W tym kontekście szczególnie warto przyjrzeć się przewadze wyłączników różnicowoprądowych typu A nad popularnymi, lecz coraz bardziej niewystarczającymi, typami AC. Model EFI-P – nowoczesny wyłącznik o typie wyzwalania A stanowi doskonały przykład urządzenia, które łączy nowoczesną technologię z niezawodną ochroną. W tym artykule przedstawiamy różnice między typami A i AC, wyjaśniamy, dlaczego warto zastosować wyłącznik różnicowoprądowy EFI-P w typie A i podpowiadamy, gdzie kupić wyłączniki różnicowoprądowe.

Czym jest wyłącznik różnicowoprądowy?

Wyłącznik różnicowoprądowy to urządzenie zabezpieczające, którego zadaniem jest odłączenie zasilania w momencie wykrycia prądu upływowego (różnicowego), który może wskazywać na uszkodzenie izolacji, kontakt osoby z przewodem fazowym lub zwarcie do obudowy urządzenia. RCCB reaguje, gdy różnica prądu różnicowego przekracza określoną wartość (najczęściej 30 mA w zastosowaniach domowych).

Typ AC – rozwiązanie podstawowe

Różnicówki typu AC były przez lata standardem w instalacjach domowych. Działają one tylko w przypadku wykrycia prądu różnicowego o przebiegu sinusoidalnym. Są tanie i skuteczne w prostych zastosowaniach, takich jak:

• tradycyjne oświetlenie,
• urządzenia grzewcze (np. grzejniki konwektorowe),
• czajniki elektryczne,
• piekarniki elektryczne bez elektroniki.

Jednak w nowoczesnych instalacjach coraz rzadziej spotyka się wyłącznie takie odbiorniki. Większość urządzeń zawiera elementy elektroniczne – choćby wbudowane zasilacze impulsowe – które powodują występowanie prądów upływowych o charakterze innym niż czysta sinusoida.

Typ A – ochrona nowej generacji

Różnicówki typu A reagują nie tylko na prądy przemienne sinusoidalne, ale również na prądy pulsujące i składowe stałe do 6 mA. Taki charakter mają prądy upływowe generowane przez wiele współczesnych urządzeń domowych i przemysłowych:

• pralki i zmywarki,
• komputery i laptopy,
• telewizory i zestawy audio,
• zasilacze impulsowe,
• płyty indukcyjne,
• ładowarki do pojazdów elektrycznych,
• falowniki (w instalacjach PV, pompach ciepła, klimatyzatorach),
• systemy automatyki domowej (smart home).
• itp.

Jeśli w instalacji zainstalowany jest tylko wyłącznik typu AC, może on nie zadziałać przy obecności tego typu prądów zakłóceniowych. Może to prowadzić do niebezpiecznych sytuacji, w których użytkownik jest przekonany o skutecznej ochronie, która jednak nie działa prawidłowo.

Co mówią przepisy i normy?

Coraz więcej organizacji normalizacyjnych i firm elektroenergetycznych zaleca lub wręcz wymaga stosowania wyłączników typu A w instalacjach domowych i przemysłowych. Przykładowo:

• Norma IEC 60755 wskazuje, że typ AC może nie być wystarczający dla wielu urządzeń z zasilaniem nieliniowym.
• W Niemczech i Austrii już od kilku lat obowiązuje zakaz stosowania typu AC w nowych instalacjach domowych.
• W Wielkiej Brytanii IET (Institution of Engineering and Technology) rekomenduje używanie typu A w większości obwodów, w których występują urządzenia elektroniczne.

EFI-P – niezawodna ochrona typu A od ETI

Wyłącznik różnicowoprądowy EFI-P to produkt klasy premium od firmy ETI, zaprojektowany z myślą o maksymalnej niezawodności i bezpieczeństwie. Jego najważniejsze cechy to:

• typ A – pełna detekcja prądów AC, pulsujących DC oraz stałych do 6 mA;
• zgodność z normami PN-EN – gwarancja bezpieczeństwa i jakości;
• kompaktowa budowa – łatwy montaż w każdej rozdzielnicy;
• szybka reakcja – błyskawiczne zadziałanie w razie awarii;
• wysoka trwałość mechaniczna i elektryczna – długi czas użytkowania w wymagających warunkach.

EFI-P to rozwiązanie idealne do domów jednorodzinnych, apartamentowców, obiektów komercyjnych i przemysłowych. Szczególnie rekomendowany jest w instalacjach, w których pracują urządzenia zawierające elektronikę mocy – np. pompy ciepła, panele PV, systemy ładowania EV.

Dlaczego to takie ważne?

Przeciętny użytkownik zakłada, że skoro zainstalował różnicówkę typu AC, jest bezpieczny. Tymczasem wiele instalacji zabezpieczonych urządzeniami tego typu nie spełnia swojej funkcji w kontekście nowoczesnych odbiorników. Prądy zakłóceniowe o charakterze innym niż sinusoidalny mogą spowodować:

• niedziałanie zabezpieczenia w sytuacji awaryjnej,
• uszkodzenie instalacji,
• pożar lub porażenie prądem,
• konieczność modernizacji instalacji i ponoszenia dodatkowych kosztów.

Stosując EFI-P w typie A, użytkownik otrzymuje produkt, który działa wtedy, kiedy jest to naprawdę potrzebne – bez kompromisów.

Gdzie kupić wyłącznik różnicowoprądowy?

Wyłączniki różnicowoprądowe EFI-P dostępne są w ofercie Kwant Hurtownie Elektryczne. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu oraz szerokiemu asortymentowi, hurtownia elektryczna Kwant zapewnia dostęp do urządzeń renomowanych producentów, takich jak ETI. Wybierając Kwant, masz pewność, że kupujesz oryginalne urządzenie o potwierdzonej jakości i niezawodności, z możliwością skorzystania z doradztwa technicznego oraz dużej dostępności produktów.

Zobacz wszystkie wyłączniki różnicowoprądowe online lub odwiedź jeden z naszych oddziałów.

Podsumowanie – postaw na inteligentną ochronę

Typ AC to przeszłość. Typ A to teraźniejszość oraz przyszłość nowoczesnych instalacji. EFI-P to produkt, który wpisuje się w aktualne potrzeby rynku i oczekiwania klientów.

Jeśli zależy Ci na realnym bezpieczeństwie, niezawodności i zgodności z obowiązującymi standardami – postaw na typ A. Zaufaj doświadczeniu firmy ETI i zapewnij sobie spokój na lata.

>> Wybierz EFI-P w typie A, gdy bezpieczeństwo nie może czekać. Już teraz kup w Kwant Hurtownie Elektryczne!

Artykuł Nie ryzykuj! Postaw na nowoczesną ochronę z wyłącznikami różnicowoprądowymi EFI-P w typie A pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

W prawidłowo działającej instalacji suma prądów wpływających i wypływających z wyłącznika jest równa zeru. Zakłócenie tej zależności jest równoznaczne z pojawieniem się prądu różnicowego. Zagrożenie porażeniem wskutek powstawania prądów różnicowych występuje w wyniku uszkodzeń urządzeń lub instalacji, kiedy prąd nie przepływa wyłącznie przewodami czynnymi, ale znajduje sobie „inną drogę” narażając ludzi na ryzyko porażenia. Taka sytuacja może się zdarzyć w każdej instalacji – na przykład na skutek uszkodzenia przewodów. Dlatego konieczne jest stosowanie urządzeń zapobiegających porażeniom w postaci wyłączników różnicowoprądowych.

Budowa i eksploatacja wyłącznika różnicowoprądowego

Kluczowymi elementami budowy wyłącznika różnicowoprądowego są: przekładnik Ferrantiego, przekaźnik spolaryzowany (wyzwalacz), zamek mechaniczny oraz obwód funkcji test. W prawidłowo działającym aparacie prąd różnicowy sprawia, że na uzwojeniu wtórnym przekładnika indukuje się napięcie, które powoduje pobudzenie przekaźnika spolaryzowanego, odblokowującego zamek wyłącznika. W konsekwencji obwód zostaje przerwany. Dla niezawodności wyłącznika istotne jest zarówno samo wykonanie, jakość wyrażona spełnieniem norm, jak i dobór właściwego typu – w zależności od charakterystyki prądu przepływającego przez obwód.

Jednak nie warto poprzestawać na samej instalacji wyłącznika różnicowoprądowego – należy regularnie testować poprawność działania zabezpieczeń różnicowoprądowych. Zgodnie z obowiązującymi normami urządzenia muszą mieć możliwość sprawdzenia poprawności ich działania. Służy do tego funkcja test, która – po wciśnięciu przycisku oznaczonego literą T – symuluje pojawienie się prądu różnicowego w obwodzie. Pamiętajmy jednak, że zadziałanie aparatu po uruchomieniu testu potwierdza wyłącznie ogólną sprawność całego układu. Sprawdzenia szczegółowych parametrów działania zabezpieczeń różnicowoprądowych dokonuje specjalista z odpowiednimi uprawnieniami w czasie odbiorczych i okresowych przeglądów instalacji, z wykorzystaniem urządzeń pomiarowych.

Jaki typ wyłącznika różnicowoprądowego wybrać?

W sprzedaży dostępne są zabezpieczenia z różnymi typami wyzwalaczy różnicowoprądowych. Wybór właściwego zależy od rodzaju zagrożeń występujących w sieci. Jeżeli sprzęt w chronionym obwodzie nie będzie generował zakłóceń w postaci gładkiego przebiegu prądu DC i prądów o różnych częstotliwościach, najtańszym rozwiązaniem są wyłączniki AC. Jednak obecnie, niezależnie od zastosowania, zaleca się wykorzystywanie zabezpieczeń różnicowoprądowych co najmniej typu A. Są one niewiele droższe, a znacznie bardziej niezawodne – skutecznie wykrywają prądy różnicowe generowane przez urządzenia zawierające elektronikę, która znajduje się niemal we wszystkich współcześnie używanych urządzeniach elektrycznych. Zabezpieczenia różnicowoprądowe typu A ratują życie ludziom i chronią budynki przed pożarami, reagując i zapobiegając nieszczęściom w sytuacjach, w których wyłącznik typu AC zawodzi.

Warto pamiętać, że nawet wyłączniki typu A nie zawsze będą wystarczające. Urządzenia, jak falowniki w instalacjach fotowoltaicznych, stacje ładowania samochodów elektrycznych, czy nawet zwykłe sprzęty AGD tj. pralka i lodówka, mogą generować prądy różnicowe o wyższych częstotliwościach. W tych przypadkach należy rozważyć zastosowanie zabezpieczeń różnicowoprądowych typu F lub typu B/B+.

Typ F rozszerza funkcjonalność zabezpieczeń typu A o wykrywanie prądów różnicowych o częstotliwościach do 1 kHz, które mogą być generowane np. przez przemienniki częstotliwości sterujące silnikami zainstalowanymi w pralkach czy suszarkach do prania.

Typ B z kolei, doskonale chroni przed prądami różnicowymi o częstotliwościach do 2 kHz, a także prądami różnicowymi w postaci gładkiego przebiegu prądu stałego (DC). Jeszcze lepszy pod tym względem jest typ B+, który chroni przed prądami o częstotliwościach w szerszym zakresie – do 20 kHz.

Rozwiązania zapewniające uniwersalność, niezawodność i wygodę

Urządzenia Siemensa z rodziny SENTRON można podzielić na dwie grupy. Pierwszą stanowią wyłączniki różnicowoprądowe RCCB, a drugą tzw. wyłączniki kombinowane RCBO – nadmiarowoprądowe z wbudowanym zabezpieczeniem różnicowoprądowym. Siłą rozwiązań firmy jest różnorodność dostępnych urządzeń i możliwość dostosowania przez projektantów konkretnego modelu zabezpieczeń różnicowoprądowych do aplikacji oraz występujących w obwodzie zagrożeń.

Rozwiązania Siemensa cechuje wszechstronność także ze względu na cechy użytkowe. W ofercie znajdują się urządzenia posiadające biegun N zarówno z lewej, jak i z prawej strony. Dzięki temu do dystrybucji zasilania z zabezpieczenia różnicowoprądowego można wykorzystać standardową szynę łączeniową w wykonaniu 1- lub 3-fazowym, bez konieczności stosowania rozwiązań ze specjalną przerwą na biegun N.

Siemens zapewnia jednolitą bazę akcesoriów dla wszystkich swoich aparatów modułowych. Urządzenia modułowe SENTRON są wyposażone także w wygodny system zatrzaskiwania na szynie DIN, niewymagający użycia narzędzi. Aparatura modułowa SENTRON korzysta z szyn w wykonaniu sztyftowym (pinowym). Takie rozwiązanie zwiększa bezpieczeństwo oraz przejrzystość instalacji – dzięki niemu instalator może łatwiej weryfikować poprawność podłączenia przewodów, gdyż te zawsze są instalowane przed szyną łączeniową. Sztyftowe wykonie pozwala również podłączyć przewód i szynę łączeniową w pojedynczym zacisku.

Rozwiązania Siemensa z definicji są solidne, wytrzymałe i niezawodne. Dodatkowo, zabezpieczenia różnicowoprądowe SENTRON dla wybranych typów są dostępne w wersji SIGRES, zwiększającej niezawodność działania w trudnych warunkach środowiskowych. Pozwala ona również na wydłużenie okresów pomiędzy kolejnymi uruchomieniami funkcji test.

Warto sprawdzić urządzenia Siemensa w praktyce. W szczególności, godny polecenia jest jednomodułowy wyłącznik kombinowany 5SV1 – pierwsze tego typu urządzenie na rynku. Wyłącznik zajmuje o połowę mniej miejsca w porównaniu do klasycznych rozwiązań. Jest on całkowicie elektromechaniczny. Oznacza to, że jest urządzeniem działającym niezależnie od napięcia zasilania, a tylko takie zgodnie z obowiązującymi przepisami mogą być stosowane w Polsce.

Poznaj pozostałe kroki do bezpiecznej instalacji na: siemens.pl/bezpieczna-instalacja-elektryczna

Artykuł Wyłączniki różnicowoprądowe: kluczowy element niezawodności i bezpieczeństwa instalacji elektrycznej pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Podczas obrzędu chrztu w indyjskim kościele, wskutek wadliwej instalacji elektrycznej, doszło do porażenia prądem prowadzącego do zatrzymania akcji serca, utraty przytomności i w konsekwencji utonięcia.

Dzięki obecności lekarzy i pielęgniarek w kościele rozpoczęto natychmiastową reanimację. Przez ponad 40 minut porażony o imieniu Rehan miał być pozbawiony tętna. W tym czasie został przeniesiony do szpitala adwentystycznego w mieście Pune i tam sprawę zgłoszono na policję.

Po ustabilizowaniu przeniesiono go do większego szpitala, gdzie został podłączony do respiratora. Ze zwolnioną akcją serca i wodą w jednym z płuc jego stan oceniano jako krytyczny. Pojawiły się też wczesne oznaki niewydolności wielonarządowej. 24 godziny później Rehan odzyskał przytomność, ale nie rozpoznawał w pełni swoich rodziców ani siostry.

“28 czerwca Rehan odszedł do Pana”.

Informacja przekazana za zgodą rodziny zmarłego.

Artykuł Porażenie prądem na uroczystości chrztu w Indiach [18+] pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Niestety to są słowa osób, które zarobkowo zajmują się elektryką, ale nigdy nie edukowały się w kwestiach ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym. A to, że dane urządzenie przez wiele lat nie spowodowało czyjeś utraty zdrowia lub życia nie znaczy, że DZIŚ do tego nie dojdzie.

Pozwolę sobie dla lepszej wizualizacji porównać ten problem do urządzeń stricte mechanicznych. Powiedzmy, że mamy bardzo duży i mocny silnik napędzający maszynę. Pewien Janusz pracuje przy niej od 35 lat bez wypadku, mimo iż zwracano mu uwagę, że maszyna ma nieosłonięte dość duże obracające się części, które mogą wciągnąć człowieka. Niestety Janusz nie posłuchał i dzień przed przejściem na emeryturę wyświadczył ZUS-owi przysługę stając się mielonką.

Jaki to ma związek z urządzeniami elektrycznymi? Bardzo duży. Ile razy dotykałaś/dotykałeś metalowej obudowy pralki, lodówki lub innego urządzenia? Skąd możesz wiedzieć, że w danej chwili nie ma na niej napięcia? Napięcie na metalowych przedmiotach ma to do siebie, że w znaczącej większości wypadków jest niewidoczne – nie daje żadnych znaków ostrzegawczych. Wiele osób powie, że ich wiele razy mniej lub bardziej “kopnął” prąd i żyją. A co mówią Ci, którym się nie udało?

Za te osoby przemówi rodzina oraz prokurator, który wraz z biegłym oceni, jak bardzo niewystarczająca była wiedza “elektryka”. Znów pewnym osobom zapali się czerwona lampka i powiedzą: ale elektrycy kończą szkołę i mają egzaminy na uprawnienia. Zgadza się, zazwyczaj wszyscy kończą podstawówkę oraz na egzaminie mają pytanie o… nazwisko. Obecne zmiany prawne spowodowały, że jest wiele instytucji mogących przeprowadzać egzaminy bez jakichkolwiek wymogów dotyczących pytań, które są zadawane ustnie – dlatego też nie ma najmniejszych dowodów na ilość posiadanej wiedzy u osoby, która otrzymała świadectwo kwalifikacyjne, zwane potocznie uprawnieniami. Jeśli ktoś nie wierzy, że jest to nagminny proceder to niech popyta w środowisku elektryków – tego faktu nie da się ukryć.

Co ma do tego nieszczęsna lodówka, pralka czy np. maszyna z silnikiem elektrycznym?

Od wielu dekad popełniane są te same błędy i bardzo rzadko media to nagłaśniają. W innych swoich artykułach wspominałem sprzątaczkę w hotelu, którą poraził prąd podczas pracy, gdy dotknęła lodówkę w jednym z pokoi hotelowych. Jej prąd nie zabił, ale skończyła ze sparaliżowaną ręką. Na co komu dwie ręce, skoro można żyć z tylko jedną?

Tak więc, dlaczego tyle urządzeń ma metalową obudowę, skoro inne mogą być plastikowe? Cofając się do czasów elektryfikacji, kiedy żarówki zastępowały świece i lampy gazowe, to raz, że napięcia były znacznie mniejsze, a dwa, że wówczas prąd elektryczny służył głównie do zasilania oświetlenia. Z czasem pojawiły radia lampowe, pralki, lodówki i inne urządzenia. Równocześnie zwiększyło się zapotrzebowanie na moc, co spowodowało konieczność stosowania wyższych napięć – zarówno w przesyle, jak i w sieciach odbiorczych nN (zwykle 100-500V).

Gdyby tak obudowę całej lodówki stworzyć z nieprzewodzącego tworzywa, to co się stanie gdy pojawi się wilgoć? Raczej ciężko znaleźć pralkę lub lodówkę które nigdy nie widziały wody. Oczywiście lepiej zastosować metalową i uziemioną obudowę. Jednak, czy to uziemienie jest lekiem na całe zło?

Ktoś kto zna prawo Ohma i zna pojęcie impedancji, to szybko się domyśli że to nie jest idealne rozwiązanie. Uziemienie, jak sama nazwa wskazuje, pochodzi dosłownie z ziemi. Polega to na wyrównaniu ładunku z podłożem i ścianami, za pomocą ziemi. Co gdy dojdzie do trwałego połączenia przewodu fazowego (pod napięciem) z przewodem PE? To już zależy od układu sieci oraz tego czy instalacja została wykonana prawidłowo. Obecnie pokutuje bardzo częsty błąd wśród elektromonterów, który polega na tym, że przewody PE łączą się z uziemieniem budynku i niczym innym, przy czym twierdzą iż wykonali układ “TN-S”, co jest kompletną nieprawdą, gdyż osobne uziemienie dotyczy układów TT i ewentualnie IT, a nie TN. W takim przypadku zwarcie L-PE w znaczącej większości wypadków spowoduje iż popłynie niedostatecznie duży prąd aby doszło do zadziałania zabezpieczenia (bezpiecznika mówiąc potocznie) a niebezpieczne napięcie będzie się utrzymywać na wszystkich obudowach wszystkich urządzeń, przez wiele długich godzin. Rozwiązaniem jest zapewnienie warunku SWZ oraz wykonywanie (ustawowo obowiązkowych) 5-letnich przeglądów instalacji.

Z powyższych względów, polecam nie oszczędzać na elektrykach i nie dokonywać wyboru wyłącznie ze względu na cenę – to równocześnie powoduje, że będziemy mieć tykającą bombę zamiast instalacji i zarówno kreuje większy podaż “elektryków” z “30 letnim doświadczeniem” – jak wiadomo popyt kreuje podaż. Jeśli zamierzasz być elektrykiem, lub jesteś inwestorem chcącym mieszkać bezpiecznie, to koniecznie zainteresuj się układami sieci i klasami ochronności – nie jest to “rocket science” i nie jest to wiedza tajemna, tylko coś niebywale prostego, pod warunkiem że ktoś chce zrozumieć, zamiast jak najszybciej i jak najtaniej zrobić.

Klasa ochronności 0.

Klasa 0 (słownie: zero) to izolacja podstawowa, czyli izolacja która nie stanowi praktycznie wystarczającego zabezpieczenia przed tzw. dotykiem bezpośrednim. Bardzo często zalicza się do niej stare rozdzielnie elektryczne bez obudowy chroniącej rozdzielnice pod napięciem, do których wstęp jest tylko dla osób wykwalifikowanych. W obu wypadkach wymagane jest odizolowanie od podłoża – zazwyczaj poprzez dywaniki i chodniki elektroizolacyjne. Obecnie nie stosuje się jej już w urządzeniach i instalacjach przeznaczonych dla osób niewykwalifikowanych.

Klasa ochronności I.

Pierwsza klasa ochronności – wcale nie znaczy, że jest najlepsza. W tej klasie ochronności urządzenia elementy przewodzące dostępne dla użytkownika, połączone są z zaciskiem ochronnym (najczęściej przez “otwór” na bolec w wtyczce), który docelowo jest połączony z PE instalacji. Jeśli (jakimś cudem) instalacja spełnia warunek SWZ (Samoczynne Wyłączanie Zasilania) to zwarcie lub nawet upływność spowoduje tak szybkie zadziałanie zabezpieczeń w instalacji, że nawet jeśli dojdzie do porażenia, to będzie ono na tyle krótkie, że osoba porażona nie powinna utracić zdrowia ani życia.

Klasa ochronności II.

Druga klasa ochronności stanowi izolację podwójną (izolacja podstawowa oraz dodatkowa) lub wzmocnioną. Od tych urządzeń wymaga się braku styku ochronnego oraz oznaczenia za pomocą kwadratu w kwadracie, jak na zdjęciu powyżej. Te urządzenia z reguły nie chronią przed porażeniem w przypadku wilgoci lub kontaktu z cieczą – za wyjątkiem urządzeń oznaczonych odpowiednim stopniem ochrony IP.

Klasa ochronności III.

Trzecia klasa ochronności to urządzenia zasilane napięciem bardzo niskim (ELV) które nie jest wyższe niż napięcie dotykowe dopuszczalne długotrwale (dawniej zwane jako napięcie bezpieczne). Z reguły można do nich zaliczyć większość urządzeń zasilanych bateryjnie lub z zasilacza SELV lub PELV. Jako napięcie dopuszczalne długotrwale, niezależnie od warunków środowiskowych uznaje się maksymalnie 12V AC lub 30V DC, jednak w praktyce często stosuje się jeszcze niższe napięcia – zwłaszcza w kopalniach i w urządzeniach medycznych. Symbol tej klasy można zobaczyć poniżej:

Czy zastosowanie odpowiedniej klasy ochronności jest wystarczające?

Typowy Kowalski wyrwie się z tłumu i krzyknie, że przecież nie ma o co się bać, bo przecież są różnicówki. Owszem są, ale po pierwsze: nie wszędzie, po drugie: zwykle złego typu (nieco tańszy typ AC zamiast A), a po trzecie: mało kto zleca przegląd instalacji wraz z pomiarami RCD, nie wspominając o przyciśnięciu przycisku test, który służy do pobieżnego sprawdzenia czy wyłącznik różnicowo-prądowy wciąż działa poprawnie – a tak się składa, że to jest najbardziej awaryjny element instalacji, który jak przestanie funkcjonować prawidłowo, to wychodzi na jaw dopiero jak dojdzie do poważniejszej tragedii.

Niezależnie od tego czy posiadamy sprawną RCD, czy nie, to kluczem do bezpieczeństwa jest poprawnie wykonana instalacja wraz z poprawną eksploatacją – do czego zalicza się rzetelnie wykonywane przeglądy (przeglądy a nie “pomiary”). W polskiej praktyce instalacja jest wykonana przez pseudo-elektryka który edukację zdobywał przez Youtube, uprawnienia “kupił”, RCD i SWZ nie ma, lub jest niewłaściwa oraz na koniec zwykły Kowalski który kupił w markecie najtańszy przedłużacz bez bolca, którym podłączył pralkę stojącą tuż obok metalowej i uziemionej wanny. Taki właśnie standard panuje w Polsce oraz w krajach na wschód od Polski.

Artykuł Klasy ochronności urządzeń elektrycznych pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Artykuł Jak nie robić połączenia wyrównawczego? pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Na forach budowlanych oraz elektrycznych często można spotkać podobne pytanie. W odpowiedziach można znaleźć zarówno, że ratują one życie oraz wypowiedzi, że mogą skutecznie go pozbawić. Okazuje się, że jedno i drugie jest prawdą.

Znajdą się również osoby twierdzące, że połączenia wyrównawcze nie są potrzebne, bo dawniej ich nie było i ludzie żyli. Owszem, ale jest tu jedno ale: mianowicie “dawniej” wypadki wskutek porażenia prądem były znacznie częstsze.

Jak wiadomo aby doszło do porażenia prądem, to naturalnie prąd musi płynąć przez ciało człowieka lub zwierzęcia. Żeby prąd płynął to musi być zamknięty obwód, czyli kontakt odbiornika energii (ciała) z dwoma punkami o różnym potencjale elektrycznym. Tak więc sam tylko kontakt z przewodem pod napięciem lub samym tylko uziemieniem nie spowoduje porażenia. Co innego oba równocześnie. Najlepiej demonstrują to ptaki siedzące (o ile można to tak nazwać – nie jestem ornitologiem) na przewodach elektroenergetycznych.

Tak więc można wysnuć wniosek, że skoro instalacja elektryczna znajduje się pod niebezpiecznie wysokim napięciem to lepiej nie wykonywać połączeń wyrównawczych, bo przecież umożliwiamy w ten sposób doprowadzenie do porażenia? Otóż jest w tym trochę racji, ale nie do końca. Wśród elektromonterów niestety mało znaną zasadą ochrony przed porażeniem jest SWZ który należy do tzw. ochrony dodatkowej, czyli w razie uszkodzenia. Jak to wygląda w prostych słowach?

Dla przykładu wyobraźmy sobie wannę, a w jej pobliżu przewód z uszkodzoną izolacją (najlepszym się zdarza), który niechybnie dotknął wanny. Teraz są dwie możliwości. W jednej, wanna znajduje się pod napięciem z uszkodzonego przewodu i osoba korzystająca z kąpieli ulega porażeniu podczas próby odkręcenia wody – instalacja z rur stalowych biegnących w ścianie oraz pod ziemią, więc będących tzw. naturalnym uziemieniem.

W drugim wypadku wanna objęta połączeniem wyrównawczym (uziemiona, mówiąc bardziej potocznie) spowoduje powstanie zwarcia, a zwarcie to bez wdawanie się w szczegóły przepływ dużego prądu. W prawidłowo wykonanej instalacji ten prąd będzie na tyle duży iż spowoduje zadziałanie zabezpieczenia nadprądowego (bezpiecznika dla laika) w bezpiecznie krótkim czasie (SWZ), określonym jako niemal niemożliwy do spowodowania krzywdy – osoba podczas kąpieli w najgorszym razie przez ułamek sekundy jedynie poczuje nieprzyjemne porażenie, jednak w znacznej większości wypadków nie straci ona zdrowia czy życia.

Czyli wykonywać te połączenia wyrównawcze czy ich nie robić?

Oczywiście oszczędny inwestor będzie na siłę szukał przeciwwskazań/wad tego rozwiązania ignorując wszystkie zalety. Tradycyjnie ładne flizy są ważniejsze, bo sąsiad nie będzie podziwiał instalacji, tylko ściany… No chyba, że jego właśnie prąd popieści podczas tych odwiedzin. I wówczas, o ile przeżyje, przypuszczam że nie będzie miał dobrego zdania o inwestorze lub wykonawcy instalacji.

Osobiście nie raz się spotkałem z sytuacją, gdzie coś metalowego nie powinno nigdy być pod napięciem, ale jednak było. W jednym wypadku to był zlew kuchenny z bardzo mokrą podłogą bezpośrednio pod nim. Przyznam, że nie było to zbyt przyjemne. Drugi wypadek to była nieczynna rura. Nie była ona objęta żadnym połączeniem wyrównawczym, ale za to w krótkim fragmencie przechodziła przez strop razem z przewodem pod napięciem. Po bliższym przyjrzeniu się zauważyłem, że przewód był tam wepchany na siłę aż izolacja została uszkodzona. W tym wypadku nie doszło do porażenia, ale za to wskutek tzw. zwarcia łukowego w ciągu ułamka sekundy miedź z przewodu osiągnęła temperaturę rzędu kilku tysięcy stopni i ta stopiona miedź prysnęła mi prosto na twarz. Na szczęście nie straciłem wtedy wzroku i dziś mogę napisać ten artykuł. Gdyby nie, to winę ponosiłby zarówno wykonawca tego “dzieła” jak i inwestor, który przymykał na wszystko oko, żeby mieć jak najtaniej.

W pewnej książce z lat 70- albo 80-tych (niestety nie pamiętam tytułu ani autora) były opisane różne przypadki porażenia prądem i ich przyczyny. Jeden z “ciekawszych” przypadków dotyczył niestety kilkuletniego dziecka i był związany z połączeniami wyrównawczymi, a raczej ich brakiem. Mianowicie przed lub w trakcie jego kąpieli w innym mieszkaniu piętro niżej odbywał się remont, podczas którego jeden z pracowników uszkodził przewód obwodu oświetleniowego, przez co doszło do zwarcia między nim a rurą wodociągową. Instalacja była samym w sobie, tzw. naturalnym uziemieniem, gdyż przechodziła zarówno przez budynek, jak i przez ziemię. Dokładnie tak samo jak instalacja kanalizacyjna (wówczas wykonana z ołowiu) z tym małym ale, że nie było metalicznego połączenia między tymi dwoma instalacjami i wskutek tego pojawiło się napięcie między nimi (różnica potencjałów). Dziecko będąc w wannie połączonej z kanalizacją dotknęło kranu, zapewne aby dolać wody. Przepływający prąd skutkował silnym skurczem mięśni uniemożliwiającym uwolnienie się, a następnie – mówiąc wprost – śmierć.

Jak powinny wyglądać połączenia wyrównawcze w małym domku albo dużym biurowcu czy np. galerii handlowej?

Niektórzy bez zapoznawania się szczegółowo z tematem łączą wszystko z wszystkim po linii najmniejszego oporu, a to najlepsza droga do spowodowania wypadku poprzez porażenie lub eksplozję gazu. Porażenie może wystąpić wskutek dużego spadku napięcia poprzez nieprzemyślane łączenie. Tak samo jak wybuch gazu. Mianowicie wykorzystanie rury z gazem jako uziemienie (np. celem oszczędności na przewodach) powoduje przepływ mniejszego lub większego prądu poprzez instalację gazową. Im większy obiekt, tym więcej urządzeń, większa instalacja i tym samym mniejsza impedancja między fazą/fazami a połączeniami ochronnymi. W razie zwarcia, ostatnie czego chcemy to aby ten prąd płynął przez rurę z gazem.

Dlaczego nie powinno się w takim razie korzystać z instalacji wodociągowej jako PE dla pobliskiego gniazdka?

Z dwóch powodów. Jeden występuje w razie obecności połączenia elektrycznego między instalacją wodociągową a gazową poprzez piec dwuobiegowy, istniejące połączenie wyrównawcze lub w jakikolwiek inny sposób. Naturalnie prąd nie płynie konkretną drogą, którą ktoś by chciał, tylko tam gdzie jest najmniejsza oporność (w dużym skrócie), więc nie przez ściany a po wszystkich rurach. Zakładając, że rezystancja uziemienia instalacji gazowej (rury idące przez budynek i przez ziemię) jest dwa razy większa od wodociągowej, to 1/3 prądu zwarciowego będzie szła właśnie przez nią. W warunkach domowych natężenie prądu podczas zwarcia wynosi około 200-600A, a maksymalne dopuszczalne natężenie prądu na rurze gazowej to zaledwie 0.3A, więc około tysiąc razy mniej. Te 0.3A to minimum aby mogło dojść do zapłonu gazu i eksplozji.

Aby zminimalizować natężenie prądu na rurach (zwłaszcza zawierających gaz) oraz mieć pewne połączenia wyrównawcze, to należy je wykonywać na najniższej kondygnacji – zaraz po wejściu danej instalacji. Jeśli nie wychodzi ona poza budynek, bo np. jest piec CO, to wtedy połączenie należy wykonać tuż przy piecu. W większych budynkach można zauważyć połączenia wyrównawcze na każdej kondygnacji – w takim przypadku mamy do czynienia z miejscowymi połączeniami wyrównawczymi. Mają one największy sens, gdy odległość jest duża, przez co spadek napięcia (np. na rurze) staje się istotny, oraz minimalizują one ryzyko przerwy połączenia elektrycznego. W przypadku części przewodzących obcych nie będącymi instalacją (np. wanna) naturalnie są one niezbędne.

Miejscowe połączenia wyrównawcze wykonuje się za pośrednictwem osobnej szyny. Z dwóch bardzo prostych przyczyn. Prowadzenie osobnych przewodów ochronnych do odległej szyny, zwłaszcza na innej kondygnacji jest dużo bardziej kosztowne. Druga istotniejsza przyczyna to miejscowe wyrównanie potencjału – analogicznie do wspomnianych ptaków siedzących na liniach energetycznych pod napięciem.

Połączenia wyrównawcze wraz z miejscowym, jak ich nazwa wskazuje, poprawiają ekwipotencjalizację, co jest bardzo przydatne w warunkach zakłóceniowych, a ściślej przy ograniczaniu znacznych przepięć. Jak wspominałem, istotą jest różnica potencjałów (inaczej napięcie), a takowa zachodzi nie tylko między żyłami, ale także między żyłą (w tym nawet PE!) a otoczeniem. Swego czasu na forum ktoś opisał przypadek jak po uderzeniu pioruna, przewód zasilający telewizor stopił się w miejscu styku ze stołem, co jest chyba idealnym dowodem.

W przypadkach gdy zachodzi możliwość celowego rozłączenia rur, jak to ma miejsce w przypadku liczników (gazomierze i wodomierze) stosuje się “bocznikowanie”. Co istotne, takowe połączenia według norm nie mogą mieć mniejszego przekroju niż 16mm2 Cu, podczas gdy większość połączeń wyrównawczych wykonujemy przekrojem minimum 6mm2 oraz przewody między szynami wyrównawczymi nie mniej niż 16mm2.

Powracając do początku, gdzie była mowa o nie wykonywaniu połączeń wyrównawczych dla elementów przewodzących obcych jak np. wanna lub zlew. Mianowicie, gdy instalacje są wykonane z materiałów nieprzewodzących (np. PCV) oraz w pobliżu nie znajdują się żadne przewody pod niebezpiecznym napięciem, to w takim przypadku połączenia wyrównawcze są niewskazane.

Artykuł Połączenia wyrównawcze. Konieczność czy głupie przepisy? pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Artykuł Szczepionka przeciwporażeniowa pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Ilustracja nawiązuje bezpośrednio do głośnej śmierci Johna Feeksa – elektryka, który został porażony prądem podczas prac konserwacyjnych w Nowym Jorku 11 października 1889 r. Jego zwłoki zaplątały się w sieć przewodów i płonęły na oczach gapiów przez ponad pół godziny.

Nic więc dziwnego, że dwa tygodnie później scena ta została zobrazowana na okładce czasopisma Judge. W tym samym magazynie można było zobaczyć też projekt gumowego kombinezonu chroniącego przed elektrycznością:

Artykuł Rycina propagandowa przeciwko powszechnej elektryfikacji pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Przykłady instalowania wyłączników różnicowoprądowych (RCCB) w obwodach elektrycznych jedno- i trójfazowych, w układzie sieci TN-S 

Aby pokazać Wam jak prawidłowo należy instalować wyłączniki RCCB, zbudujemy mały układ symulujący praktyczne wykorzystanie tych urządzeń w instalacji. Będzie to wycinek rozdzielnicy mieszkaniowej, zatem nie doszukujmy się tutaj innych, brakujących elementów, stosowanych w tego typu rozdzielnicach.

Założenia początkowe dla naszego układu, które przyjęliśmy, to m.in.:

• zasilanie 3-fazowe o napięciu 400 V (L1, L2, L3, N, PE),
• prąd znamionowy odbiorników nie przekraczający 25A,
• odbiornik 3-fazowym (kuchenka indukcyjna),
• odbiorniki 1-fazowe (dwa komputery przyłączone poprzez gniazda komputerowe).

Zobrazowanie tych założeń pokazuje nam poniższy schemat na którym widzimy poszczególne elementy obwodów elektrycznych oraz przyłączenie odbiorników końcowych.

Poniższy rysunek przedstawia szkic poglądowy naszej makiety. Do zasymulowania podłączenia kuchenki indukcyjnej użyłem złączek śrubowych. Gniazdami komputerowymi w naszym przypadku są gniazda montowane na szynę TS35.

W tej konfiguracji jak już pewnie się domyślacie różnicówka trójfazowa będzie chroniła obwód 3-fazowy kuchenki indukcyjnej, 1-fazowa zaś będzie odpowiadała za obwody gniazd komputerowych. Opis elementów których użyłem do zbudowania tej makiety zestawiłem w tabeli nr 1. Chciałem abyście zwrócili uwagę tutaj na jedną, aczkolwiek istotną różnicę pomiędzy wyłącznikami różnicowymi FI-1 i FI-2. Nie chodzi mi w tym przypadku o to, że jedna jest 3-fazowa a druga 1- fazowa. Jedna z nich ma oznaczenie „AC” a druga „A”. Co to oznacza w praktyce? Otóż Typ AC to najprostsza różnicówka opisywana czasami jako „zwykła”, która reaguje tylko na prąd różnicowy sinusoidalny. Typ A zwany również „różnicówką komputerową” dodatkowo reaguje na prądy pulsujące, które występują np. w obwodach z zasilaczami impulsowymi, czyli w większości urządzeń elektrycznych i elektronicznych stosowanych w domu. W praktyce, jeżeli zastosujemy typ AC do obwodów, gdzie występują prądy impulsowe może dojść do sytuacji, w której RCCB będzie nam się niepotrzebnie wyłączać samoczynnie – w sytuacjach kiedy w naszych obwodach jest wszystko OK, tzn. nie ma żadnego upływu.

Tab. 1. Wykaz elementów użytych do makiety:

Kolejna kwestia, którą chciałem poruszyć, to podłączenie elektryczne różnicówki. Pierwsza zasada, a zarazem porada, o której powinniśmy pamiętać to, że w przypadku jakichkolwiek wątpliwości odnośnie sposobu podłączenia wyłącznika RCCB bądź jakiegokolwiek innego urządzenia elektrycznego, jest  koniecznością dokładne przeczytanie dołączonej do wyłącznika przez producenta instrukcji instalacji lub konsultacja z bardziej doświadczonym instalatorem elektrykiem. Podłączenie w nieprawidłowy sposób w/w urządzenia może skutkować nieprawidłowym działaniem – np. brakiem ochrony przeciwporażeniowej lub wyzwalaniem aparatu bez potrzeby. Z ogólnych zasad dotyczących wykonywania podłączeń elektrycznych aparatury modułowej należy przypomnieć:

• przewody elektryczne do podłączeń aparatury modułowej dobieramy zgodnie z załączoną dokumentacją (w tym punkcie głównie chodzi o maksymalny przekrój przyłączanych przewodów),
• nie łączymy pod jeden zacisk jednocześnie przewodu typu drut z przewodem typu linka lub dwóch przewodów drutowych o  różnym przekroju,
• używając końcówek tulejkowych należy zweryfikować czy są poprawnie zaciśnięte na przewodach – źle zaciśnięta tulejka może spowodować, że z czasem wysunie się z niej przewód a to może narobić dużo problemów,
• przykręcając poszczególne przewody pod zaciski aparatury modułowej należy sprawdzić – pociągając za przewód – czy każdy jest dobrze zamocowany,
• pamiętajmy o dokładnym dokręceniu każdego połączenia na listwie przyłączeniowej z zaciskami aparatu elektrycznego,
• dobierajmy odpowiednie listwy przyłączeniowe do danego typu aparatury modułowej.

Podłączenie przewodów fazowych

W praktyce oraz w odniesieniu do większości DTR producentów RCCB nie ma znaczenia czy przewody zasilające podłączymy do zacisków dolnych czy do zacisków górnych urządzenia. Oba przypadki dopuszczają producenci tego typu urządzeń. Nawiązując jednak do praktyki w większości przypadków, z jakimi się spotkałem, zasilanie do RCCB było podłączone od góry. Od dołu wyłączników RCCB, a także wyłączników nadprądowych (MCB) mamy specjalne zaciski do podłączenia listew przyłączeniowych grzebieniowych (rys. 4), za pomocą których możemy w bardzo łatwy i szybki sposób połączyć RCCB z kolejnymi aparatami modułowymi, co obrazuje nam rys. 5. W naszym przypadku jest to połączenie RCCB 3-fazowej i 1-fazowej, z wyłącznikami nadprądowymi MCB.

Podłączenie przewodu neutralnego N

Bardzo ważnym jest poprawne podłączenie przewodu neutralnego N. W przypadku RCCB 1-fazowych nie ma to większego znaczenia, stąd w większości różnicówek 1-fazowych nie ma opisanego przyłącza dla przyłączenia przewodu N. W przypadku 3-fazowych powinniśmy podłączyć przewód N tam gdzie jest to opisane na RCCB (rys. 6). Ciekawostką jest to, że RCCB 3-fazowe do ochrony urządzeń trójfazowych przed prądami upływowymi nie potrzebuje przewodu neutralnego. Większość silników 3-fazowych potrzebuje jedynie zasilania w postaci 3-fazy + PE. Przewód N w niektórych przypadkach jest jednak niezbędny. A w jakim celu?

Test wyłącznika różnicowoprądowego

Otóż jak wcześniej pisałem konieczne jest testowanie naszych wyłączników co najmniej raz w miesiącu. Testowanie wykonujemy poprzez naciśnięcie przycisku „TEST” (w naszym przypadku przycisk „T”). Jak ten układ do testowania działa? Otóż w momencie naciśnięcia przycisku zwieramy zacisk toru fazy, która wychodzi do odbiornika z przewodem neutralnym (RCCB 1-fazowe) lub – w przypadku wyłączników 3-fazowych – z przewodem neutralnym lub przewodem innej fazy od strony zasilania poprzez wbudowany rezystor mocy.

Tutaj warto się na chwilkę zatrzymać. Napisałem: „z przewodem neutralnym lub przewodem innej fazy” – od czego jest to uzależnione? Od budowy danego wyłącznika, a co za tym idzie od producenta. W związku z tym chcąc uniknąć sytuacji braku możliwości wykonania zalecanego testu miesięcznego RCD zapoznajmy się wcześniej z instrukcją dołączoną do naszego urządzenia bądź podłączajmy zawsze przewód neutralny od strony zasilania do wyłączników 3-fazowych.

Wróćmy jeszcze na chwilkę do naszej makiety. Podłączając wyjście wyłącznika RCCB 3-fazowego za pomocą listwy grzebieniowej musimy w naszym przypadku pamiętać o tym aby nie zmostkować przewodów fazowych z neutralnym (tor neutralny z prawej strony aparatu). W związku z tym musimy usunąć jedno „przyłącze widełkowe” (rys. 7), które jak widzicie połączyło by nam L1 z N powodując zwarcie. Ja po usunięciu takiego elementu zabezpieczam jeszcze dodatkowo to miejsce za pomocą taśmy izolacyjnej – tak dla świętego spokoju.

Kolejny krok w budowie naszej makiety, poczynając od podłączenia wcześniej listew grzebieniowych oraz przewodów ochronnych (rys. 5), to podłączenie przewodów neutralnych (rys. 8). Jest to tak naprawdę najtrudniejszy moment. Warto zatem wrócić do schematu (rys.1). Widzimy tutaj następujące oznaczenia przewodów neutralnych: N, N1, N2. Nie ma tutaj żadnej pomyłki. Z uwagi, iż są to 3 różne oznaczenia, najprościej pisząc, nie możemy tych przewodów w żadnej konfiguracji ze sobą połączyć. Zmostkowanie spowodowałoby niepotrzebne wyzwalanie wyłączników. Z czego to wynika? Oczywiście z zasady działania RCCB. Czyli porównywania prądów wypływających z wpływającymi do wyłącznika różnicowoprądowego. Podsumowując, potencjał oznaczony na schemacie jako N podłączamy do zacisków górnych (wejściowych) wyłączników RCD FI-1 oraz FI-2. N1 to potencjał neutralny wychodzący z FI-1 i podłączamy go tylko i wyłącznie do zacisków przeznaczonych na podpięcie kuchenki indukcyjnej. N2 – potencjał wychodzący z FI-2 przeznaczony jest dla gniazd komputerowych nr 1 i nr 2.

Kolejnym etapem łączeniowym naszej makiety jest podłączenie przewodów fazowych (rys. 9). Tutaj również warto odnieść się do schematu elektrycznego. W naszej sytuacji mamy już troszkę ułatwione zadanie z uwagi na zastosowanie listew grzebieniowych na „wyjściach” wyłączników FI-1 i FI-2. Posłużyły nam one do połączenia RCCB z wyłącznikami nadprądowymi. Musimy zatem, jedynie podłączyć zasilanie do zacisków wejściowych różnicówek, oraz podłączyć wyjścia „ES-ów” z odbiornikami – w naszym przypadku zaciskami do kuchenki indukcyjnej oraz gniazdami 1-fazowymi.

Przy okazji tej czynności warto wspomnieć o zasadzie zachowania kierunku przepływu prądu w wyłączniku RCCB. Co to znaczy? Jeżeli podłączacie przewody fazowe (od strony zasilania) do górnych zacisków to i przewód neutralny N musicie w taki sam sposób podłączyć. Jeżeli nie podłączycie w taki sposób urządzenia, przycisk do testowania nie będzie powodował wyzwolenia a podłączenie jakiegokolwiek odbiornika do RCCB spowoduje jej zadziałanie. Ostatnim etapem jest opisanie wszystkich elementów składowych makiety zgodnie z oznaczeniami użytymi na schemacie. Tak gotowa makieta jest przygotowana do podłączenia zasilania.

Podsumowanie

W powyższym artykule chciałem Wam zwrócić uwagę na istotne aspekty związane z podłączeniem wyłączników różnicowoprądowych RCCB. Urządzenia te służą do ochrony przeciwporażeniowej. Istotne jest zatem aby połączyć je w prawidłowy sposób, zgodnie z DTR i obowiązującymi przepisami. Wniosek końcowy zatem jest taki – jeżeli nie czujecie się na siłach bądź macie jakiekolwiek wątpliwości odnośnie sposobu podłączenia tych urządzeń do instalacji elektrycznej, a przeczytanie DTR nadal nie rozwiewa wszystkich Waszych wątpliwości, powierzcie te zadanie osobie wykwalifikowanej w tej dziedzinie.

Aparaty na potrzeby artykułu udostępniła firma Legrand Polska Sp. z o.o. Legrand Polska Sp. z o.o. jest częścią międzynarodowego koncernu, Grupy Legrand, eksperta w zakresie produktów i systemów instalacji elektrycznych oraz sieci informatycznych w budownictwie mieszkaniowym, komercyjnym i przemysłowym. Więcej informacji na stronie: www.legrand.pl

Artykuł Instalacja wyłącznika różnicowoprądowego pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.