Końcowy raport o blackoucie na Półwyspie Iberyjskim zawiera także opis przebiegu przywracania normalnej pracy systemu oraz rekomendacje działań, które pozwolą ograniczyć ryzyko wystąpienia podobnych awarii w przyszłości. Są one zbieżne z rekomendacjami tzw. pakietu antyblackoutowego, przygotowanego w Polsce przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne we współpracy z Ministerstwem Energii.

Nowy mechanizm awarii: Problemy z napięciem, a nie brak mocy w sieci

Awaria wystąpiła 28 kwietnia 2025 r. i objęła Hiszpanię, Portugalię oraz niewielki obszar Francji. Był to największy blackout w Europie od 20 lat i pierwszy spowodowany przez problemy napięciowe. Raport na ten temat został przygotowany przez panel ekspertów złożony z przedstawicieli operatorów systemów przesyłowych (OSP) z całej Europy, reprezentujących ich stowarzyszenia ENTSO-E, unijnej Agencję Współpracy Organów Regulacyjnych (ACER) oraz krajowych urzędów regulacyjnych (w Polsce jest nim Urząd Regulacji Energetyki). Przez prawie rok szczegółowo badali oni dostępne dane pomiarowe, przebieg awarii i proces przywracania systemu do normalnej pracy.

Według ustaleń panelu eksperckiego awaria nie była skutkiem pojedynczego zdarzenia, lecz serii wspóldziałających czynników, które doprowadziły do niekontrolowanego wzrostu napięcia w sieci, co z kolei spowodowało automatyczne odłączanie kolejnych elementów tworzących system, a w efekcie do jego załamania.

Kluczowe czynniki wskazane w raporcie:

1. Gwałtowny wzrost napięcia: Seria oscylacji i nagłych skoków napięcia w południowej Hiszpanii doprowadziła do automatycznego odłączenia jednostek wytwórczych.
2. Brak elastyczności OZE: Instalacje fotowoltaiczne pracowały ze sztywnym współczynnikiem mocy (fixed power factor), co uniemożliwiło im elastyczne wsparcie regulacji napięcia w krytycznym momencie.
3. Masowe odłączenia mikroinstalacji: Inwertery w małych instalacjach prosumenckich, reagując na przepięcia, odłączały się kaskadowo, gwałtownie zwiększając zapotrzebowanie netto, któremu system przesyłowy nie był w stanie sprostać.
4. Niedostateczna koordynacja: Raport punktuje luki w monitorowaniu parametrów sieci w czasie rzeczywistym oraz niewykorzystanie dostępnych zasobów (np. dławików), które mogłyby stłumić wzrost napięcia, gdyby zostały aktywowane szybciej.

Eksperci zarekomendowali szereg działań, które powinni podjąć operatorzy, urzędy regulacyjne i wytwórcy, by ograniczyć ryzyko wystąpienia podobnych awarii w przyszłości. Są wśród nich m.in. nowe wymagania dotyczące zarządzania napięciami przez urządzenia przyłączone do systemu czy udoskonalanie planów obrony i odbudowy systemu. Pełny raport jest dostępny na stronie ENTSO-E.

Krótko po awarii na Półwyspie Iberyjskim PSE wraz z Ministerstwem Energii przygotowały zestaw rekomendacji, przedstawionych Komitetowi Ekonomicznemu Rady Ministrów jako pakiet antyblackoutowy. Są one zbieżne z rekomendacjami zawarte w raporcie ENTSO-E, a także szereg innych rozwiązań. Najważniejszy element pakietu to dążenie do pełnej obserwowalności warunków pracy systemu dzięki uzyskaniu danych pomiarowych z każdego puntu sieci w trybie on-line. Operatorzy sieciowi muszą także uzyskać zdolności do zarządzania wszystkimi zasobami wpływającymi na pracę sieci – dotychczas wystarczało zarządzać kilkunastoma kluczowymi elektrowniami, dziś system tysiące rozproszonych źródeł i ponad milion prosumentów. Zawodowi uczestnicy rynku energii muszą informować operatorów sieciowych o swoich planach pracy oraz dostosowywać poziom generacji do zawartych kontraktów. Jeśli nie ma zbytu na energię, powinny ograniczyć produkcję, informując o tym operatorów systemów elektroenergetycznych. Wspieramy także reformę procesu przyłączeniowego. Niedawno Sejm przyjął aktualizację ustawy Prawo energetyczne w tej sprawie.

Kluczowe rekomendacje, które PSE i inne europejskie OSD zamierzają wdrożyć, aby uniknąć podobnych scenariuszy:

• Rewizja procedur operacyjnych: Konieczne jest dostosowanie przepisów tak, aby źródła odnawialne (oparte na energoelektronice) aktywnie uczestniczyły w regulacji napięcia, a nie były tylko „pasywnymi” dostawcami mocy.
• Automatyzacja i monitoring: Systemy muszą dysponować narzędziami do dynamicznej kontroli napięcia, zdolnymi reagować w milisekundach, a nie minutach.
• Standardy dla inwerterów: Analiza wykazała, że ustawienia zabezpieczeń nadnapięciowych w falownikach wymagają ujednolicenia, aby zapobiec ich jednoczesnemu, masowemu wypadaniu z sieci.

Kluczowym elementem pakietu antyblackoutowego są także dodatkowe wymagania wobec urządzeń elektrotechnicznych w aspekcie cyberbezpieczeństwa, w tym konieczność certyfikacji i objęcia ich nadzorem wyspecjalizowanych służb. Jak może się skończyć brak dbałości o cyberbezpieczeństwo pokazały ataki hakerskie z końca grudnia 2025 r., których skutki niektóre instalacje nadal odczuwają.

Część z tych zaleceń jest już wdrażana przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne, np. wspomniana reforma przyłączeń czy osiągnięcie pełnej zdolności operacyjnej przez Narodowe Centrum Analiz Energetycznych. Trwają także analizy dotyczące nowych usług systemowych związanych z zapewnieniem odpowiednich parametrów pracy sieci, a PSE zapowiedziały, że jeszcze w tym roku przedstawi mapę drogową rynku energii, która będzie uwzględniać ten element.

Więcej o pakiecie antyblackoutowym można znaleźć w prezentacji na stronie PSE.

Źródła: PSE, ENTSO-E.

Artykuł Czego uczy nas iberyjski blackout? Raport końcowy obnaża słabe punkty nowoczesnych sieci pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Przywracania zasilania po powodzi w lutym 2026 w portugalskim Alcácer do Sal.

Artykuł Powodziowe pogotowie energetyczne pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Gniazda bocianów białych umieszczone na słupach wysokiego napięcia są obecnie częścią krajobrazu Portugalii. Populacja ptaków, które w latach 80. ubiegłego wieku były gatunkiem zagrożonym wyginięciem, została odbudowana m.in. dzięki polityce wsparcia Krajowej Sieci Energetycznej (pt. Redes Energéticas Nacionais – REN). Według danych operatora gniazda zainstalowane na słupach energetycznych stanowią obecnie co najmniej 25% siedlisk bociana białego w Portugalii.

Przełomowym momentem, który wyznaczył tory nowej polityki sektora energetycznego wobec ptaków był incydent z 9 maja 2000 r., kiedy to bocian uderzając w linię energetyczną w Figueira da Foz spowodował kilkugodzinną przerwę w dostawach prądu. Blackout objął wówczas tereny na południe od miejsca zdarzenia, w tym stołeczną Lizbonę, południowy brzeg Lizbony, Alentejo i Algarve. Ówczesny premier António Guterres wszczął dochodzenie w celu zbadania przyczyn awarii, która dotknęła wówczas niemal połowę kraju.

Jak twierdzą rzecznicy REN, wszystko zaczęło się od porażenia bociana prądem na słupie wysokiego napięcia 327, znajdującym się w pobliżu Figueira da Foz, przy którym system automatyki zabezpieczeniowej w sposób „niewytłumaczalny” nie wykrył zwarcia, co pociągnęło za sobą dalsze konsekwencje.

Nowe środki ostrożności

Po awarii zasilania z 2000 roku w całym systemie wdrożono prace konserwacyjne, nowe procedury i środki ostrożności, takie jak instalacja elementów odstraszających ptaki, aby trzymać je z dala od najbardziej wrażliwych obszarów sieci. Wtedy też zaczęto montować specjalne platformy, które służą jako miejsca gniazdowania w „bezpieczniejszych” miejscach na słupach.

Na przestrzeni lat opracowano metody odstraszania bocianów od kluczowych elementów infrastruktury energetycznej. Jednak w niektórych bardziej krytycznych lokalizacjach, w pobliżu pól uprawnych, bociany nadal się pojawiają, co może narażać ich życie i wpływać na jakość usług operatora sieci.

W ciągu 20 lat bociany były drugą co do wielkości przyczyną zakłóceń na liniach REN (pierwszą przyczyną były wyładowania atmosferyczne). Z tego powodu instalacja urządzeń zapobiegających lądowaniu i gniazdowaniu dużych ptaków zapobiega i minimalizuje ryzyko porażenia prądem ptaków na słupach linii wysokiego i średniego napięcia. Urządzenie przeciw gniazdowaniu jest zbudowane z bardzo trwałych, odpornych na warunki atmosferyczne elementów ze stali nierdzewnej A2.

Źródło: theportugalnews.com

Artykuł Kolonie bocianów na słupach WN w Portugalii pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Hostel w Lizbonie.

Artykuł Prysznic na fazie pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.