jest PEN-em kiedy ma przekrój 6 mm^2 Cu. Niestety nie mają racji, bo wciąż to jest PEN, tylko że niespełniający ww. wymogu minimalnego przekroju. I to nawet jak został położony po opublikowaniu tej normy.

Podsumowując:

• Zerowanie wykonujemy tylko przy wymianie osprzętu i tylko gdy uprzednio było ono tam wykonane. Jeśli to tylko możliwe, to wymieniamy obwód, dokonując podziału PEN możliwie jak najwcześniej.
• Wymieniając lub kładąc przewód, prowadzimy osobny N i osobny PE. Jeśli początek tego przewodu znajduje się w puszce łączeniowej, to podział dokonujemy wewnątrz niej.
• Uziemienie punktu podziału (TN-C-S) jest zalecane. Nawet bardzo zalecane, ale nie jest ono obowiązkowe. W razie awarii PEN na sieci i braku tego uziemienia, szkody zwykle są znacznie większe niż materiał i koszt wykonania uziomu.
• PE (przewód lub styk ochronny) zapewniamy zawsze, niezależnie czy PEN jest cienki jak włos, czy gruby jak beczka na wino.

I jeszcze ciekawostka przyrodnicza. Często w budownictwie mieszkaniowym elektromonter z cząstkową wiedzą dokonuje podziału w rozdzielnicy i tuż za punktem podziału montuje SPD – i w tym SPD przewód N zaraz za podziałem jest wprowadzony na jeden z torów ogranicznika. Zakładając 10 cm przewodu i opracowania uwzględniające skrajne przypadki spadku napięcia 1 kV na 1m przewodu podczas przepięcia i zadziałania SPD, to wychodzi maksymalnie 100 V. W tym wypadku ograniczenie przepięcia jest praktycznie zerowe. Rezystancja warystora nie spadnie wystarczająco aby był jakikolwiek pożytek, a iskiernik nie zrobi kompletnie nic. Ten jeden tor to niepotrzebny koszt oraz niepotrzebne dodatkowe łączenie na torze N…

Sprawdź poprzedni artykuł o podziale przewodu PEN:

Artykuł Zerowanie gniazd – dawniej i obecnie pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

W artykule omówione zostaną aktualne przepisy wraz z ich interpretacją oraz rozwiązania firmy Eaton w tym zakresie.

Podstawy prawne:

Najważniejszym dokumentem, patrząc z perspektywy rynku Unii Europejskiej jest Dyrektywa Maszynowa WE2006/42/WE, która opisuje zatrzymanie awaryjne w punkcie 1.2.4.3:

„Maszyna musi być wyposażona w co najmniej jedno urządzenie do zatrzymywania awaryjnego, umożliwiające zapobieżenie istniejącemu lub zagrażającemu niebezpieczeństwu.

Stosuje się następujące wyjątki:

— maszyny, w których urządzenie do zatrzymywania awaryjnego nie obniżyłoby ryzyka, ponieważ albo nie skróciłoby czasu zatrzymania albo nie umożliwiłoby podjęcia szczególnych środków, niezbędnych do przeciwdziałania ryzyku,

— maszyny przenośne trzymane w ręku lub prowadzone ręcznie.

(…)  

do zatrzymywania awaryjnego po wydaniu polecenia zatrzymania, polecenie to musi zostać podtrzymane przez zablokowanie urządzenia do zatrzymywania awaryjnego aż do momentu, w którym zablokowanie to zostanie w sposób zamierzony zniesione; urządzenia nie można zablokować bez wydania polecenia zatrzymania; odblokowanie urządzenia może nastąpić wyłącznie przez dokonanie odpowiedniej czynności, przy czym odblokowanie to nie może ponownie uruchomić maszyny, a powinno jedynie umożliwiać jej ponowne uruchomienie.

Funkcja zatrzymania awaryjnego musi być dostępna i gotowa do użycia przez cały czas, bez względu na tryb pracy w taki sposób, aby elementy sterownicze zatrzymujące, w tym urządzenia do zatrzymywania awaryjnego, mogły zatrzymać nie tylko samą maszynę, ale i wszystkie powiązane z nią urządzenia, jeżeli dalsze działanie tych urządzeń może być niebezpieczne.”

Polskimi przepisami, które powołują postanowienia ww. Dyrektywy Maszynowej jest Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn (Dz.U. Nr 199, poz. 1228) w § 24 ust. 1:

„Maszyna powinna być wyposażona w co najmniej jedno urządzenie do zatrzymywania awaryjnego, umożliwiające wyeliminowanie zaistniałego niebezpieczeństwa lub zapobieżenie jego wystąpieniu.”

Od stosowania powyższego przepisu (§ 24 ust. 1) rozporządzenie dopuszcza wyjątki, które mają zastosowanie w przypadku:

• maszyn, w których urządzenie do zatrzymywania awaryjnego nie obniży ryzyka ze względu na brak możliwości skrócenia czasu zatrzymania lub brak możliwości podjęcia szczególnych środków niezbędnych do przeciwdziałania ryzyku,
• maszyn przenośnych, trzymanych w ręku i prowadzonych ręcznie.

Zgodnie z powyższym, urządzenia do zatrzymania awaryjnego są wymagane w każdej maszynie, z wyjątkiem tych, w których takie urządzenie nie powoduje żadnej korzyści w postaci obniżenia ryzyka zagrożenia, czy też skrócenia czasu jej zatrzymania oraz w przypadku maszyn przenośnych, trzymanych w ręku i prowadzonych ręcznie. 

Polskie rozporządzenie zawiera również kilka bardzo ważnych zagadnień:

• odblokowanie urządzenia nie może ponownie uruchomić maszyny, a powinno jedynie umożliwić jej ponowne uruchomienie – np. powinien być wymagany sygnał resetu,
• gotowość urządzenia do uruchomienia powinna być zachowana przez cały czas bez względu na tryb pracy maszyny,
• jeśli niebezpieczeństwo może wystąpić pomimo uruchomienia zatrzymania awaryjnego należy także zablokować pozostałe urządzenia, które mogą stwarzać niebezpieczeństwo, czyli np. cały zespół maszyn.

Zgodnie z § 24 ust.  3 ww. rozporządzenia, urządzenie do zatrzymywania awaryjnego powinno:

• mieć wyraźnie rozpoznawalne i widoczne oraz szybko dostępne urządzenia sterujące,
• możliwie jak najszybciej zatrzymać niebezpieczny proces, bez stwarzania dodatkowego ryzyka,
• w koniecznych przypadkach inicjować lub umożliwiać zainicjowanie pewnych ruchów zabezpieczających.

W praktyce urządzeniami zatrzymania awaryjnego mogą być kurtyny świetlne, wyłączniki linkowe lub przyciski zatrzymania awaryjnego, w produkcji których specjalizuje się firma Eaton.

Urządzenia te muszą spełniać wszystkie wymagania normy PN-EN ISO 13850:2016 dotyczącej projektowania urządzeń zatrzymania awaryjnego oraz normy PN-EN 60947-5-5 odnośnie aparatury sterowniczej zatrzymania awaryjnego z funkcją blokady mechanicznej, np.

• przyciski muszą być wyraźnie rozpoznawalne i widoczne, dlatego charakteryzują się czerwoną barwą na żółtym tle,
• przyciski odblokowywane przez przekręcenie, które posiadają strzałki graficzne pokazujące przekręcenie muszą być w bardzo bliskim kolorze do grzybka, aby nie sugerowały kierunku ruchu uruchamiania,
• uruchomienie przycisku musi nastąpić zawsze poprzez naciśnięcie,
• żółte tło musi być albo zintegrowane w przycisku albo jako osobna tabliczka pod czerwonym przyciskiem. Wyjątkiem jest zastosowanie symbolu z normy IEC 60417-5638, które oznacza zatrzymanie awaryjne,
• aktualna norma PN-EN ISO 13850:2016-03 nie zaleca znakowania tekstem ani symbolami zarówno elementu sterowniczego, jak i jego tła. W praktyce częściej spotyka się opisane tło za pomocą tekstów, np. EMERGENCY STOP, niż opisany element sterowniczy,
• przycisków ze stacyjką, które są odblokowywane przez kluczyk, nie zaleca się wg powyższej normy używać w przypadku rozwiązań, w których może istnieć konieczność szybkiego odblokowanie przycisku w przypadku ryzyka wystąpienia urazu człowieka. Instrukcja maszyny powinna wyraźnie zawierać opis używania kluczyka w sposób prawidłowy i zakaz pozostawienia go w stacyjce.

Eaton w swojej ofercie posiada pełną gamę powyższych rozwiązań dla producentów maszyn, które dzielą się wg:

• gabarytów urządzeń zatrzymania awaryjnego:

• różnych funkcji odblokowania – poprzez pociągnięcie, przekręcenie lub za pomocą kluczyka:

• wersji podświetlanych diodą LED, niepodświetlanych, z symbolem zatrz. awaryjnego lub z mechaniczną sygnalizacją zadziałania:

Podświetlenie może być także zrealizowane poprzez zewnętrzny pierścień montowany do przycisków o średnicy 45 i 60 mm albo w modelach o średnicy 30mm poprzez wbudowany podświetlany pierścień.

• typów montażowych:

Dostępne są także dodatkowe akcesoria takie, jak kołnierze ochronne, osłony plombowane i pełna gama żółtych tabliczek o różnych rozmiarach, np.

Autor: Krystian Czerkas – Product Manager, Eaton

>> Przejdź do produktów Eaton

Artykuł Awaryjne zatrzymanie maszyny pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Najpierw jednak trzeba zadać nieco ważniejsze pytanie: czy aby na pewno z licznika wychodzi przewód PEN? W wielu miejscach w Polsce mamy do czynienia z siecią TT, a w takowej nie ma przewodu PEN, tylko N, który w żadnym razie nie może pełnić funkcji ochronnej, gdyż na nim jest – lub w każdej chwili może być – napięcie (mierząc między N a ziemią – np. poprzez rurę wodociągową) niebezpieczne, więc łączenie go z metalową obudową urządzenia (np. pralka lub lodówka) nie jest najlepszym pomysłem.

Wyspa TT w układzie TN-C

Jeszcze większą pułapką, może się okazać wyspa TT. Przykładowo elektryk udaje się do pobliskiego transformatora aby sprawdzić czy jest podany układ, albo do innego istniejącego od jakiegoś czasu budynku, aby spytać mieszkańców o układ sieci. Może się okazać, że na transformatorze napisane jest TN-C, a sąsiad mówi, iż ma TN-C (TN-C-S po podziale PEN), jednak w warunkach przyłączeniowych ZE jest podane TT, co może wprowadzić w zakłopotanie osoby nieposiadające dostatecznej wiedzy (a jakość edukacji w polskich szkołach obecnie jest poniżej krytyki i bardzo się przyczynia nie tyle do niewiedzy, co wręcz do wprowadzania w błąd i do powtarzania mitów lub – jak kto woli – bajek wymyślonych i powtarzanych po milion razy w internecie).

Wyspa TT w normalnej sytuacji jest spowodowana tym, że przewód PEN w sieci (należącej do ZE) nie ma dostatecznie niskiej impedancji i/lub jest słabo uziemiony lub wcale. To powoduje możliwość na tyle dużego spadku napięcia, że to napięcie odkłada się na przewodzie PEN/N, wobec czego napięcie zmierzone między nim a ziemią w każdej chwili może być wyższe niż napięcie dopuszczalne długotrwale (dawniej “napięcie bezpieczne”), więc naturalnie przestaje pełnić funkcję ochronną. To doskonale tłumaczy czemu ZE może nakazać wykonanie układu TT, mimo iż transformator (część wtórna) pracuje w układzie TN-C.

Zdarzają się sytuacje, iż ZE podaje w dokumentacji układ TN-C, więc należy wykonać instalację w układzie TN-C-S, a mimo tego elektromonter wykonuje instalację jako wyspę TT i na pytanie, jaki wykonał układ sieci, odpowiada że TN-S… Jak można się łatwo domyślić, wynika to z braku podstawowej wiedzy, w tym dotyczącej układów sieci. Układ TT w większości wypadków, nie jest rzeczą pożądaną, tylko koniecznością w niektórych rejonach, z braku możliwości technicznych czy nawet ekonomicznych. Na szczęście taki błąd montera jest stosunkowo bardzo łatwo naprawić, gdyż wystarczy połączyć PE instalacji z PEN sieci.

Raz w jednym wypadku spotkałem się z sytuacją, iż monter doprowadził PE obwodów do szyny w rozdzielnicy, ale szyna nie była dalej z niczym połączona – inwestor z niewiedzy poprosił o wykonanie uziemienia, które zostało wykonane oraz ww. listwa została połączona z listwą PEN obok – która uprzednio pełniła jedynie funkcję N. Na szczęście poprzednika, nikogo prąd nie zdążył uszkodzić – w przeciwnym razie instalację oceniałby prokurator oraz biegły, a nie ja.

Dość często zdarza się też, że od samego transformatora układ sieci to TT, a monter wykonuje instalację w układzie TN-C-S lub co gorsza jako TN-C. Nietrudno się domyślić, że w takim przypadku bardzo często będzie dochodzić do porażeń prądem, np. podczas prania, gdy ktoś dotknie obudowy pralki lub innego urządzenia wykonanego w pierwszej klasie ochronności (metalowa obudowa połączona z PE instalacji np. poprzez styk ochronny w gniazdku).

Pomijając powyższe przypadki, wśród osób znających układy sieci i nie popełniających powyższych błędów, pojawia się bardzo szkodliwy mit, wielokrotnie powtarzany w internecie. Jak podobno mawiał pewien polityk: kłamstwo powtórzone milion razy staje się prawdą. Wynika to z błędnej interpretacji normy PN 60364-5-54 dotyczącej przewodu PEN, który to fragment brzmi następująco:

Przewód PEN powinien mieć przekrój nie mniejszy niż 10 mm² dla żył miedzianych 16 mm² dla żył aluminiowych.

Wynika z niego jasno iż przewód PEN powinien mieć przekrój minimum tyle co powyżej. Jednak ktoś zinterpretował to, jako że przewód o mniejszym przekroju nie jest przewodem PEN – definitywnie ten zapis tak nie twierdzi – o ile przeczyta się go uważnie i ze zrozumieniem. Gdyby autor normy miał zamiar dokonać takiego przekazu, to definitywnie napisałby tak wprost w osobnym akapicie.

W takim razie przewód PEN w starej instalacji mający przekrój np. 6 mm² Cu wciąż jest przewodem PEN, tyle że nie spełniający obecnej normy i albo został położony zanim norma została wprowadzona (prawo nie działa wstecz), albo ktoś to dokonał nielegalnie – czy to celowo, czy to z niewiedzy.

W przypadku, gdy ktoś, wskutek tej błędnej interpretacji, nie dokona podziału PEN, czyli do gniazd i urządzeń odbiorczych, poprowadzi przewód PEN (zamiast PE i N) o jeszcze mniejszym przekroju, to przewód PEN najpewniej ulegnie przepaleniu pomiędzy rozdzielnicą o gniazdkiem lub odbiornikiem podłączonym bezpośrednio. W innych moich artykułach wyjaśniałem na jakiej zasadzie przerwa przewodu PEN (np. na wskutek przepalenia) powoduje zagrożenie porażenia prądem, oraz podawałem fragment rozporządzenia który ma wręcz większą moc prawną niż norma. Mianowicie:

Obwieszczenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – § 183. punkt 1, podpunkt 2:

W instalacjach elektrycznych należy stosować (…) oddzielny przewód ochronny i neutralny, w obwodach rozdzielczych i odbiorczych.

Wiemy już, że podział PEN należy wykonać zawsze, za wyjątkiem, gdy go po prostu nie ma, bo sieć nie pracuje w układzie TN-C (TN-C-S), tylko w jakimkolwiek innym. Przejdźmy więc do odpowiedzi na pytanie: jak podział PEN wykonać prawidłowo, aby był trwały i bezpieczny.

Prawidłowy podział przewodu PEN

Najważniejsza zasada brzmi: najpierw chronimy, następnie zasilamy. Dotyczy to również przewodu PEN. Mianowicie, prąd płynący przez odbiorniki, a w tym przez N, nie może uszkodzić punktu podziału na tyle aby doszło do przerwy PE. Osiąga się to w bardzo prosty sposób, nawet za pomocą jednej szyny śrubowej, a czasem to i złączki – przy częściowej modernizacji instalacji wykonuje się podział za główną rozdzielnicą (patrz: powyższe wyjaśnienie dot. interpretacji normy).

W przypadku jednej szyny/zuga/etc. PEN z sieci doprowadza się mniej więcej na jej środek, przewody PE odprowadza się z jednej strony, a N analogicznie z drugiej.

W przypadku braku miejsca na przewody wykorzystuje się osobną szynę, którą używa się jako N, ale nie jako PE, gdyż każde łączenie stwarza mniejsze lub większe ryzyko przerwy, a zgodnie z ww. zasadą PE ma być najbardziej trwałe.

Obecnie obowiązkowe są ograniczniki przepięć, skrótowo nazywane SPD (surge protecting device). Spora część z nich posiada wyprowadzone dwa (czasami więcej) złącza PE, które z jednej strony ułatwiają prowadzenie przewodów i połączeń w rozdzielnicy, a z drugiej strony poprawiają praktyczne ograniczanie przepięć ze względu na impedancję przewodów, która normalnie jest znikoma, jednak podczas krótkiego, lecz znacznego przepięcia, można się spodziewać nawet 1kV (1000V) na jeden metr przewodu. Według norm, przewody idące do ogranicznika powinny być jak najkrótsze oraz nie dłuższe niż 50cm.

Podłączenie SPD w układzie V, czyli doprowadzenie i odprowadzenie powoduje, że spadek napięcia podczas jego zadziałania jest wręcz pomijalny. Powracając do dwóch lub więcej złącz PE w obudowie/podstawie ogranicznika, z jednej strony można do niego bezpośrednio doprowadzić PEN z sieci i wyprowadzić na szynę z punktem podziału, lub z drugiej strony doprowadzić tam uziemienie z uziomu i następnie wprowadzić na tą samą szynę. W przeciwnym razie, ogranicznik będzie podłączony osobnym przewodem między szyną a jego złączem PE. Można też wykorzystać to dodatkowe złącze do podłączenia obudowy rozdzielnicy wykonanej w 1 klasie ochronności.

Inny, nieco powiązany z tematem błąd, wynikający z niewiedzy, to ogranicznik cztero- lub dwupolowy, gdzie jedno z pól rzekomo zabezpiecza N zaraz za punktem podziału. Zabezpieczanie N ma jedynie sens, gdy punkt podziału jest odległy, a nie gdy jest wykonany tuż obok, np. w odległości 10cm… W takim przypadku zdecydowanie lepiej zainwestować w lepszy ogranicznik z o jednym polem mniej.

Inny, bardzo niebezpieczny błąd, polega na znacznym zmniejszeniu przekroju przewodu pomiędzy punktem podziału a ogranicznikiem. SPD podczas przepięcia to nie żarówka, lecz niemalże zwora, która bierze na siebie znaczny prąd wyładowczy, czasami nawet przekraczający 100kA w szczycie. Ten krótki ułamek sekundy wystarczy żeby przewód 2.5mm² nie tyle się stopił, co wręcz nawet dosłownie wyparował, gdyż temperatura będzie aż tak duża. Bardziej zainteresowane osoby odsyłam do poszukiwania tematów związanych z całką Joula. W dużym skrócie: temperatura jest zależna od czasu przepływu prądu oraz kwadratu natężenia prądu.

Według norm, minimalny przekrój PE dla ogranicznika T2 to zaledwie 6mm². W praktyce nie zawsze jest to wystarczające i daje się 10 lub 16mm². Zwłaszcza że zwykle nie jest to długi odcinek przewodu. W przypadku T1 oraz norm, nie ma możliwości, aby zastosować mniej niż 16mm². Podobnie sprawa wygląda w przypadku przewodów fazowych do SPD. Przy T2 nie powinno być mniej niż 4-6mm², a przy T1 – 10-16mm².

Artykuł Podział przewodu PEN na PE i N. Jak go wykonać prawidłowo? pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Codzienna porcja informacji zamieszczana jest na naszej Grupie w celu promocji i utrwalenia wiedzy, dobrych praktyk i kluczowych zagadnień z zakresu instalacji elektrycznych.

Dzień 1.
Najnowsza norma PN HD 60364-4-41 wymaga stosowania RCD we wszystkich obwodach dla instalacji w budownictwie jedno i wielorodzinnym.

Dzień 2.
Zgodnie z normą PN HD 60364-5-54, punkt 543.4.1 Przewód PEN może być stosowany tylko w instalacjach elektrycznych układanych na stałe, a jego przekrój minimalny to 10mm2 dla miedzi lub 16mm2 w przypadku aluminium.

Dzień 3.
Zgodnie z normą PN-HD 60364-7-704:2018-08, punkt 704.410.3.101 obwody zasilające gniazda wtyczkowe na terenie budowy lub rozbiórki, na prąd znamionowy 32A (włącznie), powinny być zabezpieczone aparatem RCD o znamionowym prądzie różnicowym nieprzekraczającym 30mA.
Zamiennie do powyższego, przedmiotowe obwody mogą być zasilane ze źródeł SELV lub PELV.

Zamiennie do powyższych, przedmiotowe obwody mogą być zasilane ze źródeł z indywidualnych transformatorów separujących (jedno gniazdo – jeden trafo).

Dzień 4.
Zgodnie z normą N-SEP-E-002, punkt 3.7.1 każdy budynek powinien posiadać sztuczny uziom fundamentowy (zgodny z wymaganiami PN IEC 60364-5-54 – obecnie PN HD).

Dzień 5.
Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie warunków jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie:

§ 188.2. W instalacji elektrycznej w mieszkaniu należy stosować wyodrębnione obwody: oświetlenia, gniazd wtyczkowych ogólnego przeznaczenia, gniazd wtyczkowych w łazience, gniazd wtyczkowych do urządzeń odbiorczych w kuchni oraz obwody do odbiorników wymagających indywidualnego zabezpieczenia.

Dzień 6.
Zgodnie z normą N-SEP-E-002 punkt 4.2.2.5 Wszystkie gniazdka wtyczkowe jakie znajdują się w mieszkaniu powinny mieć styk ochronny (potocznie zwany “bolcem”).

Styk ten powinien być przyłączony do przewodu ochronnego instalacji.

Dzień 7.
Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie warunków jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie:

§ 183. 1a. Połączeniami wyrównawczymi, o których mowa w ust. 1 pkt 7, należy objąć:
1) instalację wodociągową wykonaną z przewodów metalowych;
2) metalowe elementy instalacji kanalizacyjnej;
3) instalację ogrzewczą wodną wykonaną z przewodów metalowych;
4) metalowe elementy instalacji gazowej;
5) metalowe elementy szybów i maszynowni dźwigów;
6) metalowe elementy przewodów i wkładów kominowych;
7) metalowe elementy przewodów i urządzeń do wentylacji i klimatyzacji;
8) metalowe elementy obudowy urządzeń instalacji telekomunikacyjnej.

Dzień 8.
Zgodnie z normą PN HD 60364-4-41 poniższe środki ochrony przeciwporażeniowej są uznane jako dopuszczalne w instalacjach elektrycznych (stosowane wspólnie lub zamiennie):

1. Samoczynne wyłączenie zasilania – SWZ;
2. Zastosowanie izolacji podwójnej lub wzmocnionej;
3. Zastosowanie separacji elektrycznej dla jednego odbiornika;
4. Zastosowanie zasilania SELV i PELV.

Dzień 9.
Zgodnie z normą PN HD 60364-7-701 punkt 701.30.4, dla pryszniców bez basenu (brodzika) nie ma strefy 2, ale w jej miejscu występuje strefa 1. Oznacza to strefę 1 o wymiarze nie 60cm, a 120cm.

Dzień 10.
Zgodnie z normą PN EN 60445, punkt 6.3.2 kolor zielono-żółty może być stosowany jedynie dla przewodów OCHRONNYCH.

Dzień 11.
Zgodnie z normą PN HD 60364-7-704 punkt 704.410.3.5 na placu budowy nie wolno stosować, jako środka ochrony, przeszkód lub umiejscawiania części czynnych poza zasięgiem ręki.

Dzień 12.
Zgodnie z normą PN HD 60364-4-41 punkt 411.3.2.3, w układach TN dopuszczalny czas samoczynnego wyłączenia zasilania może wynosić nie więcej niż 5 sekund dla obwodów rozdzielczych i obwodów niewymienionych w punkcie 411.3.2.2 powyższej normy.

Dzień 13.
Zgodnie z normą N-SEP-E-001 punkt 4.8, w liniach napowietrznych nn, gdzie występują przewody nieizolowane, przewód PEN nie powinien być umieszczony nad przewodami fazowymi.

Dzień 14.
Zgodnie z rozporządzeniem Dz.U. nr 74 poz. 836 paragraf 55, do obowiązków właściciela budynku w zakresie właściwego utrzymania stanu technicznego instalacji elektrycznej należy:1) zapewnienie realizacji napraw i wymian przez osoby posiadające kwalifikacje zawodowe wymagane przy świadczeniu usług oraz wykonywaniu napraw lub dozoru nad eksploatacją urządzeń i instalacji elektrycznych.

Dzień 15.
Zgodnie z normą PN EN 1838 punkt 4.2.1, dla dróg ewakuacji o szerokości do 2 metrów natężenie oświetlenia w osi drogi ewakuacyjnej (wzdłużne) – nie mylić z osią korytarza – nie powinno być mniejsze jak 1 luks.

Dzień 16.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 4 maja 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego (Dz.U. 2007 nr 93 poz. 623), na podstawie § 38. 3 wymaga się co następuje:

Dla podmiotów zaliczanych do grup przyłączeniowych III-V ustala się następujące parametry jakościowe energii elektrycznej — w przypadku sieci funkcjonującej bez zakłóceń:

• 1) wartość średnia częstotliwości mierzonej przez 10 sekund powinna być zawarta w przedziale:
  • a) 50 Hz ±1 % (od 49,5 Hz do 50,5 Hz) przez 99,5 % tygodnia,
  • b) 50 Hz +4 % / –6 % (od 47 Hz do 52 Hz) przez 100 % tygodnia;
• 2) w każdym tygodniu 95 % ze zbioru 10-minutowych średnich wartości skutecznych napięcia zasilającego powinno mieścić się w przedziale odchyleń ±10 % napięcia znamionowego;
• 3) przez 95 % czasu każdego tygodnia wskaźnik długookresowego migotania światła Plt spowodowanego wahaniami napięcia zasilającego nie powinien być większy od 1;

Dzień 17.
Zgodnie z Ustawą Prawo Budowlane, Art. 62. 1. Obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę kontroli: (…)

2) okresowej, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia; kontrolą tą powinno być objęte również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów;

Dzień 18.
W połączeniu z informacją z poprzedniego dnia, dorzucam nowy art. 62a który wejdzie w życie z dn. 19.09.2020 r.

Zgodnie z Ustawą Prawo Budowlane Art. 62a. 1. Z kontroli, o których mowa w Art. 62 ust. 1, osoba przeprowadzająca kontrolę sporządza protokół.
2. Protokół, o którym mowa w ust. 1, zawiera co najmniej:

• datę przeprowadzenia kontroli;
• imię i nazwisko, a także numer uprawnień budowlanych wraz ze specjalnością, w której zostały wydane, osoby przeprowadzającej kontrolę oraz jej podpis;
• imię i nazwisko albo nazwę właściciela lub zarządcy użytkowanego obiektu budowlanego;
• określenie kontrolowanego obiektu budowlanego umożliwiające jego identyfikację;
• zakres kontroli;
• ustalenia dokonane w zakresie kontroli, w tym wskazanie nieprawidłowości, jeżeli zostały stwierdzone;
• zalecenia, jeżeli zostały stwierdzone nieprawidłowości;
• metody i środki użytkowania elementów obiektów budowlanych narażonych na szkodliwe działanie wpływów atmosferycznych i niszczące działanie innych czynników, w przypadku kontroli tych elementów;
• zakres niewykonanych zaleceń określonych w protokołach z poprzednich kontroli.

Dzień 19.
Zgodnie z ROZPORZĄDZENIEM MINISTRA ENERGII z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych §25. 1. Przed przystąpieniem do wykonywania prac przy urządzeniach elektroenergetycznych odłączonych od napięcia:

1. stosuje się zabezpieczenie przed przypadkowym lub celowym załączeniem napięcia w sposób określony w instrukcji eksploatacji;
2. oznacza się w sposób widoczny wszystkie miejsca odłączenia;
3. sprawdza się, czy nie występuje napięcie na odłączonych urządzeniach;
4. uziemia się odłączone urządzenia, jeżeli wymaga tego technologia prac;
5. oznacza się strefę pracy znakami bezpieczeństwa.

Bardzo ważne: Najpierw sprawdzamy napięcie – czy go nie ma, a dopiero potem uziemiamy.

Dzień 20.
Zgodnie z normą PN HD 60364, punkt 411.4.5 w układzie TN-C nie wolno stosować aparatów RCD.

Dzień 21.
Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie warunków jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie:§ 189. 2. Instalacja oświetleniowa w pokojach powinna umożliwiać załączanie źródeł światła za pomocą łączników wieloobwodowych.Oznacza to potrzebę wykorzystywania przewodów cztero- i pięciożyłowych na linii łącznik – oprawa oświetleniowa.

Dzień 22.
Zgodnie z zapisami normy Norma N SEP-E-001 (sieci elektroenergetyczne) punkt 10.4. Stosowane zabezpieczenia do celów samoczynnego wyłączenia zasilania (SWZ) linii niskiego napięcia i obwodów odbiorczych odbiorników, mogą się składać z:

1. zabezpieczeń nadprądowych
lub
2. zabezpieczenia różnicowoprądowych (jedynie w sytuacji gdy będą one zainstalowane w obwodzie rozdzielczym lub odbiorczym pracującym w układzie TN-S – tam gdzie nie będą przerywać PEN lub PE).

Zatem nie wymaga się, aby ochronę przeciwporażeniową w układzie sieci TN spełniało jednocześnie zabezpieczenie nadprądowe i RCD – wystarczy że jedno z tych dwóch zapewnia ochronę.
Nie mylić z brakiem wymogu stosowania poszczególnych zabezpieczeń (!)

Dzień 23.
Zgodnie z normą PN EN 60445, punkt 6.3.6 przewody połączeń wyrównawczych powinny być identyfikowane kolorem zielono-żółtym.

Dzień 24.
Zgodnie z Rozporządzeniem w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych (Dz.U. 2019 poz. 1830):

§ 29. Bez polecenia pisemnego jest dozwolone:
1) wykonywanie czynności związanych z ratowaniem zdrowia lub życia ludzkiego lub środowiska naturalnego;
2) zabezpieczanie przez osoby uprawnione mienia przed zniszczeniem;
3) prowadzenie przez osoby uprawnione i osoby upoważnione prac eksploatacyjnych określonych w instrukcji eksploatacji ustalonych przez pracodawcę.

Najważniejsze: Należy ratować wpierw życie i zdrowie, a potem środowisko i mienie. I to wszystko robimy bez zastanawiania się o zgody i pozwolenia pisemne.

Dzień 25.
Zgodnie z normą PN HD 60364-7-701 punkt 701.415.1, wszystkie obwody znajdujące się w pomieszczeniu zawierającym wannę lub prysznic powinny być wyposażone w jeden lub kilka aparatów RCD, o znamionowym prądzie różnicowym nie większym niż 30mA.

Wyjątek od powyższego stanowią obwody zasilane z SELV/PELV oraz w których zapewniono ochronny środek – separację elektryczną.

cdn. na Grupa Elektryka prąd nie tyka

Artykuł Normy elektryczne: Codzienna porcja informacji z Grupy Elektryka prąd nie tyka pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Pamiętaj! To producent wybiera wartości prądu przy testach z zakresów podanych w tabeli.

Ograniczniki przepięć Phoenix Contact testowane są impulsami zaznaczonymi na czerwono:

Jak można zauważyć, podane zakresy są szerokie i na rynku jest dostępnych wiele certyfikowanych rozwiązań przy małych wartościach odpowiednich prądów, przy stosowaniu których obowiązkowa byłaby analiza ryzyka.
Pamiętaj! Wg PN-EN 60364-5-534 bezpieczna wartość I_imp dla SPD typu 1 zaczyna się od 12,5kA 10/350µs oraz dla SPD typu 2 I_n nie mniej niż 5kA 8/20 µs.

Poniżej certyfikowane popularne rozwiązania T1/T2 od Phoenix Contact:

Aby być bezpiecznym sprawdzaj, czy ograniczniki posiadają certyfikaty KEMA/DEKRA i/lub przy jakich wartościach były wykonywane testy.

Dla osób, które stosują lub są zainteresowane ogranicznikami przepięć Phoenix Contact zapraszamy do konkursu: http://bit.ly/PxC-31

Artykuł Czy wiesz, że klasa testu ograniczników przepięć wg PN-EN 61643-11 w zasadzie nic nie mówi? pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Na początek, trzeba koniecznie rzucić okiem na przepisy. Zacznijmy od tego co istotne a zarazem wielu zapomina lub całkiem nie wie – Prawo Budowlane:

Art. 62. 1. Obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę kontroli: 
(…)
2) okresowej, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia; kontrolą tą powinno być objęte również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów;

Powszechna interpretacja tego zapisu brzmi tak: właściciel ma obowiązek dokonać przeglądu instalacji elektrycznej (oględziny i pomiary) co najmniej raz na 5 lat. Co to oznacza? Oczywiście nikt nie karze właścicielowi latać z miernikiem, nawet jeśli nie wie jak poprawnie wymienić baterie w pilocie do telewizora – właściciel ma zlecić dokonanie przeglądu. Proszę też tu nie mylić przeglądu z pomiarami, gdyż pomiary są jedynie częścią przeglądu, poprawnie składającego się na oględziny, pomiary i ewentualne wypisanie protokołu. Jeśli oględziny wyszły negatywnie, to można odstąpić od wykonywania jakichkolwiek pomiarów. Jeśli część instalacji/sieci/urządzenia etc. nie jest bezpieczna to można tę część lub całość trwale odłączyć od napięcia, wykonać pozostałą część przeglądu i wszystko zanotować.

W praktyce większość mieszkań, domów, a czasem nawet biura i fabryki nie mają aktualnych przeglądów – ktoś o tym nie wie, nie pamięta, albo żal mu środków na opłacenie pomiarowca. W efekcie często kończy się to pożarem, porażeniem (a to utratą zdrowia lub życia) lub uszkodzeniem drogiego sprzętu elektronicznego zasilanego z wadliwej instalacji elektrycznej – jak to mawiają, najtaniej jednak jest wykonać prawidłowy przegląd.

Inna sprawa jest taka że zdecydowana większość funkcjonujących instalacji w mieszkalnictwie nigdy nie powinna była zostać dopuszczona do załączenia napięcia – niektórzy elektrycy mawiają iż jest to ponad 90%, a przeglądy tych instalacji jeśli są dokonywane, co jest rzadkością, to niemal zawsze odbywa się to jedynie “na papierze”, na którym elektryk oświadcza iż instalacja jest bezpieczna, co prawdą zwykle nie jest…

Dość często poruszany jest temat wymaganych uprawnień do wykonywania przeglądów. Przypomnę, że na przegląd składają się oględziny i ewentualnie pomiary – o ile oględziny dopuszczają instalację do bezpiecznej eksploatacji pod napięciem. Wiele osób uważa iż punkt 10. uprawnień energetycznych grupy pierwszej uprawnia do pomiarów. Jest to błędne założenie – cytując:

10) aparatura kontrolno-pomiarowa oraz urządzenia i instalacje automatycznej regulacji; sterowania i zabezpieczeń urządzeń i instalacji wymienionych w pkt 1-9.

Jak widać uprawnia to do wymienionych rzeczy w zakresie który zawsze jest podany wcześniej w każdym świadectwie. To właśnie ten “zakres” najbardziej decyduje o tym co możemy a czego nie – zwłaszcza w kwestii przeglądów. Istnieją przepisy (a nie tylko normy) ich dotyczące – w tym kto powinien je wykonywać. Niestety nie są one dla wszystkich w pełni jasne i istnieje wiele interpretacji. Z pewnością na protokole musi się podpisać co najmniej jedna osoba z uprawnieniami dozorowymi (“D”) z zakresem kontrolno-pomiarowym, a zakres – jak przed chwilą wspomniałem – znajduje się zawsze tuż przed wszystkimi punktami. Podpis zatwierdza poprawność informacji na protokole, lecz osoba z “D” mimo tego wymogu paradoksalnie nie może fizycznie dokonać przeglądu, chyba że posiada również uprawnienia eksploatacyjne (“E”) tak samo z zakresem kontrolno-pomiarowym. Może to też być zupełnie inna osoba. Według części interpretacji muszą tam być podpisy dwóch osób, ale pomińmy to bo powstanie zbyt gruba książka. Przykład z podkreślonym na czerwono zakresem kontrolno-pomiarowym można zobaczyć poniżej:

Odnośnie poruszonej już kwestii braku przeglądów, pozwolę sobie na trzy przykłady z mojego własnego doświadczenia z pobytu w jednym z polskich hoteli, podczas gdy byłem w delegacji. Ledwo po zakwaterowaniu się w pokoju, chciałem obejrzeć przed spaniem film na laptopie. Po kilku minutach oglądania usłyszałem huk i laptop zaczął piszczeć wskutek braku zewnętrznego zasilania – najpewniej zasilacz dostał 400V napięcia międzyfazowego zamiast 230V gdyż, jak sam widziałem, złącza przewodów neutralnych w całej instalacji nie były dokręcane od wielu lat i łączone było aluminium bezpośrednio z miedzią. Druga rzecz, podczas wyjaśniania sytuacji obecności niebezpiecznego napięcia 80V na PE (tzn. na bolcach w gniazdkach w ponad 1/4 pokoi) jedna z sprzątaczek pokazała mi swoją częściowo sparaliżowaną rękę z blizną i opowiedziała że to po porażeniu prądem, wskutek tego iż było napięcie tam gdzie go być nie powinno – a to “tylko” 230V. Trzecia rzecz, w tym samym budynku i z tym samym laptopem: nowo zakupiony zasilacz uniwersalny dostał przebicia, a obudowa laptopa nie stanowi wystarczającej izolacji w świetle norm – raz że celowo jej rezystancja izolacji jest mała, a dwa że części przewodzące m.in. gniazd są dostępne dla powierzchni ręki i innych części ciała. Dotknięcie rur instalacji C.O. podczas gdy laptop leżał na nogach mimo długich spodni, spowodowało dotkliwe porażanie mnie prądem. To, że do tego doszło to oczywiście nie wina hotelu, tylko producenta zasilacza, ale wyłącznik różnicowo-prądowy (potocznie różnicówka lub w skrócie RCD – residual current device) w instalacji był typu AC a nie A, przez co nie było niczego i nikogo co by odłączyło napięcie i zabezpieczyło mnie przed utratą zdrowia lub życia. Dla przypomnienia, typ A reaguje na prąd wyprostowany jednopołówkowo, czyli podczas ww. sytuacji. Typ AC niestety ma prawo wtedy nie wyłączyć – reaguje tylko na prąd przemienny, czyli z obydwoma połówkami. RCD typu A to niewiele większy koszt, jednak większość elektryków nie została z tym zaznajomiona, a zarazem kierują się kosztem materiału więc skoro tamta (rzekomo) taka sama jest o 10zł (3$) droższa to wezmę tą tańszą… Niestety nie jedna osoba na świecie przypłaciła to życiem – choćby niedawna śmierć 14-letniej Rosjanki. Gdyby tylko instalacja miała sprawny RCD <=30mA typu “A”, to jej porażenie prądem w najgorszym razie skończyło by się nieprzyjemnie, ale wciąż by żyła. Na marginesie, po cudzych doświadczeniach i jednym własnym, osobiście jestem zwolennikiem stosowania RCD dla obwodów oświetleniowych, mimo iż normy tego nie nakazują, ale i nie zabraniają, a zarazem nie jest to koszt warty czyjegoś życia, zwłaszcza że to jest niewielki ułamek kosztu całej instalacji.

Warto podkreślić iż odpowiedzialność skutków nieszczęść (w tym czyjejś śmierci) od instalacji bez aktualnego przeglądu spada na jej właściciela, a przy aktualnym przeglądzie, odpowiedzialność zwykle ponosi elektryk który podpisał się pod protokołem. Jeśli instalacja została wykonana prawidłowo, zgodnie z normami i przede wszystkim zgodnie z przepisami oraz prawidłowo eksploatowana wraz z systematycznymi i rzetelnymi przeglądami to nikomu nie powinna się stać krzywda, a nawet jeśli (co jest wysoce nieprawdopodobne), to nikt za to nie poniesie odpowiedzialności. Po niedawnym pożarze mieszkania w Krakowie, sprawę przeglądów wyłącznie na piśmie, nagłośniła telewizja.

Przejdźmy teraz do dwóch kwestii również nurtujących wielu elektryków – prawidłowe wykonanie układu TN-C-S oraz przekrój PEN kontra modernizacja instalacji elektrycznej.

Prawidłowe wykonanie układu TN-C-S

Tytułowe “TN-C w polskiej praktyce” to niezwykle często wyspa TT. Wyspa TT to nic innego jak sieć TN-C w której przewód PEN (ochronno-neutralny zwany dawniej “zerem”) został wykorzystany jako N (neutralny) a uziemienie ochronne/przewody ochronne (PE – protective earth) są połączone tylko z uziomem budynku (E – earth). Jest to zdecydowanie nieprawidłowe wykonanie instalacji o ile ZE (zakład energetyczny) tego nie nakazuje w warunkach przyłączenia. Można by wyciągnąć wniosek iż wyspa TT jest bezpieczniejsza od TN-C-S ale z pewnością nie kiedy wyłącznik różnicowo-prądowy (RCD, potocznie różnicówka) ulegnie uszkodzeniu i tak samo kiedy na przewodzie ochronnym pojawi się napięcie, co jest mniej prawdopodobne w prawidłowo wykonanym układzie TN-C-S. Warto pamiętać iż różnicówki są jednym z najbardziej awaryjnych elementów każdej dzisiejszej instalacji, co tłumaczy w nich obecność przycisku “test” oraz wymagań producentów w postaci konieczności jej sprawdzenia tym przyciskiem zwykle raz w miesiącu. Należy zaznaczyć iż awarii może ulec RCD każdej jednej marki i modelu. Lepiej żeby nie doświadczyć tego w postaci porażenia z utratą zdrowia/życia lub pożaru przed którym w wielu wypadkach RCD jest w stanie ochronić – mianowicie: utlenienie i spadek rezystancji izolacji wskutek działania znacznej temperatury, ale jeszcze zbyt niskiej aby doszło do gwałtownego spalania czyli takiego z obecnością ognia.

Proszę sobie wyobrazić sytuację w której mamy instalację w postaci wyspy TT wyposażonej w jeden tylko RCD który uległ uszkodzeniu. Równocześnie dochodzi do zwarcia pomiędzy przewodem fazowym a PE – czy to klasyczne zwarcie czy np. wskutek awarii lub nieprawidłowej naprawy lampki biurkowej nastąpi połączenie L z PE.

Na marginesie, do tego również może dojść przed RCD. Nietrudno sobie wyobrazić że taka sytuacja prowadzi do zagrożenia porażenia, pewnego porażenia – bo kto nie posiada w domu urządzeń w 1 klasie ochronności? W takiej sytuacji, samo dotknięcie styku ochronnego (“bolca”) w gnieździe po wyjściu z gorącej kąpieli jest równoznaczne z dużym prawdopodobieństwem utraty życia lub zdrowia. Kilka akapitów wcześniej pisałem o pani sprzątającej w hotelu z częściowo sparaliżowaną ręką. Tylko ręką a nie np. kręgosłupem na jej szczęście.

Mniej zaznajomieni z tym jak naprawdę wygląda TN-C-S oraz czym się różni od TT, mogą zobaczyć poniżej schematy poglądowe. Zostały w nich celowo pominięte zabezpieczenia.

Jak doskonale widać w układzie TT i wyspie TT przewód “PEN” staje się przewodem N a ochronę pełni uziemienie odseparowane od sieci (uziom budynku połączony z PE instalacji i tylko z PE) – jedno dla całej instalacji lub rzadziej osobne dla każdego urządzenia/gniazda. W układzie TN-C-S przewód PEN ulega “rozdzieleniu” na dwa przewody – N który jest przewodem (tylko i wyłącznie) roboczym oraz na PE który jest przewodem ochronnym. Oczywiście mówiąc “rozdzielenie” lub częściej używane słowo “podział” mamy na myśli zwykłe połączenie trzech lub czterech przewodów – zgodnie z rysunkiem. Zgodnie z normami uziemienie ww. punktu podziału nie jest obowiązkowe lecz zalecane – dzięki ww. uziemieniu jest znacznie bezpieczniej oraz filtry EMI (“sieciowe”) w urządzeniach mogą lepiej tłumić wyższe harmoniczne m.in. dzięki kondensatorom między przewodami roboczymi a PE.

Niezależnie od tego czy instalacja posiada RCD czy nie, układ TN-C-S uznaje się za bezpieczniejszy od TT, a wyspa TT może zostać wykonana tylko i wyłącznie gdy ZE nam to nakazuje – w Polsce jest to niezwykle rzadkie, a przyczyną tego jest sytuacja w której ZE w danym punkcie (zwykle znacznie odległym od trafo) nie jest w stanie zagwarantować iż na przewodzie PEN (N) napięcie względem ziemi nie przekroczy wartości napięcia dopuszczalnego długotrwale – przypominam iż termin “napięcie dopuszczalne długotrwale” jest odpowiednikiem dawnego “napięcia bezpiecznego” gdyż zostało udowodnione iż napięcie 12VAC jest w stanie zabić dorosłego człowieka, a z własnego doświadczenia wiem iż “lekkie” dotknięcie dłonią małej powierzchni na której znajduje się 24VAC może być bardzo dotkliwe – zaznaczając iż byłem wtedy mocno spocony i pracowałem w środku nocy przy instalacji pracującej przy tym właśnie napięciu, której z względów bezpieczeństwa nie mogłem wtedy wyłączyć. W drugą stronę nie jeden mógłby się zastanawiać nad próbą wykonania układu TN-C-S przy sieci TT (warunki ZE) wykonując uziom o bardzo niskiej rezystancji – wtedy niestety nie wiemy jak dokładnie niska musi być ta rezystancja oraz narażamy się na to że przez PEN z sieci do naszego uziomu popłynie bardzo duży prąd wyrównawczy mogący nawet spowodować zapalenie się izolacji przewodów PEN (a raczej N bo to TT) oraz PE a tym pożar lub porażenie prądem w razie przepalenia się tych przewodów – na tej samej zasadzie co w TN-C bo przecież sieć od transformatora aż do instalacji może mieć inny układ czyli np. TN-C a instalacja to TN-C-S lub wyspa TT jeśli ZE tak nakazało. Reasumując powyższe, jedna z najbardziej podstawowych kwestii przy budowie instalacji, wygląda tak iż jeśli mamy w warunkach ZE układ TN-C to instalację wykonujemy w układzie TN-C-S, a jeśli warunki ZE mówią TT to instalację wykonujemy jako TT.

Przekrój przewodu PEN w instalacjach w układzie TN-C oraz TN-C-S

Zgodnie z normą PN-HD 60364-5-54 przewód PEN (ochronno-neutralny zwany dawniej jako “zero” lub “0”) powinien mieć przekrój poprzeczny co najmniej 10mm2 w przypadku miedzi (Cu) lub co najmniej 16mm2 w przypadku aluminium (Al). Czyli w nowych instalacjach, przewód od licznika prowadzimy minimalnie takim właśnie przekrojem, chyba że któraś norma w danym wypadku nakazuje zastosować jeszcze większy przekrój z jakiejś tam przyczyny – a jest ich kilka. Temat doboru przekroju przewodów jest dość rozległy i jest tematem na osobny artykuł. Warto jedynie wspomnieć to co jest rzadko wspominane. Mianowicie przekrój 10mm2 Cu oraz 16mm2 Al są kompletnie najmniejszymi jakie mogą wytrzymać prąd udarowy wskutek najsilniejszego możliwego wyładowania atmosferycznego (uderzenie pioruna w sieć, piorunochron lub w samą ziemię w pobliżu domu albo sieci), więc siłą rzeczy, niezależnie od układu sieci, musimy poprowadzić taki przewód aby każda żyła nie miała mniej niż wyżej podane. Czasem normy nakazują zwiększyć ten przekrój do 16mm2 – w przypadku większego zagrożenia przez wyładowanie atmosferyczne w danej instalacji. WLZ spełniający te wymogi doprowadzamy do rozdzielnicy w której mamy m.in. punkt podziału (często realizowany z pomocą szyn rozdzielczych i szyn wyrównawczych) oraz ogranicznik przepięć za którymi dopiero można zastosować mniejsze przekroje o ile wcześniejsze zabezpieczenia na to pozwalają i nie ma innych przeciwwskazań. Punkt podziału, połączenia wyrównawcze oraz prawidłowe podłączenie ogranicznika przepięć to tematy na inne artykuły.

Oczywiście o przekroju powinien zadecydować projektant (elektryk mający uprawnienia do projektowania) który powinien znać aktualne normy obowiązujące w danym kraju w którym ma być wybudowana instalacja, warunki przyłączeniowe ZE, miejsce w którym znajduje się działka budowlana, projekt architektoniczny i kilka innych rzeczy które mają wpływ na minimalny przekrój przewodów oraz to co może niektórych zdziwić – na maksymalny dopuszczalny przekrój. To ostatnie wynika również z kilku przyczyn, ale wspomnę iż swego czasu znalazłem przepis mówiący o maksymalnym dopuszczalnym przekroju przewodów w instalacji wynoszący… 10mm2. Niestety w tej chwili nie pamiętam gdzie ten zapis znalazłem, jak go ponownie odnajdę to dopiszę to w tym miejscu.

Ale co z starymi instalacjami nie spełniającymi tego wymogu którego wtedy jeszcze nie było? Mało tego, obecnie zdarzają się nowe instalacje które mają 6mm2 Cu w WLZ a nawet dużo dużo mniej. Co w takiej sytuacji? Niejeden by powiedział że takie instalacje powinny przestać być używane i ewentualnie wymienione, pozbawiając prądu sporą część społeczeństwa. A jak jest naprawdę? Otóż w Polsce i wielu innych państwach obowiązuje zasada “prawo nie działa wstecz“. Jak to się ma w praktyce? Okazuje się to bardzo poważnym problemem i bardzo częstym tematem dyskusji na forach i grupach dyskusyjnych. Ponadto często mówi się o “sytuacji zastanej” – czyli nie ja to zrobiłem ale muszę się z tym uporać. W ww. kwestii przekrojów oraz układów sieci trzeba zaznaczyć że chodzi o dość często spotykane zjawisko przerwy przewodu lub połączenia, przede wszystkim przewodu ochronno-neutralnego (PEN) nie raz niosącego skutek śmiertelny. Nie każdy rozumie to zjawisko, więc posłużę się zapożyczoną grafiką przedstawiającą normalną sytuację oraz to co się dzieje podczas przerwy PEN w układzie TN-C oraz TN-C-S w którym również występuje:

Oraz zacytuję swoje własne słowa, które napisałem podczas tłumaczenia tego zjawiska pewnemu laikowi:

Mówiąc łopatologicznie jak do kompletnego laika albo jak do małego dziecka. Wyobraź sobie, że w przewodzie fazowym płyną złe “fluidy”. Uciekają one do zera (PEN) i cześć, pa! Jeśli pojawią się na metalowej obudowie połączonej z zerem to jeszcze szybciej uciekną i nie zrobią nikomu krzywdy. Ale jak ktoś niedobry uszkodzi zero (PEN) to te “niedobre fluidy” pójdą przez rezystancję urządzenia na styk N w gnieździe, poprzez mostek zerujący pójdą (wróć! popłyną…) na “bolec”, a stamtąd na obudowę urządzenia. I te niedobre fluidy w takiej (i nie tylko w takiej) sytuacji zrobią macantowi złe kuku.

Jak widać, przerwa przewodu lub łączenia przewodów ochronno-neutralnych (PEN – dawniej “zero”) niesie za sobą bardzo poważne zagrożenie, którego nie należy lekceważyć. Co by tłumaczyło w 1993 roku powstanie przepisu (wejście w życie: 1994) którego pozwolę sobie zacytować:

Obwieszczenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – § 183. punkt 1, podpunkt 2:

W instalacjach elektrycznych należy stosować (…) oddzielny przewód ochronny i neutralny, w obwodach rozdzielczych i odbiorczych.

Interpretacja wcześniej wymienionej normy często jest taka iż przewód PEN nie może mieć mniej niż 10mm2 Cu lub 16mm2 Al, co sam napisałem, ale… jak również wspomniałem prawo nie działa wstecz, a mimo tego bardzo często zdarzają się osoby kładące instalację w układzie TN-C zamiast TN-C-S twierdząc, że przewód PEN nie spełnia norm i mało tego według części z nich jest N-em a nie PEN-em, a stare instalacje nie są w żadnym układzie. Czyli co? Dawniej nie było nikogo kto znał normy i nie było na świecie ani jednego elektryka? Wręcz przeciwnie, było ich wręcz więcej, ale to normy oraz przepisy się zmieniły i weszły nowe. Poza tym, dostępność materiałów znacząco się poprawiła i tak samo ceny drastycznie się zmieniły.

Czemu więc wciąż przez niektórych budowane są instalacje TN-C zamiast TN-C-S, nie wspominając nawet o innych układach? Naturalnie jakaś część tych osób robi to z oszczędności, ryzykując konsekwencje prawne lub własne życie, a jeszcze inni po prostu tak się nauczyli podglądając elektryków przy pracy 30 lat temu i myślą że robią dobrze. A jakby tak lekarz lub prawnik praktykował wiedzę sprzed 30 lub więcej lat?

Wracając na ziemię, mamy normy z słowami “powinno” oraz ustawy z słowami “należy”. Norma jak i ustawy nie działają wstecz, więc nie ma obowiązku wymiany WLZ (choć osobiście do tego z całego serca namawiam), a przepis dość już stary bo z 1993 r. mówi o osobnym N i osobnym PE, więc według niego mamy obowiązek dokonać “podziału” (punkt podziału) niezależnie od tego jaki mamy przewód PEN – i mało tego – niezależnie od tego kiedy był położony.

Niezależnie od zastosowanych słów, przepis w ustawie ma większą moc prawną niż norma, więc instalacje w układzie TN-C zbudowane po 1994 roku powstały nielegalnie, a podział (punkt podziału) jak przypomnę, należy wykonać zawsze (poza wyjątkiem gdy mamy do czynienia z innym układem aniżeli TN-C).

Istnieje jeszcze dużo większy problem. W instalacjach TN-C zdarzają się przypadki gniazd powszechnego stosowania posiadające styk ochronny (“bolec”), który nie jest do niczego podłączony, a więc nie posiadające zerowania. Część osób robi to z chęci zysku – zrobię szybciej to zarobię więcej w tym samym czasie, lub będę mieć więcej wolnego. Owszem, jak kogoś prąd zabije to pan lub pani prokurator załatwi dość długi “urlop”, ale niekoniecznie tam gdzieśmy by sobie to życzyli… Ta sama sytuacja jest z tymi którzy PEN nazywają N-em wskutek ostatnio popularnej interpretacji normy PN-HD 60364-5-54.

Przypomnę, że urządzenia w 1 klasie ochronności bez połączenia ochronnego (wyrównawczego) mogą mieć w każdej chwili napięcie na obudowie. Najlepszym tego przykładem jest pralka często umieszczana w łazienkach, a wewnątrz pralki pełno brudu i wilgoci pogarszającej sytuację. Któż by nie chciał mieć elektrowstrząsów zaraz po kąpieli?

Napiszcie proszę w komentarzach co byście zrobili w trzech takich sytuacjach:

1) Kupujecie mieszkanie w bloku gdzie WLZ ma przewody 4mm2 Al. Instalacja wymaga natychmiastowego wyłączenia spod napięcia i wymiany. Jednocześnie w danej chwili nie ma możliwości wymiany tego WLZ. Nowa instalacja jako TN-C, jako TN-C-S czy może wszystkie gniazda bez bolca, także dla pralki i innych urządzeń w 1 klasie ochronności?

2) Pracujecie jako elektryk w szpitalu, na oddziale kardiologi, w miejscu gdzie często jest wilgoć lub woda odnajdujecie niedawno wymienione nowe gniazdo z niepodłączonym do niczego bolcem. Instalacja TN-C. Zostawić czy wykonać zerowanie?

3) Wynajmujecie mieszkanie, nowa instalacja TN-C, w łazience są ładne płytki i na nich jest gniazdo z zerowaniem, które wymaga pilnej wymiany i które obecnie zasila pralkę. Gniazdo bez bolca czy może zerowanie?

Artykuł TN-C w polskiej praktyce – normy, przepisy i zwyczaje pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.