Artykuł Elektryk osmalony przez zwarcie łukowe pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Straż Pożarna odnotowuje co roku kilkaset interwencji związanych z pożarami instalacji PV, w tym na obiektach przemysłowych czy magazynowych, gdzie rozprzestrzenienie się ognia może tworzyć wyjątkowe zagrożenia i grozi też ogromnymi stratami. Większość takich incydentów jest efektem błędów montażowych lub wadliwie wykonanych połączeń elektrycznych, a nie z samych modułów. PZU LAB i Balex Metal przeprowadziły pierwsze w Polsce pełnoskalowe testy pożarowe wyposażonych w instalacje PV makiet hali magazynowych, żeby sprawdzić, w jaki sposób różne rodzaje termoizolacji dachów wpłyną na rozwój pożaru.

Rosnąca liczba instalacji fotowoltaicznych w Polsce wymusza coraz większy nacisk na zabezpieczenia przeciwpożarowe takich systemów. Jak wynika z raportu CNBOP-PIB Bezpieczeństwo pożarowe instalacji fotowoltaicznych, zagadnienia związane z ochroną przeciwpożarową nie nadążają dziś za rozwojem transformacji energetycznej. Zdaniem ekspertów należy przyjąć, że instalacje PV są bezpieczne pożarowo, jeżeli mają wymagane zabezpieczenia, zostały zaprojektowane i wykonane przez wykwalifikowany, uprawniony i kompetentny personel na podstawie dokumentacji projektowej uzgodnionej w zakresie warunków ochrony przeciwpożarowej oraz są poddawane okresowym przeglądom serwisowym i konserwacyjnym. Eksperci podkreślają, że oprócz wprowadzania nowych technologii konieczne jest rozwijanie wiedzy i kompetencji instalatorów. Jak wynika z analiz CNBOP-PIB, źródłem ryzyka są nie tylko błędy projektowe, ale także niewłaściwy dobór komponentów i brak konserwacji. W ostatnich latach straż pożarna odnotowuje kilkaset interwencji rocznie, w których instalacje PV są obecne w miejscu pożaru, a około połowa z nich wiąże się z nieprawidłoawym montażem lub uszkodzeniami instalacji elektrycznej.

W Polsce brakuje kompleksowych badań pokazujących, jak zachowują się instalacje PV w realnych warunkach pożarowych. Przeprowadzenia takiego testu i analizy jego wyników podjęły się PZU LAB – spółka z Grupy PZU, zatrudniająca inżynierów wyspecjalizowanych w optymalizacji i zarządzaniu ryzykiem w przemyśle, oraz Balex Metal, należący do grupy Kingspan producent płyt warstwowych, termoizolacji PIR i innych rozwiązań dla budownictwa mieszkaniowego, przemysłowego i rolniczego. Dzięki współpracy obu podmiotów zrealizowano pierwsze w Polsce pełnoskalowe testy pożarowe hal magazynowych z działającą instalacją fotowoltaiczną. Na poligonie badawczym powstał model obiektu o powierzchni ponad 250 mkw. z dachem wykonanym w dwóch technologiach – z termoizolacją z płyt PIR i z wełny mineralnej – oraz z 36 modułami PV z pełnym okablowaniem (na każdej z wersji przekrycia dachu), zainstalowanymi zgodnie z instrukcją producenta i produkującymi prąd. Dzięki temu stworzono warunki zbliżone do rzeczywistego pożaru.

– To jedno z najbardziej kompleksowych badań tego typu w Europie. Chcieliśmy nie tylko przeanalizować zachowanie się różnych rozwiązań konstrukcyjnych w obliczu pożaru, lecz także dostarczyć branży ubezpieczeniowej i budowlanej wiedzy, która pozwoli lepiej zarządzać ryzykiem. Pogoda nam dopisała, więc mogliśmy przeprowadzić oba testy zgodnie z planem i zebrać materiał o dużej wartości poznawczej – mówi Dariusz Gołębiewski, prezes PZU LAB.

Pierwszy dzień testów poświęcono analizie inicjacji pożaru i rozchodzenia się temperatury w kolejnych warstwach dachu wykonanego z płyt PIR. 

– Mogliśmy zaobserwować, w jaki sposób rozchodzi się zarówno płomień, jak i temperatura, w jaki sposób energia cieplna przenika przez cały przekrój dachowy. Na blasze trapezowej widać wyraźne przebarwienia, które pokazują, jak silne było oddziaływanie ognia. Zauważyliśmy też, że największy wpływ na kierunek rozchodzenia się płomienia miał wiatr – obserwowaliśmy klasyczny efekt kominowy, który rozprzestrzeniał ogień bardziej niż same moduły fotowoltaiczne – wyjaśnia Szymon Pergał, inżynier ryzyka z PZU LAB. 

Scenariusz drugiego dnia testów przebiegał analogicznie i prowadzono go na hali z dachem z wypełnieniem z wełny mineralnej. 

– Zmienne warunki atmosferyczne dały nam fantastyczną okazję do weryfikacji wpływu wiatru na propagację pożaru. Patrząc na stopień rozprzestrzeniania się ognia, widzimy, że szalenie istotne znaczenie ma sama konstrukcja fotowoltaiczna. Poprawnie dobrana, ogranicza rozwój pożaru. Jeżeli mówimy o termoizolacji, którą tutaj badaliśmy w formie pianki PIR i wełny mineralnej, wyniki obu testów pokazują, że wpływ pożaru na warstwy przekrycia dachu w obiektach wielkopowierzchniowych nie ogranicza się do skutków widocznych na powierzchni pogorzeliska – mówi Michał Dąbrowski, kierownik rozwoju produktów w Balex Metal.

Przez kolejne tygodnie będą prowadzone analizy danych zebranych podczas obu eksperymentów, a na koniec zostaną przygotowane wnioski dotyczące bezpieczeństwa pożarowego. Testy pozwolą ocenić wpływ rodzaju izolacji, sposobu montażu czy ułożenia przewodów na dynamikę pożaru.

Podobne badania były prowadzone za granicą. Z raportu IEA-PVPS wynika, że w jednym z europejskich eksperymentów typu SP FIRE 105 testowano ścianę o wymiarach 4 × 6 m pokrytą modułami PV, aby ocenić tempo rozprzestrzeniania się płomienia. Z kolei szwedzki instytut RISE wykazał, że przy odległości między modułem PV a dachem mniejszej niż 11 cm ogień rozprzestrzenia się samoczynnie, a zwiększenie nachylenia paneli może przyspieszyć tempo rozwoju pożaru o ok. 25 proc.

Jak podkreśla Michał Dąbrowski, właśnie takie testy pomagają tworzyć wspólne standardy bezpieczeństwa.

 – Pozwalają nam rzetelnie ocenić rozwiązania, które oferujemy na rynku, i poszerzać wiedzę naszą oraz klientów. Takie pełnoskalowe badania są najcenniejsze, bo pokazują rzeczywiste zachowanie się materiałów, a nie tylko wyniki z małych próbek laboratoryjnych – mówi kierownik rozwoju produktów w Balex Metal.

Wnioski z badań międzynarodowych pokazują, że nawet niewielkie zmiany projektowe, dotyczące sposobu prowadzenia kabli, rodzaju złączy czy odległości modułu PV od dachu, mogą znacząco wpływać na rozprzestrzenianie się ognia. Polskie testy mają zweryfikować te obserwacje w praktyce. Zebrane w ich trakcie informacje posłużą do opracowania rekomendacji dla inwestorów, projektantów i ubezpieczycieli oraz do budowy nowych standardów bezpieczeństwa pożarowego obiektów z instalacjami fotowoltaicznymi. PZU LAB planuje również wykorzystać wyniki testów w procesach certyfikacji (firma ma akredytację Polskiego Centrum Akredytacji jako jednostka inspekcyjna typu A w zakresie systemów sygnalizacji pożarowej oraz instalacji tryskaczowych i mgłowych).

Źródło: newseria.pl

Artykuł Pierwsze w Polsce pełnoskalowe testy pożarowe paneli fotowoltaicznych pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Artykuł Niebezpieczna naprawa akumulatora 36V pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Zdecydowana większość domowych instalacji w Polsce nie jest wykonywana przez osoby kompetentne, które mają pojęcie co robią, choć ich klientom-laikom często się wydaje inaczej. Polski deweloper podobnie jak osoba prywatna wybiera zleceniobiorcę przede wszystkim pod kątem ceny. Bo skoro na rynku jest ktoś, kto oferuje rzekomo ten sam rezultat za trzy razy mniej, to czy ten droższy nie jest… oszustem?

W praktyce ci najtańsi wykonawcy wykorzystują najtańsze materiały, które często nie spełniają ani norm ani przepisów. A czy rzeczywiście zatrudnienie najtańszego wykonawcy jest opłacalne? I co w takiej sytuacji może pójść nie tak?

Załóżmy, że jesteśmy w mieszkaniu, w którym instalację wykonywał “Janusz” z najtańszą ofertą. Światło świeci, niedawno kupiony za dwie wypłaty komputer pracuje prawidłowo. W którymś momencie ktoś postanawia włączyć piekarnik i po jakichś 20 minutach, nagle słychać trzask z komputera i wydobywa się dym. Po ugaszeniu ognia, okazuje się, że piekarnik stracił zasilanie, bo przestał dawać jakiekolwiek znaki życia, a ze “skrzynki z bezpiecznikami” zaczyna się wydobywać dym i chwilę później zaczyna się palić szafka, która stała zaraz pod nią. Straż pożarna jedyne co uratowała, to kilka ścian nośnych.

Czy ta tańsza instalacja rzeczywiście była tańsza, czy może powyższa historia jest całkowicie zmyślona? Niestety nie. Źle wykonana instalacja prowadzi do pożarów i do śmiertelnych porażeń. Około 30% pożarów jest właśnie spowodowane przez źle wykonaną instalację elektryczną, najtańsze przedłużacze oraz chińskie urządzenia bez atestów, które ostatnio są coraz bardziej modne z racji (podejrzanie) niskiej ceny.

Niektórzy uważają, że ich instalacja wykonana przez naszego przysłowiowego “Janusza” z pewnością musi być bezpieczna, przecież ma zaledwie rok czasu, a skoro jest bezpieczna, to również jest bezawaryjna i nie ma prawa nic się zdarzyć. Pozostałych, którzy woleliby jednak nie ryzykować spalenia się żywcem, tak jak pewna 18-latka z Krakowa, zapraszam do dalszego czytania.

Oprócz tego, że każda instalacja jest inna, to możemy je podzielić na instalacje mieszkaniowe oraz przemysłowe. Te pierwsze znajdują się w domach i mieszkaniach. Te drugie – wszędzie indziej.

Dla laika obie niczym się nie różnią – tak samo przewody, gniazdka i jakieś bezpieczniki. Dla wykształconego i doświadczonego elektryka, to jak niebo i ziemia. W przemyśle, każda awaria, pożar czy śmiertelne porażenie powoduje duże straty, czy to materialne, czy to w postaci ludzkiego życia – to drugie również jest bardzo dużym kosztem w przemyśle, przynajmniej w cywilizowanych krajach. Przeciętny Kowalski nie będzie narzekał po tym jak go prąd zabije, albo zrobi to pożar przez zwatowany bezpiecznik czy przez najtańszy przedłużacz z marketu.

Część osób pewnie złapie się za głowę albo nawet zaczyna się głośno śmiać. Przecież elektryk musi mieć uprawnienia, a ci elektrycy co krzyczą o bezpieczeństwie, to przecież oszuści, którzy szukają zarobku poprzez strach. A jak mawia klasyk: nic bardziej mylnego.

Obecnie rynek jest zalany materiałami elektrycznymi, które nie spełniają żadnych norm oraz samymi “elektrykami”, którzy nimi nie są, bo uprawnienia w Polsce można bez najmniejszego problemu dosłownie kupić. Niby niedawno weszło w życie rozporządzenie, w którym politycy chcieli nieco naprawić ten problem, ale wciąż mamy przepisy, które można łatwo obejść.

Często można usłyszeć w internecie dyskusje inwestorów wykonujących remont lub budowę domu, o tym, że znaleźli elektryka, który za robotę z materiałem powiedział kilka razy mniejszą sumę. Żyć nie umierać, czyż nie? Ci pseudo-elektrycy kupują najtańszy osprzęt, który wygląda bardzo podobnie do tego dużo droższego.

A w praktyce? W praktyce, co najzabawniejsze, jak ktoś “zainwestuje” w najtańszy ogranicznik przepięć, który z założenia ma chronić instalację i urządzenia od przepięć, to zdarza się, że zacznie się on palić jako pierwszy. I niestety to nie jest ponury żart, tylko obserwacja poparta wieloma przypadkami udokumentowanymi w internecie. I co ciekawe, większość tanich i niebezpiecznych ograniczników z niewiadomych przyczyn jest koloru pomarańczowego.

Dobór właściwego ogranicznika również ma znaczenie. Może być nawet jednej z dwóch najlepszych producentów, ale jeśli to będzie najtańszy model typu T2 lub T3, przy zasilaniu budynku przez linię napowietrzną w którą uderzy piorun, to taki ogranicznik nic nie da, bo T2 i T3 służą do ograniczania przepięć łączeniowych i “szczątkowych” z pozostałych ograniczników. Od ochrony przed skutkami uderzenia pioruna, zwykle może tylko służyć typ T1. Oczywiście sposób ich podłączenia w instalacji, jak i sam uziom, tak samo mają gigantyczne znaczenie – użycie zbyt długich przewodów lub dobezpieczenie za pomocą esa (wyłącznika nadprądowego) zamiast bezpiecznika topikowego, może spowodować, że ogranicznik nie będzie działał tak jak powinien.

Warto podkreślić i zapamiętać – ograniczniki przepięć (SPD), właściwie dobrane i właściwie podłączone, istotnie zmniejszają ilość usterek, zarówno instalacji, jak i urządzeń które z niej korzystają np. z gniazdek w ścianie. Istotnie to też zmniejsza ryzyko pożaru, ze względu na uszkodzenia izolacji, jakie mogą powstać podczas przepięcia.

Nieco bardziej dyskusyjny temat to różnicówki, czyli aparaty które chronią przed porażeniem (ściślej to wyłączają w jego trakcie i nie w każdym przypadku), przed pożarem wskutek uszkodzenia izolacji (pod warunkiem, że każdy jeden obwód posiada PE) i w niektórych wypadkach przed uszkodzeniem urządzeń elektronicznych, wskutek ich wtórnych awarii.

Różnicówka (w skrócie RCD) typu A chroni przed najistotniejszymi skutkami porażenia przy uszkodzeniu izolacji w urządzeniach elektronicznych – wliczając w to źródła światła bazujące na diodach LED. Taka różnicówka w postaci jednofazowej to koszt rzędu kilku godzin pracy na etacie za stawkę minimalną. No ale taki np. prezes banku będzie z pewnością zadowolony jak facet podający się za elektryka, zaproponuje mu różnicówkę kupioną przez niego na Aliexpress za cenę kilka razy mniejszą, która w rzeczywistości w środku jest pusta i nijak nie pełni swojej funkcji.

W Polsce można zaobserwować nieciekawą modę na stosowanie RCD typu AC zamiast typu A. W razie usterki izolacji np. w transformatorze ładowarki do telefonu, dojdzie do porażenia, a ww. typ AC nie wyłączy i nie zabezpieczy naszego zdrowia oraz życia, w przeciwieństwie do typu A. Warto o to zadbać. Jeśli elektryk powie, że nie rozumie o co chodzi albo że to nie ma znaczenia, to znaczy, że to jest zwykły partacz, a nie elektryk.

A propos zarówno różnicówek, jak i awarii sprzętów elektronicznych, często można spotkać instalacje, w których połączenia są wykonane niewłaściwie lub z biegiem lat i brakiem przeglądów przestały być dobre. W przypadku przewodów fazowych, krótkotrwałe przerwy mogą powodować niewielkie przepięcia, które w sposób niezauważalny będą uszkadzać urządzenia elektroniczne – nawet jeśli są ograniczniki przepięć, które jak sama nazwa wskazuje, tylko ograniczają.

Dużo gorzej jest w przypadku okresowych przerw na połączeniach przewodów neutralnych, zwłaszcza w instalacjach trójfazowych. W zależności od konkretnego miejsca takiej przerwy, bardzo często urządzania zarówno elektryczne jak i elektroniczne dosłownie stają w ogniu, gdyż w miejscu gdzie powinno być napięcie jednofazowe 230 V, okresowo pojawia się napięcie międzyfazowe wynoszące 400 V. Taka “drobna” usterka często powoduje nie tyle uszkodzenia drogich urządzeń podłączonych do gniazdka, co to że stają w ogniu. Wykwalifikowany, doświadczony oraz uczciwy elektryk, zwykle stara się dbać o to, żeby to było jedną z najmniej prawdopodobnych usterek.

Okresowość tego zjawiska powoduje, że Kowalski mierzący napięcie multimetrem z marketu, nie zauważy nic podejrzanego, bo sam pomiar trwa zbyt krótko, a miernik pokazuje wartość uśrednioną z czasu niewiele krótszego niż pół sekundy. Choćby mierzył przez dziesięć minut, to jak ma złapać coś, co pojawia się losowo, raz na około dwa dni? A że zepsuł się komputer za kilka tysięcy, to kto by się tym przejmował? Kowalski powie, że z pewnością to nie wina instalacji bo jego tani chiński miernik pokazał prawidłowe napięcie… Dlatego właśnie takim osobom nie pomagam z instalacjami elektrycznymi, bo wiedzą wszystko lepiej. Z pewnością mechanicy samochodowi wiedzą teraz co mam na myśli.

Połączenia to nie tylko te wykonane na stałe, ale też te stykowe, czyli gniazda, łączniki i aparaty w rozdzielnicy. Szczególnie niebezpiecznym zjawiskiem są stare gniazda, do których ktoś często wkładał brudne wtyczki, z brudnymi stykami (“bolcami”) – wystarczy jedno urządzenie o większym poborze prądu, jak np. farelka lub pralka, żeby wtyczka lub gniazdo zaczęło się palić pod naszą nieobecność. Dokładnie tak samo niebezpieczne bywają nieprzemyślane remonty które może i nie dotyczą instalacji elektrycznej, ale powodują dostawanie się pyłu, a nawet gruzu zarówno do gniazd, jak i aparatów w rozdzielnicy – póki nie przydarzy się zwarcie, to zwykle nikt nie zauważy, że instalacja grozi pożarem. Do dziś posiadam zdemontowany wyłącznik nadprądowy (“bezpiecznik” z wajchą), w którego wnętrzu poremontowy gruz zrobił z niego grzechotkę. Przed jego demontażem, oświetlenie elektryczne robiło dyskotekę…

Od pewnego czasu istnieje na rynku rodzaj aparatu, który zabezpiecza przed pożarem w razie iskrzenia łączeń lub przewodów. Jednak jest on dość drogi (kilkaset złotych) i nie jest on obowiązkowy w Polsce, w rezultacie cena zniechęca typowego zjadacza chleba. W Niemczech obowiązek jego stosowania dotyczy tylko budynków drewnianych, gdyż w takich rozprzestrzenianie się ognia jest oczywiście znacznie ułatwione. To urządzenie można znaleźć pod skróconą nazwą AFDD.

Przeglądy instalacji elektrycznych, które w Polsce są obowiązkowe, powinny wyłapać takie usterki nie widoczne gołym okiem, ale z czasem mogące doprowadzić do tragedii. Jednak wiele przeglądów jest wykonywana na papierze lub pobieżnie, o ile w ogóle. Elektrycy, którzy posiadają uprawnienia kontrolno-pomiarowe, powinni teoretycznie wiedzieć, że przegląd składa się z oględzin oraz pomiarów, ale jednak wciąż około 1/3 z nich uważa, że przegląd i pomiary ochronne, to jedno i to samo, tym samym nie wykonując oględzin, które mogą wyjść negatywnie pomimo prawidłowych wyników pomiarów. Co gorsza istnieją mierniki, które same interpretują wyniki (nie zawsze w sposób prawidłowy), co otwiera drogę do wykonywania przeglądów przez kompletnych laików z lewymi uprawnieniami.

Dbając o posiadane instalacje czy urządzenia w sposób odpowiedzialny i regularny, zmniejszamy nie tyle ilość napotykanych usterek, co ilość wypadków, które zdarzają się praktycznie każdemu.

Najczęstsze rodzaje usterek i ich przyczyny

Zwarcie

Z definicji, to połączenie niskoimpedancyjne dwóch przewodników o różnym potencjale. Zarówno teoria jak i praktyka, mówi, że może nastąpić wszędzie i w każdym miejscu. Z tego powodu, przewody i urządzenia muszą być zabezpieczone nie tylko przed przeciążeniem. Wielkość natężenia prądu, nie wpływa liniowo na czas wyłączenia poprzez zabezpieczenie (bezpiecznik lub wyłącznik nadprądowy), więc przewody muszą być dobrane pod kątem wytrzymałości zwarciowej.

Aby wyjaśnić wytrzymałość zwarciową, to trzeba zrozumieć, że zabezpieczenie w postaci bezpiecznika lub esa (wyłącznika nadprądowego, czyli “bezpiecznik” z wajchą), nie wyłączy szybciej niż 20 ms (0.02 s). Z pozoru to bardzo szybko, ale nie dość szybko podczas ogromnego natężenia prądu jaki jest podczas zwarcia. W instalacji natężenie prądu podczas intensywnego korzystania może być rzędu 16 A. Podczas zwarcia kilka tysięcy amper.

Grzanie się przewodu jest zależne od kwadratu tegoż prądu (I^2*t/P), więc pominięcie tej kwestii może nawet spowodować, że podczas zwarcia przewód dosłownie wyparuje w ułamek sekundy. Był i nie ma.

Często zapominana kwestia, to warunek SWZ. Mianowicie, podczas zwarcia, obudowy urządzeń znajdują się pod napięciem. Jeśli instalacja została źle wykonana lub nie miała przeglądu przez zbyt długi czas, to czas wyłączenia zwarcia może być zbyt długi (ponad 0.2 s), a to stanowi poważne ryzyko utraty zdrowia, a nawet życia.

Jeśli przez przewód płynie prąd, to wkoło niego powstaje niewielkie pole magnetyczne. Podczas zwarcia, prąd jest znacznie większy, a źle ułożone przewody mogą zmienić swoją lokalizację, np. wyrwać się ze ściany lub spowodować uszkodzenia wewnątrz rozdzielnicy. W instalacjach mieszkaniowych, zwykle to nie jest problem, ale w przemyśle bywały przypadki, że metalowe drzwi od pomieszczenia rozdzielni przeleciały kilka metrów i wbiły się w przeciwległą ścianę.

Zwarcie łukowe

Generalnie każde zwarcie, powoduje powstanie łuku elektrycznego. Jeśli jednak warunki w jakich do tego doszło są odpowiednie, to możemy mówić o zwarciu łukowym, czyli zbyt małe natężenie prądu aby zabezpieczenie wyłączyło dość szybko i zarazem spora część mocy, wydzielana jest na łuk elektryczny, który wytwarza ogromną temperaturę. Ta tyle ogromną, że metale mogą ulec stopieniu oraz dojść do pożaru lub eksplozji – gdyż nagły wzrost temperatury powoduje nagły wzrost ciśnienia. Jeśli do tego dojdzie w mniej lub bardziej zamkniętej obudowie urządzenia lub rozdzielnicy, to lepiej nie być wtedy w pobliżu… Takowe może się przydarzyć w każdej jednej instalacji, urządzeniu czy np. w samochodzie w który jest przecież akumulator.

Często powtarzanym mitem, jest to, że taki typ zwarcia występuje tylko w instalacjach przemysłowych i sieciach. Osobiście byłem świadkiem takowego zjawiska i jego efektem był deszcz stopionej miedzi, który uraczył moją twarz. Miałem sporo szczęścia, że moje oczy nie uległy “uszkodzeniu”.

Najpopularniejszym chyba środkiem ochrony przed takim zjawiskiem, są aparaty AFDD, które z zewnątrz wyglądają podobnie jak różnicówka, ale są dość kosztowne. W Niemczech ich stosowanie jest obowiązkowe w przypadku domków drewnianych.

Od niedawna istnieją też środki gaśnicze, które można umieszczać w wnętrzu rozdzielnic. Jednak, osobiście nie widziałem szczegółowych informacji na ten temat. Być może w niedalekiej przyszłości pojawią się normy dotyczące tego i będą one łatwiej dostępne.

Brak zasilania spowodowany zadziałaniem wyłącznika różnicowo-prądowego (RCD)

Bardzo lubianym mitem jest, że różnicówka wykrywa porażenie i jemu zapobiega. Otóż, są to z zasady działania, bardzo proste urządzenia, które mają za zadanie wyłączyć obwód gdy przez pewien czas (ułamek sekundy) wykryją pewną wartość prądu różnicowego. Nie każde porażenie powoduje powstanie takiego prądu i nie jest możliwe zbudowanie aparatu, który by to potrafił.

Pomimo prostoty, często jest trudno wyjaśnić zasadę działania laikowi, który doszukuje się w tym czegoś zupełnie innego, więc pominę tą kwestię. Co istotne, RCD znacznie ograniczyło ilość wypadków śmiertelnych wskutek porażenia prądem, i również ograniczyło ilość pożarów instalacji i urządzeń. Jeśli RCD notorycznie wybija, to Polacy namiętnie usuwają RCD lub je omijają, ale bez usuwania. Niestety wiele osób podających się za elektryka, tak właśnie robi.

Inna, bardzo ważna kwestia, to typ RCD. W Polsce, kilkadziesiąt złotych jest cenniejsze, niż bezpieczeństwo przed skutkami porażenia i przed pożarem. Niektórzy, aby to zrozumieć, potrzebują wylądować na kilka miesięcy w szpitalu – a różnica w cenie, to raptem koszt rzędu dwóch godzin przy pracy za stawkę minimalną.

Przegrzewanie się przewodów lub połączeń

Instalacja wykonana przez najtańszego oferenta, materiał z Chin i urządzenia w domu, to również to co najtańsze na Aliexpress. Co może pójść nie tak? Oprócz braku zasilania, sytuacja może się pogorszyć w każdej chwili i dojść do poważnego w skutkach pożaru. Nie lekceważmy konieczności zlecania przeglądów, co najmniej raz na 5 lat i nie lekceważmy takich sytuacji ostrzegawczych – wyłączyć i wezwać elektryka. Po naprawie zlecić kolejny przegląd z pomiarami ochronnymi, aby mieć pewność, że jest bezpiecznie.

Przebicie, często zwane upływnością

Przebicie to nic innego jak uszkodzenie izolacji, które skutkuje albo zwarciem albo obniżeniem wartości rezystancji izolacji. Jeśli brak jest RCD lub dojdzie to tego między przewodami roboczymi, to izolacja staje się grzałką, do momentu jak albo zadziała zabezpieczenie nadprądowe albo zacznie się palić żywym ogniem.

Ewentualnie jak ktoś zauważy nagły wzrost sum na rachunku za energię elektryczną i zignoruje osoby mówiące aby zlecić przegląd instalacji i urządzeń – no bo po co, skoro problem sam się magicznie naprawi, a przeglądy to niby nikomu nie potrzebne?

Przebicie może być spowodowane uprzednim przepięciem, o którym za chwilę.

Przeciążenie

Tutaj laicy uwielbiają się wypowiadać i bawić w ekspertów. Najczęstszą przyczyną częstych przeciążeń i zadziałania zabezpieczenia nadprądowego, są nadmierne oszczędności przy budowie instalacji elektrycznej. Dużo rzadziej zdarza się aby instalacja była OK w momencie oddania, ale doszło więcej prądożernych urządzeń do niej przyłączonych, np. poprzez gniazdka w ścianie.

Przewody są trochę jak rury. Zbyt mała rura i zbyt duże ciśnienie to wielki kłopot. Dokładnie tak samo z przewodami, tylko zamiast ciśnienia mamy natężenie prądu i zamiast średnicy, mamy przekrój poprzeczny (pole powierzchni żyły, jeśli ją przeciąć) przewodów.

Nie bagatelizujmy konieczności zlecenia projektu przez uprawnione osoby i rozmowy o naszych planach. Złe rozplanowanie obwodów lub mocy przyłączeniowej niesie ze sobą taki właśnie skutek j.w.

Przepięcie

Ilość mitów na temat przepięć jest tak ogromna, że można by napisać o nich grubą książkę. Przepięcie to nic innego jak bardzo krótki i często znaczny wzrost napięcia ponad to, co być powinno maksymalnie.

Dwa najczęstsze mity są takie, że przepięcia powstają tylko podczas burzy lub po powrocie zasilania po awarii. Otóż nie jest to prawda, bo to jedynie jest źródłem największych przepięć. Znacznie częściej mamy do czynienia z przepięciami łączeniowymi, które powstają choćby np. przy zapalaniu światła – jak ktoś posiada oscyloskop cyfrowy z sondą różnicową, to może to łatwo zaobserwować.

Niezależnie czy przepięcie jest łączeniowe, czy spowodowane uderzeniem pioruna np. w słup lub w ziemię w naszym pobliżu, to w każdym przypadku może to spowodować uszkodzenia zarówno sieci, instalacji i urządzeń podłączonych do instalacji – czy to przez gniazdka, czy np. źródła światła.

Ww. uszkodzenia przeciętnej osobie kojarzą się z nagłym i całkowitym brakiem działania. Znacznie częściej dochodzi do częściowych uszkodzeń. Czyli na pierwszy rzut oka urządzenie i instalacja działa nadal, ale z czasem przestanie. Więc zamiast cieszyć się np. nowym laptopem przez kilka lat, to przestanie działać np. po miesiącu. Po miesiącu od przepięcia, do którego doszło chwilę po pierwszym podłączeniu.

Znacznie bardziej szkodliwym czynnikiem spowodowanym przez przepięcia jest uszkodzenie izolacji, które bardzo długo pozostaje niezauważone i może nie wyjść podczas pomiarów dokonywanych przy wykonywaniu przeglądu, którego większość i tak nie zleca, bo przecież drogówka nie sprawdza instalacji elektrycznej w mieszkaniach… Uszkodzona izolacja, to nie tylko ryzyko porażenia, ale też ryzyko pożaru, gdyż takowa staje się grzałką, która grzeje się do bliżej nieokreślonej temperatury i może ulec zapłonowi.

Istnieją sposoby aby ograniczyć przepięcia do akceptowalnego poziomu, nie powodującego uszkodzeń instalacji i urządzeń. Są nimi ograniczniki przepięć montowane w rozdzielnicy, często wraz z porządnym uziomem znajdującym się albo w fundamencie albo pod budynkiem.

Samo posiadanie ograniczników przepięć można porównać do samochodu z pustym bakiem. Niby można pojechać, ale jednak nie bardzo. Istnieją różne typy z różnymi parametrami, tak samo jak różni producenci – na czele z tymi najtańszymi, co do ich obudowy wkładają piasek, aby waga się zgadzała… Prawidłowe sposoby ich podłączenia, to niemalże sztuka tajemna, nieznana wśród większości elektromonterów i elektryków. Skoro klient tego nie widzi, to po co się edukować w tym zakresie? Najlepiej powtarzać mit, że ograniczniki nic nie dają i zadowolić klienta słowami, że nie trzeba ich kupować i montować.

Tzw. myślenie życzeniowe u wielu osób prowadzi do przekonania, że przedłużacz z ogranicznikiem przepięć z marketu spożywczego uratuje urządzenia, a nawet całą instalację. Takie rozwiązania jak najbardziej można stosować, ale tylko jako uzupełnienie prawidłowo dobranych i prawidłowo podłączonych ograniczników w instalacji. W innym razie może to spowodować więcej strat niż pożytku.

Artykuł Usterki w instalacjach elektrycznych – ich rodzaje i najczęstsze przyczyny pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Pracownik energetyki doprowadził do niezamierzonego zwarcia łukowego, a w konsekwencji pożaru na stacji elektroenergetycznej w rosyjskim Syzraniu. Dzięki odzieży chroniącej przed łukiem i szybkiej ucieczce elektromonter nie odniósł większych obrażeń.

Artykuł Zwarcie łukowe w rozdzielnicy 6 kV – Syzrań, Rosja pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Większość problemów, z jakimi mierzą się użytkownicy, wynika z niewiedzy o sposobie działania wszelkiego rodzaju przyrządów do lokalizacji uszkodzeń i trasowania instalacji, a co za tym idzie, nieświadomości błędów popełnianych przy doborze przyrządu, metody czy nawet podłączenia takiego przyrządu do badanego obiektu.

W poniższej treści postaram się nieco przybliżyć temat trasowania przewodów i lokalizacji uszkodzeń w budynkach za pomocą przyrządów podręcznych, a także przedstawię jakich przyrządów sam używam i dlaczego.
Dodatkowo pod spodem znajdziesz odsyłacze do stron producenta, który nie prowadzi sprzedaży bezpośredniej, ale znajdziesz tam karty katalogowe wraz z pełną specyfikacją techniczną.

Wiedz też, drogi czytelniku, że poniższa treść nie jest w żaden sposób materiałem sponsorowanym. Jest ona obiektywna i oparta wyłącznie o własne przyrządy i własne doświadczenia, także z ich konkurencyjnymi odpowiednikami, z którymi miałem przyjemność (a czasem żadnej) pracować. Na końcu postaram się też wyjaśnić dlaczego, po latach użytkowania innych przyrządów, mój wybór padł akurat na taki zestaw jakim się obecnie posługuję.

Zestaw do lokalizacji uszkodzeń w instalacjach oraz do ich trasowania

Odmiennie jak robiłem do tej pory, przedstawię cały zestaw przyrządów i ułatwiaczy, które posiadam i którymi posługuje się prawie codziennie.

Jeżeli zajmujesz się takimi zadaniami komercyjnie to zapewniam, że cały zestaw zwróci się po kilku zleceniach w postaci choćby zaoszczędzonego czasu i nerwów.

Adapter MTF230 do gniazd wtykowych będący absolutnym “must have” przy prowadzeniu dowolnych prac pomiarowych w instalacjach. Umożliwia on podłączenie dowolnego urządzenia, wyposażonego we wtyki bananowe, do gniazd wtykowych UNI-Schuko.

Na marginesie: jakiś czas temu zbudowałem na swoje potrzeby odpowiednik, jednak nie ukrywam, że był on o wiele większy i mniej praktyczny, a koszt jego budowy przewyższał koszt zakupu MTF230, o istnieniu którego nie miałem w tamtym czasie pojęcia.

Zestaw adapterów do opraw oświetleniowych LA Kit, w skład którego wchodzą adaptery do opraw oświetleniowych E14, E27 i GU10 umożliwiające podłączenie dowolnego przyrządu pomiarowego za pomocą przewodów z wtykami bananowymi bezpośrednio do gniazda źródła światła.

Zestaw składa się z pięciu adapterów, dwóch przewodów pomiarowych zakończonych wtykami bananowymi i futerałem transportowym.

Swoją drogą, w zestawie LA Kit znajdziesz adaptery do gniazd typu B15 i B22, choć w naszych lokalnych warunkach nie widzę dla nich zastosowania – niemniej w zestawie są.

Powyższe adaptery uważam za niezbędne dla każdego kto prowadzi prace na obiektach czynnych lub uszkodzonych. Znacznie przyspieszają one pracę.

W moim zestawie nie może zabraknąć wskaźnika dwubiegunowego MET1000, który jest wyposażony w funkcję pomiaru rezystancji do 50kΩ i za pomocą którego jestem w stanie określić polaryzację żył badanego przewodu i napięcie pomiędzy nimi.

Więcej o nim możesz przeczytać w materiale o najbardziej przemyślanym wskaźniku jaki miałem. 

Lokalizator zabezpieczeń obwodów pod napięciem MFL205

Jego jedynym zadaniem jest bezzwłoczne wskazanie zabezpieczenia obwodu pod napięciem, do którego jest podłączony nadajnik. I naprawdę, wskazanie jest precyzyjne i bezzwłoczne, a odbiornik natychmiast reaguje na wykryty sygnał. Nie jest to skomplikowany w użyciu przyrząd.

Nadajnik jest bezbateryjny, zasilany bezpośrednio napięciem sieciowym. Jego działanie jest sygnalizowane czerwoną kontrolką na froncie obudowy. Wysyła on odpowiednio zmodulowany sygnał po żyle liniowej, dlatego tak ważne jest określenie polaryzacji w badanym punkcie przyłączenia nadajnika.

Sam odbiornik zasilany jest baterią 9V. 

Mimo, że nie spędza się z nim zbyt wiele czasu, ma on bardzo wygodny uchwyt. Jest wyposażony w jeden przycisk ON/OFF, którego krótkie naciśnięcie powoduje “reset” odbiornika.

Użytkownicy konkurencyjnych przyrządów z pewnością znają problemy z “oswajaniem” się odbiornika z sygnałem, co w ekstremalnych przypadkach skutkowało brakiem wskazań i wymuszało restart poprzez wyłączenie i ponowne uruchomienie. W MFL205 ta niedogodność została wyeliminowana.

Odbiornik jest wyposażony w diodę sygnalizującą stan odbieranego sygnału, która zmienia barwę na zieloną w chwili znalezienia zabezpieczenia obwodu, do którego został wcześniej podłączony nadajnik jednocześnie zwiększając częstotliwość sygnału dźwiękowego. Jest to bardzo wygodne rozwiązanie.

Czy jest Ci on potrzebny? Tak. Wyobraź sobie, że musisz wyłączyć obwód, na którym będziesz prowadził pracę i tylko ten obwód. Na wyłączenie innych nie ma absolutnie zgody, a tym samym nie ma możliwości zastosowania metody prób i błędów.

U zwyczajnego niewymagającego klienta też dostajesz +50 do doświadczenia za to, że przy okazji przesuwania jednego gniazda w pokoju nie wyłączysz całego mieszkania resetując przy tym wszystkie zegary w sprzętach AGD (których to nikt nie umie ustawić bez instrukcji obsługi) oraz modemy i routery, które potrzebują więcej czasu do ponownego połączenia.

Nie wdawajmy się w przepychanki, że obwody powinny być opisane, bo może kiedyś były… albo i nie.

Będąc przy opisach, nie sposób pominąć, że i w tym zakresie znajdzie zastosowanie i bardzo przyspieszy pracę.

Reasumując: jednoznacznie uważam, że MFL205 jest wart swojej ceny, a skuteczność działania jest niepodważalna.

Lokalizator uszkodzeń i tras przewodów oraz kabli MCT105

Jest to przyrząd, który ma właśnie takie przeznaczenie. Ku mojemu zaskoczeniu sprawdza się również przy lokalizacji zabezpieczenia obwodu, do którego podłączony jest nadajnik. 

Nie ukrywam jednak, że nie jest to jego główne zastosowanie, a w związku z tym – w porównaniu do MFL205 – jest zdecydowanie wolniejszy.

Za jego pomocą możesz określić położenie przewodów pod napięciem bez użycia nadajnika, trasować instalację i poszczególne przewody oraz lokalizować uszkodzenia takie jak zwarcia czy przerwy.

W zestawie otrzymasz odbiornik wraz z nadajnikiem, dwa miękkie i elastyczne przewody zakończone wtykami bananowym, dwa dobrej jakości krokodylki, dwie sondy ostrzowe konstrukcyjnie przystosowane do otworów fi 4mm w gniazdach wtykowych oraz dwie markowe baterie 9V do zasilenia odbiornika i nadajnika. Dzięki temu bezpośrednio po odpudełkowaniu możesz rozpocząć pracę bez konieczności biegania po sklepach w poszukiwaniu odpowiedniego źródła zasilania.

Całość jest zapakowana w walizkę wyłożona gąbką, co zabezpiecza przyrząd podczas transportu i ułatwia przechowywanie.

Odbiornik jest lekki i smukły, co bardzo pozytywnie wpływa na obsługę i użytkowanie. Przycisk ON/OFF jest umieszczony w dolnej części przyrządu, z dala od przycisków funkcyjnych, co skutecznie uniemożliwia jego przypadkowe wyłączenie. Będąc przy przyciskach, mamy do czynienia raptem z sześcioma funkcyjnymi:

• Pierwszy – do obsługi dźwięku i podświetlenia,
• Drugi – do przełączania między funkcją pracy z nadajnikiem a funkcją wykrywania przewodów pod napięciem (działa też przy 12V DC),
• Trzeci – odpowiedzialny za działanie latarki,
• Czwarty- do zmiany trybu lokalizacji sygnału z automatycznego na ręczny,
• Po bokach którego znajdują się dwa przyciski odpowiedzialne za zwiększenie lub zmniejszenie dokładności lokalizowanego sygnału.

Podświetlany białym światłem czytelny wyświetlacz, na którym wyświetlane są informacje takie jak moc odbieranego sygnału, zarówno w postaci cyfrowej jak i graficznej, tryb pracy oraz kod i nastawiona moc nadajnika.

Nadajnik jest zdecydowanie prostszą konstrukcją. Mały i lekki dzięki czemu nie trzeba kombinować “konstrukcji wsporczych” w obawie, że gniazdo, do którego zostanie przyłączony, wyrwie się ze ściany lub wypnie się z przewodów pod własnym ciężarem – co w przypadku konkurencyjnych przyrządów właśnie ma miejsce.

Na pokładzie nadajnika mamy raptem dwa przyciski: jeden do włączenia nadajnika i drugi do włączenia podświetlenia przez dłuższe przytrzymanie oraz zmiany mocy nadawanego sygnału. Mamy tu do wyboru 3 ustawienia, co w połączeniu z możliwością zmiany dokładności w odbiorniku daje możliwość dopasowania do panujących w danej sytuacji warunków.

Nadajnik jest wyposażony w czytelny podświetlany ekran, na którym wyświetlane są informacje o kodzie (kanale nadawanego sygnału) nadajnika oraz ustawionej mocy nadawanego sygnału.

Najczęściej popełniane błędy przy lokalizowaniu uszkodzeń oraz trasowaniu instalacji elektrycznej

Najczęściej popełniane błędy:

1. Brak weryfikacji charakteru uszkodzenia,
2. Brak uziemienia żył, w tym drugiego końca uszkodzonej żyły, przy lokalizowaniu przerwy,
3. Brak uziemienia nadajnika,
4. Brak podłączenia 2 przewodów nadajnika do badanych żył zwartych ze sobą,
5. Nieprawidłowy dobór metody do lokalizowania uszkodzenia lub trasowania,
6. Nieprawidłowy dobór przyrządów i ich charakterystyki pracy,
7. Stosowanie metody jednobiegunowej do trasowania obwodów pod napięciem zabezpieczonych RCD,
8. Nieprawidłowe podłączenie nadajnika do żył L-PE przy trasowania obwodów pod napięciem zabezpieczonych RCD,
9. Brak określenia polaryzacji żył obwodu pod napięciem do którego jest podłączony nadajnik,
10. Brak weryfikacji czy uszkodzona jest instalacja czy urządzenie.

Określanie charakteru uszkodzenia

Od tego jest uzależniony dobór przyrządu i metody z jaką zostanie on zastosowany. W celu określenia charakteru uszkodzenia należy przeprowadzić szereg czynności.

W pierwszej kolejności nie zaszkodzi mały wywiad środowiskowy:
– Co się dzieje?
– Kiedy się dzieje?
– Od kiedy się dzieje?
Wszystkie te informacje, które jest w stanie przekazać laik, będą dla Ciebie pomocne przy lokalizowaniu uszkodzenia i zawężą obszar instalacji, na którym będziesz prowadził prace.

Następnie powinieneś odłączyć wszystkie urządzenia podłączone do podejrzanego obwodu w celu eliminacji problemu leżącego po stronie któregokolwiek z nich.

Minimum narzędzi, które powinniśmy mieć pod ręką to wskaźnik dwubiegunowy z funkcją pomiaru rezystancji i ciągłości, taki jak Megger MET1000.

Test ciągłości

Najprostszym sposobem aby tego dokonać, po wyłączeniu zasilania, jest zwarcie wszystkich żył na końcu obwodu np. za pomocą kostki Wago i sprawdzenie ciągłości między nimi w rozdzielnicy. Jest to o tyle wygodne rozwiązanie, że nie wymaga rozciągania niekiedy bardzo długich przewodów pomiarowych.
Ważne jest aby żyły zewrzeć ze sobą na końcu obwodu. w przeciwnym razie test przeprowadzisz między tablicą rozdzielczą a jedynie miejscem obwodu, w którym zwarłeś ze sobą żyły.

Przykładem może być test:
L-N – ciągłość zachowana (powinna być zachowana)
L-PE – brak ciągłości  (powinna być zachowana)
N-PE – brak ciągłości (powinna być zachowana)
Ponieważ między PE a pozostałymi żyłami ciągłość nie jest zachowana, możesz być pewny, że przerwana jest żyła ochronna.

W przypadku układu zasilania TN-C (2 żyły) i TT (3 żyły przy czym żyła ochronna nie jest połączona galwanicznie z żyłą neutralną) sprawa jest o tyle prosta, że praktycznie wystarczy odłączyć zasilanie podejrzanego obwodu i dokonać prób ciągłości pomiędzy żyłami.

W układzie TN-S/TN-CS jest to trochę bardziej utrudnione, ze względu na galwaniczne połączenie żyły ochronnej i żyły neutralnej przez uziom budynku, na którym prowadzisz prace.
Jeżeli obiekt jest wyposażony w wyłącznik różnicowoprądowy, który zabezpiecza uszkodzony obwód, wtedy wystarczy go wyłączyć – nierzadko wyłączając przy okazji pozostałe obwody.
Sytuacja komplikuje się jednak kiedy takim wyłącznikiem uszkodzony obwód zabezpieczony nie jest. W takim przypadku należy wyłączyć całe zasilanie obiektu, najlepiej przez wyłączenie zabezpieczenia przedlicznikowego, a następnie odłączyć przewód neutralny w tablicy obiektu, na którym są prowadzone prace.

Więcej o układach zasilania możesz przeczytać w artykule: https://elektrykapradnietyka.com/21667/tnc-tns-tncs-tt-it/

Test zwarcia

Rozłącz zwarte wcześniej (za pomocą kostki Wago) żyły i dokonaj ponownie testu ciągłości.

Teraz sprawdzasz odwrotność ciągłości a więc szukasz między którymi żyłami będzie zwarcie.

Przykładem może być test:
L-N – brak ciągłości (NIE powinna być zachowana)
L-PE- jest ciągłość (NIE powinna być zachowana)
N-PE – brak ciągłości (NIE powinna być zachowana)
Ponieważ między L-PE ciągłość jest zachowana to możesz być pewny, że zwarte ze sobą są właśnie te żyły.

Oczywiście, istnieją kombinacje tego rodzaju uszkodzeń jak przerwana żyła i przy okazji zwarta do innej inne żyły. Nie ma znaczenia czy zaczniesz od usuwania zwarcia czy przerwy, jednak ja zawsze w pierwszej kolejności lokalizuje i usuwam zwarcia z obwodu.

Trasowanie przewodu bez napięcia – metoda dwubiegunowa (prądowa)

W pierwszej kolejności należy wytrasować przebieg uszkodzonego przewodu. Jest to najlepsza metoda trasowania. Aby tego dokonać podłącz nadajnik MCT105 do żył przewodu których ciągłość jest zachowana. zewrzyj ze sobą te żyły na końcu przewodu, włącz nadajnik i ustaw siłę nadawanego sygnału na poziom II.
W odbiorniku za pomocą przycisku MODE uruchom tryb ręcznej dokładności.
Jest to jedna z najbardziej skutecznych metod ze względu na wymuszenie przepływu prądu w trasowanym przewodzie lokalizowanego obwodu.

Ok, ale co jeżeli przerwane są dwie żyły?

Trasowanie przewodu bez napięcia – metoda jednobiegunowa (napięciowa)

Do przewodu, którego ciągłość jest zachowana, podłącz przewód z czerwonego gniazda nadajnika MCT105, a przewód z gniazda czarnego podłącz do przewodu uziemionego w tablicy rozdzielczej.
Ustaw moc nadawanego sygnału na II poziom, dzięki temu w razie potrzeby będziesz mógł zwiększyć lub zmniejszyć siłę nadawanego sygnału. W celu zwiększenia dokładności (zmniejszenia prezentowanego sygnału naciśnij) naciśnij przycisk MODE na odbiorniku, a następnie sąsiednimi strzałkami zwiększ lub zmniejsz moc prezentowanego sygnału. Podążaj za sygnałem
Ta metoda nie jest tak skuteczna jak metoda dwuprzewodowa, więc spodziewaj się sygnału o mniejszej wskazywanej mocy.

Teraz już posiadasz wszystkie niezbędne informacje do przystąpienia do lokalizacji uszkodzenia.

Lokalizowanie zwarcia

Przed podłączeniem nadajnika warto wcześniej uziemić trzecią (lub pozostałe) żyłę, co zwiększy dokładność odczytów.

Podłącz nadajnik MCT105 do dwóch uszkodzonych, zwartych ze sobą żył (przykładowe L i PE).

Ustaw moc nadawanego sygnału na II poziom, dzięki temu w razie potrzeby będziesz mógł zwiększyć lub zmniejszyć siłę nadawanego sygnału. W celu zwiększenia dokładności (zmniejszenia prezentowanego sygnału naciśnij) naciśnij przycisk MODE na odbiorniku, a następnie sąsiednimi strzałkami zwiększaj lub zmniejszaj moc prezentowanego sygnału.

Sygnał na odbiorniku zacznie zanikać w miejscu gdzie będzie zwarcie.

Co jeżeli uszkodzenie istnieje, ale nie jesteśmy w stanie go określić?
Należy pamiętać o zjawisku przebicia. Używając podręcznego przyrządu może się okazać że na obwodzie na którym problem występuje nie jesteś w stanie jednoznacznie go wykryć. W takiej sytuacji należy posłużyć się miernikiem rezystancji izolacji np. MIT400 mk.2 do określenia między jakimi żyłami dochodzi do przebicia.

Nie wchodząc w szczegóły, muszę jednak przypomnieć że uwzględniając wytyczne normy PN-HD 60364-6 rezystancja między poszczególnymi żyłami w instalacjach odbiorczych musi być większa niż 1MΩ dla napięcia probierczego 500V DC. O uszkodzeniu zatem możesz mówić zawsze jeżeli warunek ten nie zostanie spełniony.

Może zajść też konieczność zastosowania bardziej specjalistycznej metody jak reflektometrycza, np. z użyciem TDR500 mk.3 lub TDR1000 mk.3.

Tym samym, w takiej sytuacji MCT105 posłuży Ci jedynie do wytresowania przebiegu instalacji, a TDR500/3 do określenia odległości, na której występuje uszkodzenie (o badaniach reflektometrycznych może jednak opowiem innym razem ).

Lokalizowanie przerwy

W tablicy rozdzielczej odłącz żyłę uszkodzoną pozostałe żyły zewrzyj ze sobą i uziom poprzez podłączenie ich do uziemionej żyły PEN lub PE.
Na końcu obwodu podłącz przewód z czerwonego gniazda nadajnika MCT105 do uszkodzonej żyły, a przewód z gniazda czarnego do jednej z uziemionych wcześniej żył.
Ustaw moc nadawanego sygnału na II poziom, dzięki temu w razie potrzeby będziesz mógł zwiększyć lub zmniejszyć siłę nadawanego sygnału. W celu zwiększenia dokładności (zmniejszenia prezentowanego sygnału naciśnij) naciśnij przycisk MODE na odbiorniku, a następnie sąsiednimi strzałkami zwiększaj lub zmniejszaj moc prezentowanego sygnału.

Sygnał na odbiorniku zacznie zanikać w miejscu gdzie będzie przerwa.

Po zakończeniu prac związanych z lokalizacją uszkodzeń i ich naprawą pamiętaj aby przywrócić wszystkie połączenia przewodów do stanu pierwotnego.

Metody trasowania pod napięciem

Podłączamy L i N do nadajnika MCT105 zgodnie ze wskazaną na nim polaryzacją.

Jest to najmniej skuteczna metoda trasowania ze względu na to, że pola elektromagnetyczne prowadzonych równolegle względem siebie żył będą się znosić wzajemnie.
Aby poprawić skuteczność tej metody należy podłączyć nadajnik do najbardziej oddalonego punktu trasowanego obwodu.

Nie oznacza to, że metoda ta jest bezużyteczna. Zwyczajnie niesie za sobą pewne ograniczenia.
UWAGA!!! W przypadku obciążonych obwodów należy brać pod uwagę że sygnał może osłabnąć lub wręcz zaniknąć w zależności od zakłóceń panujących w badanym obiekcie

Tryb detekcji bezdotykowej NCV (Not Connected Voltage) – bez użycia nadajnika

Piszę to z całą sympatią do zawodu stolarzy i hydraulików, którzy dzięki swoim umiejętnościom zapewniają mi ciągłość prac w zakresie lokalizacji uszkodzeń. Megger MCT105 znajdzie też zastosowanie zarówno u nich jak i w domowym zestawie narzędzi.
Umożliwia określenie czy pod tynkiem, w miejscu planowanego wiercenia, nie znajdują się przewody pod napięciem. Dzięki temu można uniknąć wielu niepotrzebnych nerwów będących wynikiem przypadkowych uszkodzeń instalacji elektrycznej.
W tym celu w odbiorniku należy uruchomić funkcję przyciskiem NCV.

Jak widzisz, możliwości jest wiele, a dobór metody zależy od warunków w jakich prowadzisz prace i ich charakteru. Metodę powinieneś dobrać do obiektu i na podstawie jej przeznaczenia.

Dlaczego zdecydowałem się na zakup poszczególnych elementów mojego zestawu i dlaczego o tym piszę?
Miałem możliwość porównania 4 najpopularniejszych przyrządów w jednym z obsługiwanych obiektów podłączając pod badany obwód nadajniki każdego z nich w taki sam sposób i stosując takie same metody oraz zapewniając takie same warunki pracy dla każdego z nich.

Zestaw przyrządów Megger bardzo dobrze radzi sobie przy trasowaniu i lokalizowaniu uszkodzeń przewodów w bardzo niekorzystnych warunkach. Począwszy od lokalizacji zabezpieczeń obwodów, w których pracują falowniki, przez przewody ułożone w metalowych i uziemionych korytach kablowych aż po trasowanie instalacji oświetlenia ulicznego, którego kable zostały ułożone około 60-70cm poniżej poziomu nawierzchni na dystansie około 90-100m. Mimo że daje radę, trzeba jednak być świadomym, że nie jest to przyrząd przeznaczony do instalacji podziemnych i w pewnych warunkach może nie być wystarczający.

Wybór takiego zestawu mogę uzasadnić jeszcze kilkoma innymi, dla mnie istotnymi, powodami:

Gabaryty urządzeń, a co za tym idzie, także ich waga -konkurencyjne przyrządy są cięższe nie tylko w transporcie ale także w użyciu , w merytorycznym i fizycznym znaczeniu tego określenia. 

Prostota użytkowania: podłączam i działa, nie muszę doktoryzować się ze znajomości instrukcji obsługi i zastanawiać się jakiego trybu użyć, choć i to nie zawsze pomaga.

Odbiornik i nadajnik zasilane są takimi samymi bateriami (9V) – idąc do sklepu nie zastanawiam się ile i jakie baterie kupić, a konkurencyjne przyrządy prawie zawsze są zasilane różną ilością baterii różnego typu.

Żywotność na jednym komplecie baterii – w jednym z konkurencyjnych przyrządów markowe baterie trzeba było wymienić po 2ch roboczo godzinach.

Podświetlany i czytelny wyświetlacz nadajnika – u znacznie droższej konkurencji podświetlenia nie ma, z czytelnością też bywa różnie, a często pracuję w warunkach bardzo ograniczonego oświetlenia.

Cena całego zestawu: MET1000, MCT105, MFL205, MFT230 i LA kit to około 50% brutto samego lokalizatora droższej konkurencji (porównanie na podstawie cen z internetu w 2024 r.)

Gwarancja – kupując markowy sprzęt otrzymuje normalną gwarancję. W przypadku przyrządów zakupionych na pewnym portalu, z czasem oczekiwania na dostawę około dwa tygodnie, z tą gwarancja to jest tak, że nie chciałbym sprawdzać jej skuteczności.

Wskazania – takie same jak u droższej konkurencji, a w pewnych okolicznościach nawet lepsze.

Możliwość pracy z wieloma nadajnikami – jednak w internecie nie znalazłem możliwości jego zakupu, a sprzedawcy u których dokonywałem zakupów informowali mnie, że nigdy nie mieli w ofercie samych nadajników. Nasuwa się jednak pytanie: czy drugi nadajnik jest niezbędny?

Sprzętografia:

• Dane techniczne dotyczące MTF230:
  https://www.megger.com/pl/produkty/msa1363-and-mtf230
• Dane techniczne dotyczące LAkit: 
  https://www.megger.com/pl/produkty/la-kit
• Dane techniczne dotyczące MFL205: 
  https://www.megger.com/pl/produkty/mfl205
• Dane techniczne dotyczące MCT105:
  https://www.megger.com/pl/products/mct105
• Dane techniczne dotyczące MET1000:
  https://www.megger.com/pl/produkty/met1000
• Miernik rezystancji izolacji MIT400 mk2: 
  https://www.megger.com/pl/produkty/seria-mit400/2
• Dane techniczne dotyczące TDR500 mk3:
  https://www.megger.com/pl/produkty/tdr500/3

Galeria:

Artykuł Lokalizacja uszkodzeń i trasowanie przewodów w instalacjach odbiorczych – zestaw podręcznych narzędzi Megger pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Artykuł Zwarcie linii napowietrznej podczas nawałnicy w Chile pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

W miejscowości Mérida na północnym wybrzeżu półwyspu Jukatan w Meksyku porywisty wiatr zaniósł na przewody linii napowietrznej resztki suchej palmy.

Artykuł Huragan Beryl testuje sieć w Meksyku pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

14 marca 2024 przy Placu Centralnym w krakowskiej Nowej Hucie na dach tramwaju linii 19 spadł element sieci trakcyjnej, co doprowadziło do zwarcia i wyładowania łukowego.

– W tramwaju oraz w sieci trakcyjnej natychmiast zadziały systemy bezpieczeństwa, które odcięły napięcie. W wagonie zjeżdżającym do zajezdni nie było pasażerów – podało w komunikacie MPK SA w Krakowie dodając, że wszystkie tramwaje i autobusy przechodzą regularne przeglądy i badania.

Artykuł Łuk elektryczny na dachu tramwaju w Krakowie pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.