Słowem wstępu

Dziennik Elektryka prowadzę dla siebie. Chcę aby był to zbiór napotykanych sytuacji podczas wykonywania prac przy instalacjach elektrycznych. Będzie trochę rozważań i przemyśleń wraz z szerszym opisem poruszanych tematów, ale w osobnych wpisach. Będzie też trochę o przyrządach pomiarowych i narzędziach jakie mam lub o tych, których zakup rozważam. Ma być krótko, przystępnie i – tam gdzie to możliwe – z humorem. Niemniej zachęcam do komentowania.

Czas gwiezdny 46069.1
awaria stycznika oświetlenia hali garażowej.
Awarii uległa cewka która odpowiada za załączanie torów prądowych stycznika.
Szybka wymiana i wszystko działa.

Czas gwiezdny 46067.6
Direct Import jednak jest niezawodne.
Zgodnie z obietnicą odebrałem rozlacznik.
Nastepnie został on wymieniony a zasilanie powróciło do mieszkań i węzła ciepła.

Ta awaria podczas prowadzenia testów zadziałania przycisków ppoz była dla mnie bardzo stresująca.
Takie sytuacje mimo że marginalne ale sie zdążają i nie ma na nie absolutnie żadnego wpływu działania człowieka.
Bezradność i świadomość o pozostawieniu 30 mieszkań bez zasilania i ciepła na całą dobę była przytłaczająca.

Aktualizacja
Po rozebraniu uszkodzonego rozłącznika stwierdzam że awarii uległa jedna ze sprężynek blokady naciągu sprężyny co uniemożliwiało załączenie rozlacznika.
Czy można było uniknąć tej awarii? Nie.
Czy był jakikolwiek wpływ czynnika ludzkiego na jej wystąpienie ? Nie.

Czas gwiezdny 46066.5

Awaria wyłącznika, a właściwie rozłącznika głównego podczas testów wyzwalania z przycisków ppoz.

Po wyzwoleniu z przycisku ppoż brak możliwości ponownego załączenia.
Zima, -10°C, 30 mieszkań bez zasilania, również bez ogrzewania i ciepłej wody (węzeł ciepła w budynku)
Piątek 13 budynek 13
Co może pójść nie tak.

Aktualizacja
Po obdzwonieniu całego Trójmiasta i okolic czas realizacji zamówienia na rozłącznik wynosi…tydzień.
Zaprzyjaźniona hurtownia Direct Import jednak jest niezawodna i zapewniła realizację na następny dzień

Czas gwiezdny 46037.4

do tej pory używałem wyłącznie akumulatorowych narzędzi Parkside. Przez przypadek jednak miałem eatpliwą przyjemność użycia tanich narzędzi ręcznych tej marki.
Mówiąc krótko -Porażka!!!
Jeżeli ktoś potrzebuje szczypiec wielofunkcyjnych czy automatu do ściągania izolacji to proszę , NIE KUPUJCIE TEGO GÓWNA!
Dołóżcie kilkadziesiąt złotych i kupcie o wiele lepsze i sprawniejsza narzędzia od Neo. Tak, neo to Topex, ale jest to marka premium od Topexa.
Nawet przy sporadycznym używaniu, czy to w domu czy na małych serwisach narzędzia Neo z pewnością oszczędza nerwów i frustracji w porównaniu do odpowiedników od Parkside.
To chyba pierwszy raz kiedy wypowiadam się negatywnie Parkside – i mam nadzieję że osratni.

Czas gwiezdny 46030.4

Nie mogłem się przełamać do systemowych szuflad systemu pro Qbricka , ogólnie do szuflad systemowych bo dużo miejsca traci się ze względów konstrukcyjnych
Jednak rosnaca ilość dorobek i nakrętek oraz innych drobnych elementów w pewnym sensie zmusiło mnie do zakupu takiego rozwiazania. I nie żałuję.
Jezeli ktoś, tak jak ja, dysponuje bardzo ograniczona ilością miejsca i każdy centymetr jest na wagę złota to do elektronarzędzi się nie nadaje, ale jeżeli ktoś nie ma takich problemów z zasobem miejsca jak ja i może sobie pozwolić aby każde narzędzie miało osobna szufladę, to jest to rozwiązanie również dla niego

Czas gwiezdny 46029.3

od jakiegoś czasu polowałem na odkurzacz Parkside w systemie 20V (to ten najmniejszy) z przeznaczeniem do odkurzania rozdzielnic i klatek schodowych po montażu lamp.
Nie był on mi niezbędny ale to taka zavhciewajka że jak będzie na promo to kupie, no i po roku kupiłem.
Mały lekki i robi robotę, za 30% ceny Boscha.

Czas gwiezdny 46027.1

Po 15 latach wspólnej pracy i przygody nadszedł czas na rozstanie z moją wkrętarką Makity.
Służyła mi dzielnie i niezawodnie i ratowała w wielu sytuacjach.
Jej miejsce już zostało zajęte przez Bosch 18v.
Ciekawi mnie czy on godnie ja zastąpi i dorówna poczciwej Makicie
Makietę , w pełni sprawną, wysyłam do nowego właściciela. Niech i jemu służy tak dzielnie jak mi.
Zmiana została podyktowana wyłącznie ze względu na system baterii i minimalizowanie ilości sprzętów. Gdyby nie to że w stajni znalazł się Bosch 18V to nigdy bym się jej nie pozbył.

Czas gwiezdny 46024.5

Nadszedł czas aby wykonać lepszej jakości przewody do zasilacza oabolatoryjnego.
Zamówiłem więc potrzebne końcówki bananowe i przewody na jbcelektro i zrobiłem sobie lepsze niż były oryginalnie.

Czas gwiezdny 46021.2

Przyszło mi wykonać podłączenie i rozdzielnie do ładowania pojazdów elektrycznych w budynku wielorodzinnym.
Trudność wykonywania tego rodzaju prac to głównie brak miejsca na podłączenie kolejnych aparatów i wykonanie odejścia za licznikiem do nowej gałęzi prowadzącej do hali garaxowej.
Tutaj z pomocą przychodzą złączki na szynę TH TopJob-S od Wago. Świetnie zdają egzamin.

Do wykonania był jeszcze przepust między rozdzielnica administracyjną a tablicą licznikowa

Oraz montaż dodatkowego rozłącznika w części administracyjnej po uzyskaniu niezbędnej zgody.

Czas gwiezdny 46020.1

Kupiłem opalarka Parkside Performance. Kosztowała 119 PLN na Lidl pl
Tydzień później jej cena spadła do 99 pln.
Jest zasilana akumulatorami z serii 20V a więc tymi samymi których używam do lamp roboczych.
Świetnie sprawdza się podczas prac związanych z usuwaniem awarii do grzania termokurczy. Robi robotę a cena była przystepna.
Dodatkowym atutem jest możliwość użycia zimową porą jako “Webasto” dla ubogich, aby przyspieszyć nagrzewanie kabiny – przyspieszyć a nie nagrzać do tropikalnych temperatur.

czas gwiezdny 46010.5

Miło mi się zrobiło że mój wpis został wyróżniony. Kieszeń narzędziowa od Wago. Miło mi się zrobiło że mój wpis został wyróżniony. To taka mała rzecz a cieszy. Sama kieszeń jest mocowana do paska “na stałe” poprzez przewleczenie paska przez szlufke i nie ma możliwości swobodnego jej odpinania. Nie jest to też rozwiązanie systemowe.

Czas gwiezdny 45976.6
Nawiązując do “Pokaż kotku co masz w środku”
Zestaw First Aid
– kamizelka odblaskowa
– organizer PROSPERPLAST KNOX NO35 na złączki Wago
– wskaźnik dwubiegunowy Megger MET 1000 (czytaj więcej TUTAJ)
– zestaw wkrętaków dynamometrycznych Wera 05135906001
– Bosch IXO VII z przystawką ze sprzęgłem
– automagiczny ściągacz izolacji Pressmaster 4320-0612
– repsy/ zygzygi/ trytki/ tyrtyrki
– rękawice Site SWG240
– wkrętak płaski “drewniak” – do dłubania w tynku
– próbnik napięcia
– wskaźnik napięcia bezdotykowy
– klucz do szaf Knipex 001106V03
– tapeciak wąski NoName
– nóż składany z ostrzem trapezowym STANLEY FATMAX 0-10-825
– cienkopisy permanentne
– ołówek
– boczki Knipex 7006160
– szczypce wygięte Knipex 2626200
– szczypce wielofunkcyjne Knipex 1396200
– ściągacz izolacji Knipex 169501SB
– wkrętak Wiha 45296 z nasadką dynamometryczną 2Nm
– uchwyt do bitów Wiha 41230 (krótka rączka)
– sondy pomiarowe igłowe
– kłódka z blokadą LockOut
– lampka akumulatorowa z magnesem Parkside
– czołówka Diall 100lm
– zestaw 3 zapasowych baterii do czołówki
– pędzel do odkurzania aparatów
– zestaw taśm izolacyjnych (3 kolory)
– zestaw kluczy do pomieszczeń
– długopis 4 kolorowy wraz z podkładką do robienia notatek
– klucz do słupów Rosa
– świadectwa kwalifikacji
A to wszystko upchnięte w plecaku Milwaukee 4932464834

Czas gwiezdny 45975.5
Przy okazji konkursu Wago na stronie Elektrobohatera “pokaż kotku co masz w środku”, innymi słowy “pokaż jakimi narzędziami pracujesz” czas zrobić remanent w zestawie “First Aid”
Zestaw zawiera wyłącznie niezbędne i podstawowe narzędzia.

Czas gwiezdny 45966.3
Po publikacji tego materiału na Fejsbukowej stronie EPNT pojawiło się zainteresowanie rejestratorem, jakiego użyłem do rejestracji parametrów obwodów oświetlenia.
Gdy zacząłem pisać tę treść miało być krótko, ale po około 10 minutach okazało się, że ze względu na obszerność tematu warto będzie poświęcić temu zagadnieniu osobny wpis.
Jak się wyrobię to na stronach EPNT będzie można o tym poczytać w najbliższym czasie.

Czas gwiezdny 45961.5
To się nawet mogło udać… tylko nie działało.
Są takie sytuacje kiedy ciężko zachować powagę, ale też i takie kiedy rozglądam się dookoła w poszukiwaniu “ukrytych” kamer

Czas gwiezdny 45960.4
Analiza poboru mocy obwodów oświetlenia komórek lokatorskich na zlecenie jednej ze wspólnot.
Widoczne anomalie na obwodzie drugim (na czerwono), jednocześnie przy zachowaniu ciągłości poboru w granicach 60W
Biorąc pod uwagę że jest to część wspólna to można zakładać że ktoś podłączył urządzenie na lewo.
Konsekwencje będą wyciągane bez mojego uczestnictwa.
(zarejestrowano ~41 000 rekordów)

Czas gwiezdny 45940.5
W takich sytuacjach tytuł zdjęcia niczym z Indiany Jones’a wydaje się być adekwatny
“W poszukiwaniu zaginionego ochronnego”

Czas gwiezdny 45939.4
… gdy do zacisku na 2,5mm2 w styczniku nie wchodzi 16mm2

Czas gwiezdny 45937.2
Panie… RCD wywala… Ciekawe dlaczego?

Czas gwiezdny 45887.1
AKTUALIZACJA do wpisu 45884.5
Serwis zażyczył sobie 1200 za naprawę.
Jutro przyjdzie wąż więc 1100 zostanie “przydasie”

Czas gwiezdny 45884.5
Urządzenia mają to do siebie że psują się zawsze w piątek po zamknięciu serwisów albo tuż przed swietami.
W moim przypadku , tym razem awaria prywatna.
Awarii uległ elektrozawór (AquaStop) zasilania w wodę zmywarki.
Zmywarka zgłasza brak wody.
Sprawdziłem przyłącze, woda jest.
Do zmywarki jednak nie dochodzi.
Niestety, Siemens elektrozawory zalewa żywicą i staje się on integralna częścią węża.
Po zweryfikowaniu, napięcie jakie podaje zmywarka wynosi ok 12V na zawór, a więc problemem jest sam zawor.
Zamiennik zamówiony za 90 PLN, bo oryginał 400 .
Czekam na dostawę.

Czas gwiezdny 45882.3
Jak zwykle Domitech niezawodny
Zrobili mi dzień.

Czas gwiezdny 45881.2
Od dawna zbieram się aby nagrać kolejną część kursu PE6
Ale zawsze coś.

Czas gwiezdny 45880.1
Oczywiście nie mogło obyć się bez anomalii
Zawór pierwszeństwa na instalację hydrantową zasilany przez wyłącznik RCBO
Z jednej strony nie ma to wpływu na bezpieczeństwo pożarowe, ponieważ zawór “jedynie” zamknie zasilanie wody na budynek przekierowując tym samym całą wodę do instalacji hydrantowej.
Więc mam mieszane wrażenia.

Czas gwiezdny 45879.7
Dobra, raz się żyje.
Zamówiłem poziomice WIHA 42074 z Domitechu
Po wtopie z podrabianym ściągaczem do izolacji Knipex’a postanowiłem nie oszczędzać kilku złotych na kupowaniu najtaniej, tylko wracam do sprawdzonych sprzedawców.
Naprawdę, nie wiem czemu tak się trzęsę kupując (mam nadzieje) dobre i markowe narzędzie, które (mam nadzieje) posłuży mi tyle samo lat co jego poprzednik.
Przewidywana dostawa – w moje uro, więc można potraktować że zrobiłem sobie prezent za stówkę.

Czas gwiezdny 45878.6
Nie mam żadnej poziomicy.
Moja ulubiona 40cm, którą kupiłem ponad 20 lat temu na jedną z pierwszych prac, po ponad 20 latach niestety przestała pracować prawidłowo.
Boję się jednak że już tak dobrej i trwałej poziomki nie dostanę.

Czas gwiezdny 45878.6 UZUPEŁNIENIE
Przewijają mi się poziomice dla elektryka. Nigdy takich nie używałem, ale wyglądają ciekawie
Ceny między producentami nie znacznie się różnią.
Mam jeszcze kupon na Allegro to może zaszaleją.
W sumie to jedno z narzędzi pracy więc nie wiem czy jest sens jakoś specjalnie oszczędzać.

Czas gwiezdny 45877.5
Anomalii ciąg dalszy, jeżeli anomaliami można to określić.
Redundancja dwóch niezależnych obwodów zasilanych kablami z żyłą o przekroju 1,5mm2.
Tym samym niezależność tych obwodów przestała istnieć.
Aby wyłączyć zasilanie w jednym z nich trzeba wyłączyć w obu

Czas gwiezdny 45876.4
W częściach ADM występują różne anomalie.
Zaczynając od obwodu wentylacji, na końcu którego zapomniano zamontować wentylator, aż po używanie przewodu ochronnego do zasilenia oświetlenia. Trzeba pamiętać że PN-HD 308 /S2 ściśle określa kolorystykę i funkcję żył, oraz ich oznaczanie.
Dodatkowo i w rozporządzeniu (Dz.U. 2022 poz. 1225) można przeczytać (§ 183 pkt 1, ppkt 3) o konieczności stosowania przewodu ochronnego w instalacjach odbiorczych i rozdzielczych.

Czas gwiezdny 45875.3
Myślałem że budowniczowie nie są w stanie mnie niczym zaskoczyć…
A jednak…
Łączenie bednarki z kanałem kablowym tyrtyrkami

Czas gwiezdny 45874.2
Wiha dotarła.
Można przyjąć że z uchwytem dynamometrycznym jest to brakujący element “Piąty Element”.

Czas gwiezdny 45873.1
Wiha już w drodze do mnie.

Czas gwiezdny 45872.7
Z okazji posiadanych kuponów rabatowych na Allegro, klepnąłem wkrętak Wiha 45296.
Ma magazynek na buty, jest izolowany, mniejszy i tańszy od Wiha 41234.
Zestaw dynamometrycznej Wery jest znacznie większy a co za tym idzie i bogatszy.
Nie zawsze jednak jest mi on potrzebny, a niekiedy muszę go skompletować i zabierać tylko 2-3 klingi. A to mnie irytuje. Więc takim zastępstwem dla posiadanego zestawu będzie Wiha. Nigdy nie używałem wkrętaków z magazynkiem więc nawet jestem ciekawy czy zda egzamin.
Ale gdyby nie kupony to raczej bym się nie zdecydował na jego zakup bo nie jest on mi niezbędny. Ot, chęć posiadania alternatywy dla dużego zestawu.
Mam jeszcze 10letni zestaw Haupy Vario (bez dynamometrycznego uchwytu)
Ale 10 lat temu kupiłem po kilkanaście złotych zapas najczęściej używanych klingi po kilkanaście złotych, bo już wtedy wiedziałem że bity w tych klingach pękają, wyrabiają się stosunkowo szybko, i trzeba je dość często wymieniać. Od czasu kiedy mam dynamometryczną Were nie wiem jak mogłem bez niej żyć. Jakość jest nieporównywalna. To też mnie trochę zniechęciło do Haupy, choć jej prasek nadal używam.

Czas gwiezdny 45871.6
Rozmawiałem z Megger’em, okazało się że został wprowadzony CertSuite w wersji Lite który jest darmowy dla użytkowników mierników tej marki.
Oczywiście jest zdecydowanie bardziej okrojony, ale pozwala na wykonanie protokołu z pomiarów w mieszkaniówce.
Poprawek językowych będzie sporo, ale przynajmniej jest już jakiś punkt startowy. 

Czas gwiezdny 45971.6 UZUPEŁNIENIE
Allegro dało mi 4 kupony na 15 zeta za aktywowanie Allegro Pay
Nie pozostaje mi nic innego jak zrobić jakieś drobne zakupy w ramach kontynuowania odnowienia parku narzędziowego.

Czas gwiezdny 45870.5
Przyszły zamówione i oczekiwane narzędzia z Domitechu.
Nie mam uwag ani do sprzedawcy ani do samych narzędzi.
Takiego zestawu nie kupuje się codziennie, więc było warto.

Czas gwiezdny 45870.5 UZUPEŁNIENIE
Po krótkiej zabawie na blacie w kuchni, między makaronem a sosem do spaghetti, mogę już powiedzieć jakie jest moje pierwsze wrażenie.
Szczypce wygięte 200mm są krótsze od wcześniej używanych Haupy, nie znacznie bo o 10mm.
Nie wpływa to negatywnie na ich używanie.
Jednak w moim plecaku Milwaukee każdy zaoszczędzony centymetr ma znaczenie
Szczypce wielofunkcyjne (zwane kombinerkami) zamówiłem droższe o kilka złotych ale ze sprężyną i blokadą.
Niepotrzebnie.
Do sprężyny trzeba się przyzwyczaić , a jeżeli mi się to nie uda to ją usunę.
Nożyce do kabli 165mm, cięcie jest czyste i nie powoduje deformowania żył w miejscu cięcia w przeciwieństwie do boczków. Do prac serwisowych i codziennych raczej nie będę ich nosił, ale na montażu będą niezastąpione.
Boczki 160mm, wymiar idealny. Zastąpią 1:1 używane wcześniej boczki Haupy.
Wszystkie te narzędzia świetnie leżą w dłoni, lepiej od wcześniej używanej Haupy. Niewiadomą pozostaje czy ich trwałość będzie porównywalna ze względu na różnicę w ich latach produkcji, a jak wiemy dawniej większą uwagę przywiązywano do trwałości.

Czas gwiezdny 45869.4
Dostałem do zaopiniowania kolejny protokół z patopomiarow.
Autor tego dzieła literackiego z gatunku Scince Fiction, z naciskiem na drugi człon nazwy gatunku, dokonał w nich rzeczy niewykonalnych.
Pofatygowałem się więc na dach i do rozdzielnic elektrycznych obiektu dla którego owe dzieło literackie zostało popełnione i….
…Tak wyglądają złącza kontrolne instalacji odgromowej po pomiarach
Więc śpieszmy się doceniać złącza kontrolne po pomiarach – tak szybko zarastają.

Czas gwiezdny 45869.4 UZUPEŁNIENIE
Po wieczornym spotkaniu z wykonawcą i odczytaniu trzy kartkowej listy uwag wraz z uzasadnieniem , wykonawca podjął decyzję że nie podejmie się prawidłowego wykonania prac i zwróci w całości swoje wynagrodzenie. Szkoda! Zamiast się dokształcać i skorzystać z zaproponowanego przeze mnie szkolenia i wykonania zleconej pracy prawidłowo, po prostu zrezygnował. Najwidoczniej Patopomiary za grosze są bardziej lukratywne od prawidłowo przeprowadzonych prac kontrolno-pomiarowych za uczciwe wynagrodzenie.

Czas gwiezdny 45868.3
Przyszedł czas na wymianę drobnych narzędzi. W pewnym sensie “modernizacja parku maszynowego”
Jako że przeważnie narzędzia kupuje na lata po dość skrupulatnym wywiadzie, wyborów padł na Knipex.
Wiha podobno zaczęła kuleć z jakością, Milwaukee jakoś tak nie ma wszystkiego,
A na Haupe mam focha, do tego podzielone opinie na ten temat że “to już nie jest ta sama jakość co 10-15 lat temu.
Oczywiście jako że jestem czynny zawodowo to mam podstawowe wymagania
Długość 160-165mm boczki i przecinaki
Do 200 mm pozostałe 
Oczywiście VDE.
Czy warto wydać tyle kasy?
Myślę że tak.
Przyjemniej i spokojniej pracuje się porządnym sprzętem.

Zaszalałem

Czas gwiezdny 45868.3 UZUPEŁNIENIE
ściągacz do kabli płaskich od Knipex 16 64 125 SB okazał się być kiepskiej jakości plastikowym gównem (nie ma to związku z ostatnim zamówieniem z Domitechu).

Czas gwiezdny 45865.7
Tak sobie biegam od czasu do czasu po branżowych grupach dyskusyjnych, zaglądam w komentarze do postów i nachodzi mnie pewna refleksja.
Jak tępym trzeba być aby na branżowych grupach dyskusyjnych pytania od osób często nie mających odpowiednich kwalifikacji i wiedzy, a chcących się czegoś dowiedzieć , komentować w stylu “wezwij elektryka”, “ty się nie znasz” itp.
Nie szkoda klawiatury na takie odpowiedzi?
Inna sprawa że reakcja nawet negatywna, podbija zasięg.

Czas gwiezdny 45864.6
Dzisiejszy dzień minął w świecie sprzętu AGD.
Zabawne…
Z niewiadomych przyczyn ludzie uważają że jak jesteś elektrykiem to umiesz naprawić lodówkę, zmywarkę, piekarnik, …PlayStation 4 …

Czas gwiezdny 45862.4
Dotarła przedostatnia skrzynka Qbricka 
Można powiedzieć że transfer z różnych skrzynek na system pro został zakończony.
Pozostają do zrobienia jakieś drobne modyfikacje i personalizacja.

Czas gwiezdny 45860.2
Wymiana źródeł światła w korytarzach piwnic obiektów wielorodzinnych.
Porównanie tradycyjnych źródeł światła z LED 20W (A65)

W trakcie wymiany,w dalszej części korytarza źródła tradycyjne 60W

Po wymianie na LED 20W

Czas gwiezdny 45859.1
Przez sprawy zdrowotne związane z plecami, jestem daleko w dupie z robotą.
Ale powoli zaczynam wszystko prostować.

Czas gwiezdny 45858.7
Przenoszę programy na nowy komputer.
Przenosiny PE6 to dramat.
Ratuje mnie dodatkowa licencja na pendrive
Z GstarCad jakoś sobie poradziłem. Żonglerka licencja żeby odczytać ustawienia poszczególnych elementów.
Ale chyba mam już komplet.
Stery do drukarek bez kabla też się udało.

Czas gwiezdny 45856.5
Zamówiłem brakującą skrzynkę Qbricka, ale jak zwykle ostatnio InPost dostarczył w złe miejsce. Zamówiłem kolejną, tamta wróci do nadawcy.

Czas gwiezdny 45855.4
Do toolboxa weszła i pilarka z akumulatorem i ładowarką oraz wyrzynarka sieciową.
Jestem zadowolony.
Ściągacz do izolacji z kabli płaskich okazał się być gównem!
Poległ na testach na ydyp 3×1.5.
Poległ to znaczy pękł zawias, stępiły się noże.

Czas gwiezdny 45854.3 
Przyszedł głośnik BT od Xiaomi z przeznaczeniem do pracy – ip67
I ściągacz Knipex do kabli płaskich typu YDYp
Przyszła też dokupiona skrzynka Toolbox do systemu Pro
Jutro pewnie będę przekładał kolejne narzędzia. Muszę do niej upchnąć pilarkę akumulatorową i mam nadzieję że coś jeszcze wejdzie.

Czas gwiezdny 45853.2
Przygotowuje się do kontroli stanu technicznego instalacji na jednym z osiedli. Osiedle bardzo usterkowe a więc spodziewam się różnych sztuczek .

Czas gwiezdny 45852.1
dotarły dzisiaj zamówione w L-boxx mini Od Mistamy
Po drobnej rzeźbie już wiem że do toolbox pro od Qbricka wejdzie 5 segregatorów. L-boxx mini.
Co bardzo istotne dla mnie, to że nie tracę funkcjonalności L-boxx mini a jednocześnie mogę transportować w Toolboxie Pro od Qbricka.
Swoją drogą L-boxx jest szczelniejszy od multi organizerów Qbricka.
Oba systemy mają swoje wady i zalety, ale staram się importować tylko zalety.
Czemu nie organizery multi od Qbricka?
Bo mają luzy na klapie a L-boxx jest szczelny.
Lboxx ma słabe zawiasy od klapy a zawiasy Qbricka to normalne pełnowartościowe zawiasy.
L-boxx kosztuje 16 PLN, Qbrick 23 pln
W Qbricku jest lepszy układ przegród, lepszy znaczy bardziej dla mnie odpowiedni.
L-boxx mini można spiąć ze sobą, Qbrick wyłącznie indywidualnie.
Będę musiał znaleźć drukarza 3D który zrobi dla mnie przegrody do Lboxxa.

Czas gwiezdny 45852.1 UZUPEŁNIENIE 
Przydałby się extender z klapą do box 130 od Qbricka 

Czas gwiezdny 45851.7
Kolejny błąd w MPI540 polegający na wycinaniu wszystkich separacyjnych znaków przy kopiowaniu z miernika na kartę SD.
Na poniższym przykładzie nie ma znaczenia czy będzie to 1_014, 10_14, czy przykładowe 101_4
I tak nie dojdziesz który jest który a co najlepsze miernik zapyta czy nadpisać istniejący plik > facepalm
Soft z 13.08.2024
Niestety , ichniejszy prawnik skutecznie uniemożliwił mi zgłaszanie problemów z ichniejszym shitem (mam to na piśmie). a nie mam przyjemności drukowania i zapieprzania na PP aby nadać to do ichniejszego prawnika, który i tak nie będzie wiedział co z tym gównem zrobić .
Ichniejsze wynalazki i tak mnie już kosztowały zbyt wiele nerwów i pieniędzy. Oraz poniesionych strat.
Więc stwierdzam że lepiej publikować znaleziska niż prosić o naprawę.
Niech świat wie XD

Czas gwiezdny 45845.1
Jako że jeden dysk był tylko do testów to zamówiłem obudowę do Pi oraz dodatkowe pendrive 128GB ze względu na najlepszy stosunek jakości do ceny.
W ten sposób uzyskam 0,5 TB przestrzeni dyskowej w sieci.
Więcej nie potrzebuję, bo po co?
Na dyskach będzie przechowywana głównie dokumentacja, licencje do oprogramowania oraz instalki do programów których używam.
Choć Pi2 wzbudziło moją sympatię, mimo problemów z Sambą to zacząłem się zastanawiać nad zakupem Pi 5 które jest szybsze i daje więcej możliwości rozbudowy przy bardzo małym poborze energii elektrycznej.
Na potrzeby NAS z pewnością zostanę przy 10 letnim Pi 2, ale nie wykluczam możliwości przesiadki na Pi 5 w przyszłości.

Czas gwiezdny 45844.7
Wpadło mi w ręce stare Rasberry Pi 2 v.B.
Plan jest taki aby podłączyć pendrive i odpalić na nim NAS.
Zainstalowałem pełną wersję Debiana i zaczynam konfigurację
Mimo szczerych chęci Windows nie widzi Pi
Całą konfiogurację robiłem uruchamiając Pi jako desktop, ale to był słaby pomysł.
Putty wróciło do łask, łączę się z Pi przez SSH.
Gdy już się udało połączyć z Pi po sieci to okazało się że nie mam uprawnień do zapisywania.

Czas gwiezdny 45844.7 UZUPEŁNIENIE
Nie można nadać uprawnień do zapisywania bezpośrednio na dysku flash.
Problemem okazał się format plików (najpierw NTFS a następnie FAT)
Poszedł format na ext3. Uprawnienia można zmienić dla plików i katalogów na dysku, jednak nie dla samego dysku.- tak jakby ustawienia dostępu były permanentne.

Zapis musi odbywać się w katalogu który ma uprawnienia.
Uprawnienia bezpośrednio do dysku są nadrzędne i w żaden sposób nie da się ich zmienić.
To sprawia że po zamontowaniu dysku w Windows widzimy dysk zawierający katalog. Brzydko to wygląda.
Obszedłem to montując utworzony wcześniej katalog z nadanymi odpowiednimi uprawnieniami jako path dysku. Działa!

Czas gwiezdny 45842.5
Prototypów ciąg dalszy, a więc klucze i nasadki w segregatorze Pro 200.
Uchwyty na nasadki są gotowe, muszę wykombinować coś dla kluczy płaskich.
Na razie prototypowo w piance, ale średnio podoba mi się takie rozwiązanie.

Czas gwiezdny 45841.4
W końcu znalazłem chwilę aby ukończyć uchwyt do wierteł.
Wszystko jest w pełni demontowalne bez ingerencji w konstrukcję samej skrzynki
Dzięki temu zaoszczędziłem ponad centymetr miejsca na całej długości skrzynki.

Czas gwiezdny 45838.1
Uchwyty do wierteł gotowe i czekają na montaż w toolboxie

Czas gwiezdny 45837.7
Przygotowuje kolejną partię uchwytów do wierteł. Zdecydowałem że zapełnię cały kątownik, najwyżej jakieś uchwyty pozostaną niezagospodarowane. Ułatwi mi to też obróbkę.

Czas gwiezdny 45836.6
Konstrukcja skrzynki z kluczami i nasadkami w trakcie przygotowania.
Brakuje mi kilku rzeczy więc nie wiem czy dzisiaj skończę.

Czas gwiezdny 45836.6 UZUPEŁNIENIE
Powoli zaczyna to wyglądać
Gniazda będą w zamyśle wysuwane, więc w pełni demontowane.
Środkowa przestrzeń planuje wykorzystać do kluczy płaskich, prawdopodobnie w pionie.

Czas gwiezdny  45835.5
Przyszły uchwyty do nasadek ¼” z Ali więc zaczynam ogarniać bałagan z kluczami.

Czas gwiezdny  45834.4
Przyszły kątowniki PCV , więc zaczynam budować uchwyty na wiertła , głównie SDS

Czas gwiezdny 45831.1
Przyszedł zamówiony Peg Board – nie pasuje mi do segregatora 200 Pro
Być może wykorzystam do innego projektu. Na razie idzie do poczekalni.

Czas gwiezdny 45831.1 UZUPEŁNIENIE
Czekam na przesyłkę z Ali z uchwytami do nasadek

Czas gwiezdny 45829.6
Na YT przewinęła mi się rolka z PegBoardem montowanym do skrzynki.
Niestety, pochodzenie ruskie. Jak zapłacisz to nie wiadomo jaka niespodziankę znajdziesz w przesyłce.
Znalazłem i zamówiłem podobne na Conrad.pl
https://www.conrad.pl/pl/p/tablica-narzedziowa-zestaw-1553641-d-x-s-x-w-280-x-195-x-12-mm-1553641.html
Będę mógł ogarnąć nasadki i bitu w organizerze, może nawet klucze płaskie się uda

Czas gwiezdny 45828.5
Prototyp mocowan wierteł w piance jest spoko, ale zajmuje za dużo miejsca.
Bagnet SDS ma średnicę 10mm.
Rurka DN-10 mm N-1mm nadaje się idealnie, po przycięciu na odcinki 50mm.
Rurki kleje Patex Contact.
Wymiary rurek
D – średnica zewnętrzna
N – grubość ścianki
DN- średnica wewnętrzna.

Czas gwiezdny 45827.4
Prototyp mocowania wierteł w skrzynce toolbox pro

Cyk i skrzynka do pełna 

Czas gwiezdny 45824.1
Na grupie EPNT pojawiło się DIY z uchwytem na narzędzi zakładanym na szynę TH przy składaniu rozdzielnicy. A gdyby tak zrobić coś uniwersalnego – qbrick Pro, drabina, rozdzielnica?

Czas gwiezdny 45823.7
Wkurzyłem się
Zjeżdżając z krawężnika mój set tak się przechylił niczym krzywa wierza w Pizie, że wylądował w całości na ulicy.
Nikomu nic się nie stało, skrzynki też całe.
Tym samym potwierdzam ich wytrzymałość.
Nie mniej potrzebny będzie jednak patent do przytrzymania skrzynek na wózku.

Czas gwiezdny 45822.6
Chciałem zmienić system organizerow z L-boxx Mini na Qbrick Pro Multi
Zostanę jednak przy L-boxx ze względu na jakość wykonania.
L-boxx domyka się szczelnie i nic się między przegródkami nie przedostaje.
Pro Multi, jak się okazuje, nie jest tak całkiem Pro. Wieko nie dochodzi na równo do przegród. Między wieczkiem a przegródkami tworzy się szpara około 1-2mm.
Wymiary samych segregatorów są do siebie zbliżone.
Cena Pro Multi – około 22 PLN
Cena L-boxx – około 17
Zostaję przy L-boxx mini.

Czas gwiezdny 45822.6 UZUPEŁNIENIE
Żaden z organizerow nie wchodzi na płasko do skrzyni.
Ani Qbrick Pro Multi, ani L-boxx Mini
Zostaję przy L-boxx Mini 

Czas gwiezdny 45815.6
Nikt z Qbricka nie wpadł na pomysł przegród o połowę niższych więc trzeba samemu zbudować.
Tniemy duża przegrodę na pół a obcięte krawędzie zabezpieczamy uszczelka krawędziowa 1-4mm

Czas gwiezdny 45814.5
Zrobiłem listwę na szybko złączach Qbricka 
Działa
Trzymam się zasady że wszystko musi być demontowane.
Zastosowałem płaskownik ameliniowy zakupiony kilka dni wcześniej w Castoramie za kilkanaście złotych.
Dlaczego nie szynę TH?
A no dlatego że na płaskownik mogę zapiąć miarę, i inne zeczy które są przeznaczone do noszenia na pasku ale nie całkiem jest to wygodne.
Szyna TH przeważnie ma wymiar 7.5mm całkowitej grubości, co komplikuje sprawę.
Płaskownik jest bardziej uniwersalny

Czas gwiezdny 45813.4
Założeniem wymiany skrzynek jest też aby zastąpiły one 1:1 już posiadane, które z pewnością oddam lub sprzedam. Mam bardzo ograniczone możliwości magazynowe.

Czas gwiezdny  45813.4 UZUPEŁNIENIE
Muszę pomyśleć nad ogarnięciem skrzynki z kluczami.
Obecnie odległości międzycząsteczkowe są zbyt rozległe.

Czas gwiezdny 45812.3
Brakuje mi szyny/listwy na bok skrzynki
Na miarę zwijana, na aparaty elektryczne (listwa jako element pomocniczy)
Cisnę po robocie do Casto i kupuje płaski profil ameliniowy 4x40x1000mm.
Amelinium jest łatwe w obróbce dzięki czemu mam możliwość obróbki bez posiadania wyposażonego w narzędzia garażu.

Czas gwiezdny 45811.2
Do skrzynek zamówiłem zestaw uchwytów szybkiego montażu.
Do którego bezpośrednio przy kręciłem uchwyty od Toughbuilt
Teraz sakwy jeżdżą na skrzynkach, a jak potrzebuję to zwyczajnie na klik przekładam je na pas.

Czas gwiezdny 45810.1
Zaczynam przenosić narzędzia z różnych systemów do skrzynek Pro
Jest trochę kombinacji, ale to działa.
Lampy Parksajda też znalazły swoje miejsce.
Naprawdę, nie rozumiem dlaczego Lidl nie sprzedaje takich zestawów.

Czas gwiezdny 45810.1 UZUPELNIENIE 
Do tych małych kieszeni idealnie wchodzą Aku Smart 20V 4Ah. 

Dzień 13 
Jak przystało na fana serii Startrek, dni zacznę oznaczać czasem gwiezdnym.
A więc ….
Czas gwiezdny 45809.7

Dzień 12
Po przemyśleniu i wnikliwej analizie postanawiam pójść w system Qbrick Pro i ujednolicić skrzynki co ograniczy do minimum możliwość że coś spadnie z wózka.

Dzień 11
Nadal się wkurzam przy transporcie bo nadal z wózka spadają rzeczy, a do tego doszły zakupione sakwy 
Na robocie już nie robię pełnego kardio bo odpadło latanie po drabinie i schylanie się po narzędzia które trzymam w sakwach na pasie.
Plecy przestają boleć.

Dzień 10
Odkrywam sakwy Toughbuilt z serii TB-CT
Clip Tech jest szybko złączem, a więc mogę odczepić od paska i położyć obok – nie lubię jak mi coś ciąży.
Zamówienie z Ali przychodzi dość szybko (około tydzień) a zestaw
TB-CT-34
TB-CT-20L
TB-CT-33P
TB-CT-42
Dodatkowe złączki TB-CT-150
Brelok do kluczy TB-54S2-C
Przychodzi oryginalny, mimo że kosztował około 40-60% (w zależności od modelu) mniej niż w renomowanym sklepie w PL

Dzień 9
Zaczynam się wkurzac bo muszę latać między drabina a podłoga aby coś sięgnąć. Robię kardio , ale kosztem bolących pleców

Dzień 8 
Lampy robią robotę Śmieszki że parksajd że gówno bardzo szybko się skończyły.
Transportowane są w skrzynce wraz ze środkami, płaskownikami i całym innym przydasie, a zakładane tylko w razie potrzeby.
No i są tam gdzie narzędzia, a tam gdzie narzędzia jestem i ja. Więc dobrze wyszło.

Dzien 7
Aby zminimalizować ilość zeczy które spadają z wózka postanowiłem pozbyć się stojaka do lamp i lampy przytwierdzić do wózka ale w sposób demontowały

Dzień 6
Nadal wożę wszystko na kupię bo nic nie jest systemowe, nadal czasem coś spadnie, nadal się wkurzam.

Dzień 5 
Po wnikliwej analizie kupiłem lampy Parkside…. I zwykle Aku 4Ah
Lampy na tych Aku przy wystarczających 1000 lm (50% mocy) mają wydajność większą o 80 min niż deklaruje producent (9:40 ze spodziewanych 8:20)
Dwie lampy Parkside z dwoma Aku 4Ah kosztowały tyle co sama jedna lampa Bosch

Dzień 4
Wkurzyłem się bo trafiłem na obiekt gdzie w ogóle nie ma prądu. Postanowiłem kupić oświetlenie akumulatorowe.
Namawiali mnie na Bosch ,bo taki system bateryjny posiadam, i zajebiście podobno świeci.

Dzień 3
Tam gdzie pracuje przeważnie nie ma prądu.
Muszę rozciągać przedłużacz aby zasilić oświetlenie i elektronarzędzia

Dzień 2
Teraz wożę wszystkie narzędzia na jednej kopie, z różnymi skrzynkami na wózku.
Z tej kupy z wózku czasem coś spada, zaczynam się irytować

Dzień 1
Wkurzyło mnie noszenie narzędzi w ręce.
Po wnikliwej analizie zakupiłem wózek Stanley 3 w 1 (transformer) 

DZIEŃ ZERO – WSTĘP
Dziennik elektryka zaczynam prowadzić dla siebie. Ale z czasem stwierdziłem że może ktoś skorzysta na moich doświadczeniach

Artykuł Dziennik Elektryka pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Jak bardzo szkodliwe może być promieniowanie? Czy musimy się obawiać handlu szkłem uranowym? Czy mikrofalówki powoli nas zabijają? Albo dlaczego Amerykanie bardziej boją się bananów niż opadu z Czarnobyla? Jeden z nich nagrał taki krótki film podczas jazdy autem tuż obok cysterny z gazem ziemnym:

I jeśli wierzyć w słowa pewnego amerykańskiego senatora, ten jegomość z filmu oraz kierowca, na następny dzień powinni mieć co najmniej dwie głowy lub przybrać postać Aliena z serii filmów o Obcym

Pomijając te rewelacje, to skąd to promieniowanie w cysternie oraz ile głów wyrośnie tym kierowcom?

Otóż promieniowanie jest zjawiskiem całkowicie naturalnym. Uran czy radon nie biorą się z laboratorium z pomocą magii. Dokładnie tak samo jest z super szkodliwą nienaturalną chemią oznaczaną E-ileś tam. Ludzie zapominają, że słowo sztuczne zwyczajnie oznacza obróbkę tego co znajduje się w naturze. Jeśli kiedykolwiek ugotowałeś obiad, to sam proces mycia czy gotowania nie jest zjawiskiem naturalnym, więc każdy obiad jest sztucznym wytworem. Innymi słowy, wszelaka materia nie bierze się znikąd. Teoretycznie można zamienić energię w materię, ale to zupełnie inna historia i nie ma najmniejszego związku z produktami dla zwykłego Kowalskiego.

W cysternie znajduje się radon, który jest składnikiem gazu naturalnego. Radon jest produktem rozpadu radu który rozpadł się z uranu. Uranu i radu które są dosłownie wszędzie, nawet w betonowych ścianach które nas codziennie otaczają. Innym dość bogatym i popularnym źródłem promieniowania jest granit, który zawiera około 6 mg uranu na każdy kilogram.

Według niektórych opracowań naukowych, gazowy radon jest drugą, po tytoniu, przyczyną raka płuc i szacuje się jego przyczynowość na około 3-16%. Z innej strony, jest wiadome, że poziom tego promieniowania jest zbyt niski aby nad tym się w ogóle zastanawiać.

W tym momencie, zapewne jakaś jedna trzecia osób zrezygnowała z czytania, bo jest to niezgodne z ich procesem myśleniowym, albo mówiąc bardziej naukowo, była to próba przełamania ich efektu potwierdzenia. Jeśli granit zawiera uran, a cement zawiera rad, który rozpada się do gazowego radonu, to czemu nie zostały zabronione albo pozbawione tych składników?

Skoro już ustaliliśmy, że znacząca większość otaczającego promieniowania jest zjawiskiem całkowicie naturalnym, ale nadal niektórzy w to nie wierzą, to polecam zakupić jakikolwiek dozymetr, niepoprawnie zwany licznikiem Geigera-Müllera. Najtańsze (zwykle do samodzielnego montażu i kalibracji) można dostać za 100-150 zł i nie wymaga to posiadania jakichkolwiek papierów, no chyba że ewentualnie toaletowy jak ktoś zauważy, że po włączeniu wartość wcale nie wynosi równe zero i nie jest to efekt usterki, tylko rzeczywiste promieniowanie.

Źródła promieniowania jonizującego i skąd bierze się uran?

Otóż promieniowanie jest dosłownie wszędzie. Nawet jeśli wybudujesz szczelny kontener ze ścianami z ołowiu grubymi na metr, to wewnątrz niego promieniowanie będzie kilkanaście razy mniejsze, ale nadal będzie. Co w takim razie jest jego źródłem?

W takowym kontenerze raczej nie ma idealnej próżni, a jest powietrze oraz ewentualnie jakaś osoba. Oba są źródłem promieniowania. Radon w powietrzu oraz izotop potasu 40, który znajduje się w każdej naszej komórce.

Poza tymi ołowiowymi ścianami, jeśli staniemy na ulicy z dozymetrem, to zmierzona część pochodzi z ziemi pod nogami, a część pochodzi dosłownie z kosmosu nad naszymi głowami.

W ziemi znajduje się rad, uran oraz cała masa innych izotopów promieniotwórczych. W większości miejsc nie jest ich na tyle dużo aby je jakkolwiek do czegoś wykorzystać albo się obawiać ich wpływu na zdrowie.

Jak ktoś chce znaleźć kamyki zawierające bardziej sensowną zawartość uranu, to polecam pojechać do miejscowości Miedzianka w woj. dolnośląskim, gdzie leżą na ziemi i dosłownie nikt ich nie pilnuje. Na poniższym filmie, “gorące” kamyki można zobaczyć w 26 minucie i 40 sekundzie. Zapewniam, że autorzy tego dokumentu żyją do tej pory i nie było najmniejszego zagrożenia dla ich zdrowia – no może za wyjątkiem ryzyka zawalenia się pozostałości budynku.

Zaraz się pojawią głosy, że to albo niemożliwe albo że powinni to ogrodzić i pilnować. Jak ktoś ma zbyt dużo pieniędzy, to proszę bardzo. Ale nie z moich podatków z ciężko zarobionych pieniędzy. Ogradzanie słabych źródeł promieniowania to nic innego jak ogradzanie każdego skrawka ziemi, ulicy czy budynku.

Kamyki z Miedzianki mają swoją smutną historię. Wszystkie, jeśli nie większość, to pozostałości z kopalni uranu. Kopalnia powstała za czasów PRL i Związku Radzieckiego. Najprawdopodobniej całość najbardziej opłacalnych kawałków została wywieziona do Rosji, w zamian za uścisk dłoni.

Podczas prac w kopalni, mierzona jest zawartość uranu w wydobywanych kamykach. Jeśli jest ona dość duża aby opłacało się je wykorzystać, to jest pakowane. Jeśli jest tego niezbyt dużo to pozostaje. Te które tam pozostały, wydzielają niewiele silniejsze promieniowanie niż to które można zmierzyć na przeciętnej ulicy. No dobra, nawet 12 razy większe, ale praktycznie to jest nadal jedno wielkie nic.

Bezużyteczny uran?

Mając nawet całkowicie czysty naturalny uran, jest on niemal bezużyteczny. W naturze występuje to jako mieszanina dwóch postaci uranu, które nazywamy izotopami. Ta bardziej użyteczna forma to około 0.7%. W postaci takiej mieszaniny, nie da się tego wykorzystać do produkcji energii i tym bardziej do zrobienia boom. Wyjątkiem jest tu pomoc grafitu, o którym będzie mowa w dalszej części.

Jak wszyscy wiemy, materia która buduje cały świat oraz nas składa się z atomów. Atom składa się z jądra atomowego oraz elektronów które wkoło niego radośnie latają. Jądro składa się z co najmniej jednego protonu i ewentualnie neutronu lub neutronów.

Jak ktoś kiedykolwiek bawił się silnymi magnesami, ten wie, że dwa te same bieguny pola magnetycznego się odpychają, a przeciwne się przyciągają. Dokładnie tak samo jest z polem elektrycznym. Protony mające ładunek dodatni, silnie się odpychają.

W takim razie, czemu jądro zwykłego tlenu ma 8 protonów, praktycznie jeden przy drugim jak gdyby nigdy nic? Otóż między tymi nukleonami występuje wiązanie silniejsze od pola elektrycznego, które trzyma je razem niczym Pudzian

Mechanikom samochodowym przeważnie nie trzeba tłumaczyć, co się stanie, jak sprężyna z amortyzatora zostanie ściśnięta, a następnie nagle puszczona luzem. Efektem jest oddanie bardzo dużej ilości energii mechanicznej w bardzo krótkim czasie. Energia mechaniczna która objawia się w postaci ruchu.

Co się wydarzy, jeśli nukleony zostaną oderwane? Gluony które je łączą, zgodnie z wzorem E=mc² zamienią się w energię – zupełnie jak ta sprężyna. Większość tej energii, to energia mechaniczna poruszająca inne cząstki. Ruch cząstek to nic innego jak temperatura. Czym szybciej poruszają się cząstki, tym większe ciepło które można zmierzyć. Część energii zostaje wydzielona jako promieniowanie elektromagnetyczne o dość krótkiej długości fali, czyli promieniowanie gamma.

Wiele osób twierdzi, że szkło uranowe czy np. kubki z dodatkiem uranu się świecą, grzeją i w takim kubku kawa będzie zawsze gorąca. Otóż nic bardziej mylnego. Ilość uranu w tych pradawnych produktach jest śmiesznie mała i ilość ciepła jaką wytwarzają jest niemożliwa do zmierzenia nawet w laboratorium. Niestety ale kawę tak nie odgrzejemy, a chyba nikt nie lubi zimnej kawy. Co innego, gdy ktoś codziennie zjada fusy po kawie, które są okrutnie rakotwórcze – dużo bardziej niż promieniowanie jonizujące UV od słońca w środku lata.

Skoro to takie niebezpieczne, to dlaczego nadal powstają elektrownie atomowe? Czy grozi nam kolejny Czarnobyl?

Różnica między reaktorem a reaktorem

Zanim jeszcze doszło do prac przy budowie ww. elektrowni, to musiała zapaść decyzja o tym jaki typ reaktora zostanie zbudowany. Nie wchodząc w niezbyt istotne szczegóły, do wyboru były reaktory wodne, tak jak wszędzie był jedyną możliwością i nadal tak jest, oraz reaktor, w którym moderatorem nie jest woda, tylko grafit, co jest znacznie tańsze, kosztem znacznej niestabilności i innych poważnych problemów. Ci co choć trochę znają podejście w ZSRR, to domyślą się, że szczęśliwie wybrali to drugie.

Reaktor atomowy, zwany też reaktorem jądrowym, czy reaktorem nuklearnym, to z zasady działania bardzo banalna rzecz – o ile tylko ktoś wie z czego składa się atom. Mało tego reaktor atomowy występuje w naturze – oficjalna wersja wydarzeń jest taka, że został odkryty tylko jeden naturalny reaktor atomowy, czyli taki który wytwarza zmierzalną ilość ciepła.

Reaktor w najprostszym ujęciu, to niestabilne atomy (izotopy) danego pierwiastka, które od czasu do czasu się rozpadają, wydzielając przy tym energię. Podczas rozpadu promieniotwórczego wystrzeliwane są neutrony, które mogą uderzyć w inne jądra i zmusić je do nagłego rozpadu tu i teraz, a nie za ileś lat.

Z reguły czym więcej nukleonów, czyli protonów oraz neutronów, tym bardziej niestabilny staje się ich “zlepek”, chcąc jak najszybciej się rozpaść na mniejsze kawałki.

Podczas rozpadu, część z tych kawałków zgodnie z teorią Alberta Einsteina zamieniają się w energię. Ten sam proces zamiany materii w energię i odwrotnie, można zaobserwować w baterii wewnątrz telefonu, ale w na tyle mniejszej skali, że nie zmierzymy tego zwykłą wagą kuchenną.

Groźnie brzmiące wzbogacanie

Uran występujący w naturze to mieszanina dwóch jego izotopów. Izotopy to ten sam sam pierwiastek, ale różna ilość neutronów. Większość uranu w ziemi to uran 238, a wspomniany wcześniej niecały procent to uran 235. Ten pierwszy aby mieć 50% szansy na rozpad promieniotwórczy, potrzebuje około cztery i pół miliarda lat, a ten drugi “zaledwie” 700 milionów lat. W kilku gramach znajduje się na tyle wiele atomów, że można zmierzyć promieniowanie dozymetrem w mniej niż minutę. Jak wiadomo, atomy są okrutnie małe.

Warte odnotowania jest to, że czym krótszy czas połowicznego rozpadu pierwiastka, tym większe promieniowanie. Uran w tym wypadku wypada tu dość słabo. Co by nie twierdzili atomowi aktywiści, którym przeszkadza całkowicie legalny handel szkłem uranowym, które na marginesie jest bezpieczne o ile ktoś nie postanowi go potłuc i zjeść – wówczas zmartwieniem są ostre krawędzie oraz to, że uran jest metalem ciężkim, tak samo jak ołów czy rtęć.

Naturalny kamyk zawierający związki uranu i nic innego, w oryginalnej postaci nie posłuży do budowy reaktora i tym bardziej bomby atomowej. Aby móc zbudować reaktor, potrzebujemy zwiększyć gęstość Uranu 235 z niecałego procenta do co najmniej trzech procent. W przypadku bomby atomowej czy tzw. wodorowej (połączenie bomby atomowej i reaktora fuzji atomowej jąder wodoru), potrzebujemy sporo więcej, czyli 20-90%.

Jaki to problem wziąć je, rozdzielić i zrobić boom? Gdyby to było takie proste, to każdy kraj i każdy mieszkaniec miałby bombkę nuklearną. Atomy tego samego pierwiastka mają identyczne właściwości chemiczne, a obydwa izotopy mają masę atomową w przybliżeniu 235 oraz 238. Czyli różnica masy to nieco ponad jeden procent. W dodatku to jest metal, a nie woda i olej, które wystarczy wlać do szklanki i chwilę poczekać aż się same rozdzielą.

Zwiększanie zawartości uranu 235 do użytecznych ilości nazywa się wzbogacaniem. W luźnych słowach, powodujemy że jeden izotop ucieka w inne miejsce a drugi w inne. Tak samo jak lżejszy olej ucieka do góry. W tym wypadku pierwsze metody wzbogacania to było sproszkowanie, przekształcenie do postaci gazowej, a następnie wirówka – w dosłownym znaczeniu. Siła odśrodkowa wypychała cięższy izotop na zewnątrz i z środka zbieramy mieszaninę z większą zawartością tego co potrzebujemy.

Brzmi prosto, tak samo jak budowa samochodu. Jednak mało kto buduje samochody i silniki do nich w garażu. Proces wzbogacania jest okrutnie czasochłonny i kosztowny. Czym większą zawartość U-235 chcemy uzyskać, tym dłużej to trwa i więcej kosztuje. Projekt Manhattan, którego celem było zrzucenie jednej do trzech bomb na Japonię, pochłonął ogromną ilość czasu i pieniędzy, w dużej mierze przez te nieszczęsne wirówki. Dobre parę lat to trwało.

Tu mogę uspokoić wiele osób wierzących w internetowe mity. Naturalny uran oraz sokowirówka z marketu nijak nie pomogą nam w budowie bombki atomowej czy nawet najprostszego reaktora. No chyba, że ktoś dysponuje niesamowitymi ilościami grafitu…

OK, ale po co ten grafit? I dlaczego reaktor RBMK nie może wybuchnąć, ale jednak coś zrobiło wielką dziurę w dachu ważącym wiele ton?

Póki co, niektórzy mogli odnieść wrażenie, że bagatelizuję sprawę albo jestem głupi. Skoro promieniowanie jest niegroźne i można bezpiecznie przejeżdżać obok cysterny z gazem, to czemu cała ta afera z Czarnobylem i innymi elektrowniami atomowymi, które trwają do dziś? Nic bardziej mylnego.

Lekarze często powtarzają, że to dawka decyduje czy coś jest lekarstwem lub trucizną i to jest w całej tej historii rzecz kluczowa. O dawce i praktycznym wpływie promieniowania wspomnę w dalszej części.

Na długo zanim powstał Czarnobyl i całe miasto Prypeć dla tej jednej elektrowni, to oprócz lokalizacji, politycy sowieccy musieli wybrać typ reaktora. Jak się można domyślić, tu właśnie jest pies pogrzebany i to dosłownie.

Uprzedzam, że sprawa między różnymi reaktorami nie jest szczególnie skomplikowana. Już wyjaśniliśmy, że reaktor atomowy, także ten naturalny, działa w ten sposób, że jądro jednego atomu się rozpada, wydziela przy tym energię cieplną, promieniowanie oraz wystrzeliwuje jeden lub więcej neutronów, które jak trafią w inne niestabilne jądro, to zmusza to je do takiego samego rozpadu. Klasyczna reakcja łańcuchowa, która brzmi jak dziecinnie banalny przepis na budowę bomby atomowej – nic bardziej mylnego.

Jak już zaznaczyłem, naturalny uran nie wytwarza zbyt wiele ciepła. Na tyle niewiele, że nie napędzimy tym turbiny parowej w elektrowni, a nawet nie podgrzejemy kawy. Atomy jak widać na wcześniejszym obrazku, mają jądro oraz elektrony które je otaczają. Wielkość jądra w stosunku do całego atomu jest bardzo niewielka – elektrony go okrążające, latają w gigantycznej odległości. Lecący z ogromną prędkością neutron ma mizerne szanse aby utrafić w to jądro. Na domiar złego jest jeszcze odległość między atomami. Jak już powiedziałem, nici z budowy reaktora czy tym bardziej bomby w warunkach domowych.

Nawet jak reaktor jest wyłączony, to paliwo uranowe oczywiście ma jakąś temperaturę większą od zera absolutnego, więc te atomy się coś nieco poruszają zamiast stać w miejscu. Gdyby tylko pocisk w postaci neutronu leciał duuuużo wolniej, to by miał większą szansę trafić w jakieś jądro atomu, wygenerować więcej neutronów, które uderzą kolejne. Zupełnie jak gra w kręgle.

I tu właśnie tkwi cały problem w budowie reaktorów, bomb i czasami innych urządzeniach o których później wspomnę. Uran ma długi okres połowicznego rozpadu, więc “niechętnie” dostarcza potrzebne nam neutrony, a jak już to lecą szybko jak szalone, rzadko w coś trafiając. Więc potrzebujemy coś co je zwolni. To coś nazywamy moderatorem, a sam proces moderacją.

Reaktor RBMK jaki powstał w Leningradzie, Czarnobylu i kilku innych miejscach (większość z nich nadal działa do dziś), jako moderator stosował grafit. Zupełnie tak samo jak w pierwszych eksperymentalnych reaktorach kilka dekad wcześniej, gdzie dopiero ludzkość próbowała się nauczyć ujarzmić ten naturalny proces na potrzeby energetycznie i nie tylko.

RBMK jak każdy inny, potrzebuje jakiegoś materiału-pierwiastka będącego dobrym źródłem neutronów aby całość się jakoś rozruchała, bo inaczej to byłby słaby rezultat z samego uranu. Cztery pręty mniej więcej na środku, nie są paliwowe, tylko emiterami neutronów. Wszędzie wkoło znajdują się ogromne ilości moderatora oraz pręty kontrolne.

Każdy reaktor musimy jakoś kontrolować. Za dnia potrzebujemy więcej pary i to dosłownie, a w nocy być może połowa reaktorów może całkiem spać. Pręty kontrolne zawierają substancje które pochłaniają neutrony. Warto tu jeszcze wspomnieć, że naokoło całości znajduje się to co bardziej odbija neutrony niżeli by je pochłaniać czy co gorsza puszczać dalej w świat.

Całość razem z reflektorem otoczona jest osłoną biologiczną i obudową. Zadaniem tychże, jest minimalizowanie promieniowania do bezpiecznego poziomu oraz w razie poważnej awarii, powstrzymanie przed przedostaniem się czegokolwiek do środowiska. Takie rzeczy były stosowane obowiązkowo na całym świecie w reaktorach, podczas gdy Związek Radziecki stwierdził, że na co komu to potrzebne. Dzięki czemu niewiele brakowało do tego aby duża i niezbyt spodziewana katastrofa stała się bardzo wielką katastrofą. Właściwie to jest nią po dziś dzień, ale diabeł tkwi w szczegółach.

Nie widziałeś grafitu na dachu, bo go tam nie ma!

Reaktor obudowany niemalże kartonem z pudełek, to jeszcze nie taki problem, jak ten wspomniany grafit. Umożliwia on w mniejszym lub większym stopniu używanie niewzbogacanego lub nisko wzbogacanego uranu, czy nawet na wymianę paliwa bez wyłączania reaktora – do tego był zdolny RBMK.

Podkreśliłem już, że wzbogacanie uranu, to bardzo długotrwały i bardzo kosztowny proces. Jednak jakoś wszędzie poza ZSRR stosowali zwykłą wodę jako moderator.

Materiał moderatora w reaktorze głównie decyduje czy to jest bezpieczne czy nie!

Stan krytyczny reaktora – to coś złego czy wręcz przeciwnie?

Stan krytyczny zawsze kojarzy się z czymś niepożądanym. W przypadku choćby najmniejszego i pozornie nieskomplikowanego reaktora wielkości plecaka składającego się z trzech elementów, stan krytyczny, to stan w którym ilość produkowanych neutronów jest taka sama jak ilość tracona. Innymi słowy reaktor siedzi szczęśliwie i nie zmienia ilości produkowanego ciepła. To jest dokładnie to co zazwyczaj chcemy, za wyjątkiem potrzeby zmiany mocy lub całkowitego wyłączenia.

Stan podkrytyczny i nadkrytyczny mówią same za siebie i raczej nie wymagają wyjaśniania.

Dodatni i ujemny współczynnik reaktywności

W naturze i w wytworach sztucznych, często mamy do czynienia z sprzężeniem zwrotnym.

Zwykły termostat sterujący ogrzewaniem, jak jest za ciepło to zmniejsza moc lub chwilowo wyłącza oraz odwrotnie – to jest ujemne sprzężenie zwrotne. Prosta rzecz która sama siebie pilnuje aby było jako tako w sam raz.

Nie wnikając zbytnio w detale, woda będąca moderatorem, jak reaktor zwiększy moc i tym samym temperaturę, to tej wody ubywa. Jak jest mniej wody, to więcej neutronów leci szybko i rzadziej trafia w jądra uranu, przez co na jakiś czas pojawia się stan podkrytyczny, reaktor zwalnia, temperatura spada, wody przybywa i magicznie reaktor sam siebie stabilizuje.

RBMK nie bez powodu spowodował ogromną ilość żartów, które nie przestają bawić. Na ile oczywiście można się śmiać z tych wielu błędnych decyzji, której największą był grafit. Grafit, woda użyta w innych celach oraz inne czynniki powodowały dodatnią reaktywność, tudzież dodatnie sprzężenie zwrotne. Reaktywność jak się odrobinę się zwiększała z jakichkolwiek powodów, to powodowało ileś czynników które to jeszcze zwiększało. Pomimo obecności komputera, to człowiek w sterowni musiał traktować pręty kontrolne niemalże jak zabawki – w te i we wte.

Komputery i grawitacja

RBMK posiadał podzielone pręty kontrolne na automatyczne oraz ręczne. Ręczne to ręczne, nie trzeba się nad tym zbytnio produkować. Automatyczne były w rękach komputera SKALA. Komputera który był sporo wolniejszy niż Commodore 64, a musiał na przemian uruchamiać kilka różnych programów, bo na równoczesną pracę nie było wystarczająco dużo pamięci ferrytowej czy innych technologii jakie mamy dziś.

Przy tej katastrofie, ta powolność była jednym z kluczowych czynników. Między chwilą w której powstał problem, a cennymi dla operatorów informacjami minęło około pół minuty – w dodatku nie z ekranu monitora, tylko z powolnej igłowej drukarki. Drukarka która drukowała dane z czujników wewnątrz reaktora, które już dobrą chwilę temu przestały istnieć.

Kluczowa tutaj informacja jaką jest moc cieplna, wyświetlana na lampach Nixie to było kilka sekund. Możemy sobie tylko wyobrazić co czuł operator reaktora, widząc jak cyferki co parę sekund pokazują nietypowy wzrost mocy, który przyśpieszał i to jeszcze w czasach Związku Radzieckiego, w którym za awaryjne wyłączenie reaktora dla bezpieczeństwa, nie dostaje się nagrody, tylko w najlepszym razie kulkę w tył głowy.

Inną rzeczą typową dla RBMK, była możliwość wyłączenia zabezpieczeń zaprogramowanych na tym komputerze. Obecnie sterownie reaktorów są takie, że można wpuścić do nich małpy i zabezpieczenia zadziałają zawsze, co by się nie nacisnęło czy przełączyło. W mało prawdopodobnym i niezwykle bardzo rzadkim scenariuszu, reaktor się stopi i stopione coś pozostanie w jego obudowie, która została do tego przewidziana. Niektórzy mawiają, że tej nieszczęsnej nocy były właśnie małpy w sterowni.

Istotnym czynnikiem bezpieczeństwa jest grawitacyjny zrzut prętów kontrolnych. W razie awarii zasilania, uszkodzonego przewodu czy czegokolwiek, to działa zawsze. Elektromagnes traci zasilanie, pyk i pręty w mgnieniu oka są w środku, blokują neutrony i wygaszają reaktor. W reaktorze RMBK nr. 4 w Czarnobylu, do dziś całe nie wleciały. Jest to efektem wielu zaniedbań wielu osób, zaczynając od projektanta, a na wykonawcach, politykach i operatorach kończąc.

W każdym innym reaktorze niżeli RBMK, nie jest to możliwe, a nawet jakby się zdarzyło, to woda (moderator w postaci wody, zamiast grafitu) szybko odparuje i tak samo reaktor bezpiecznie sam przestanie pracować.

Ciekawostka z KGB

Już podczas budowy pierwszych ścian, część pracowników, w rzeczywistości była potajemnymi agentami KGB. Codziennie pisali wiele raportów. Bardzo wiele raportów na temat zagrożeń bezpieczeństwa, z czego spora część to były prozaiczne problemy jak choćby brak ogrodzenia placu budowy. W Polsce nie wybudujesz budy dla psa bez ogrodzenia i innej ochrony. W ZSRR jak zechcesz zwiedzić budowany reaktor, to nic nie stoi na przeszkodzie i w raportach KGB pojawiały się tacy turyści. Oczywiście tylko ci których udało się komuś zobaczyć.

O samym reaktorze, również ileś razy pisali, ale wszystko było ignorowane przez odbiorców, czyli polityków. Cała elektrownia ma powstać na czas i nie interesują ich takie detale jak turyści czy niebezpieczne odejścia od projektu, który już sam w sobie był niebezpieczny.

Wydaje mi się, że mowa też była o dachu nad reaktorem. W projekcie miał być wykonany w całości z materiałów niepalnych. Ale nie było na to czasu i materiału – prawie jak na polskich budowach, czy tym bardziej remontach instalacji elektrycznych w mieszkalnictwie…

Ekstremalnie genialne pręty kontrolne oraz jeszcze bardziej wspaniały ksenon

25 kwietnia miał być wykonany test bezpieczeństwa reaktora nr 4.

Każdy reaktor atomowy po wyłączeniu, nadal oddaje duże ilości ciepła przez długi czas. Na tyle dużo, że paliwo uranowe i cała reszta mogłyby się stopić.

Chyba nie ma problemu, skoro pompy cały czas pracują i płynie woda chłodząca? Otóż pompy, to nic innego jak silniki elektryczne, które potrzebują zasilania.

Tu się okazuje, że problem jest. Pompy i cała elektrownia również potrzebuje mieć prąd, nawet w razie awarii sieci.

Rozwiązaniem tego problemu są agregaty z silnikami Diesla. Pomimo automatycznego startu, potrzebują niecałą minutę aby się rozpędzić i móc zasilić pompy. Tyle wystarczy aby z reaktora pozostały wspomnienia i stopiony gorący oraz kosztowny bałagan do posprzątania.

Rozwiązaniem miała być energia zgromadzona w turbinie, napędzaną wcześniej parą z reaktora. Turbina która oczywiście jest podłączona do prądnicy. Czyli w razie awarii sieci, prąd z prądnicy, zamiast do sieci, miał iść do pomp do czasu aż diesle będą chętne i gotowe.

Pytaniem było, czy energii kinetycznej z turbiny wystarczy na tyle, żeby reaktor się nie wyreaktorzył. Oczywiście, jakby test się nie powiódł, to mogą przełączyć zasilanie na sieć.

Inna oczywistość była taka, że taki test wykonuje się po wybudowaniu reaktora i w razie niepowodzenia nie używa się go do czasu poprawy i ponowienia testu. Ale był normalnie używany i testowany wiele razy przez siedem lat. Za każdym razem wynik testu był negatywny i reaktor po tym był ponownie używany, mimo że być nie powinien.

Dyspozytor mocy zadzwonił, że potrzebna jest moc i nie mogą teraz wykonać testu. Postanowili radośnie wykonać go w nocy na innej zmianie.

Zmiana pod kierownictwem obecnie bardzo sławnego Diatłowa, nic nie wiedziała o teście i nie byli przygotowani. Zrobić i tyle. Co tylko komunistyczny reżim nakaże. A propos tego nazwiska, była równie ciekawa historia wyprawy górskiej, również w ZSRR i również nazywał się Diatłow – powstało wiele wciągających pracy i filmów na ten temat – trzeba szukać pod hasłem incydent na przełęczy Diatłowa lub podobnym.

Wyprzedzając fakty, w tej ówczesnej polityce tego nieistniejącego już państwa, mało kogo interesowało kto był naprawdę winny, a kto nie. Obwinieni zostali wyłącznie operatorzy i nie było znaczenia czy są winni, czy nie i czy np. tylko oni. Każdy dostał wyrok po 10 lat więzienia. Diatłowa wypuszczono przedwcześnie z racji złego stanu zdrowia wskutek choroby popromiennej. Niedługo przed jego śmiercią na zawał serca, wypowiedział się na ten temat w wywiadzie:

Co prawda minęło wiele lat, jak obejrzałem ten wywiad, ale jednoznacznie usprawiedliwia on siebie i kolegów. Fakt faktem, grafit zamiast wody jako moderator był od samego początku był złym pomysłem, projekt był jako taki, a wykonanie jeszcze gorsze, ale osobiście uważam, że nie mogą być całkiem bez winy. Po zniknięciu żelaznej kurtyny, wiele informacji z tamtych lat zostało upublicznione i wiele osób zaczęło wierzyć w ich niewinność. Pozwolę sobie wyjaśnić, czemu jestem innego zdania.

Każdy reaktor podczas pracy produkuje ksenon 135, który jest produktem rozpadu Uranu i silnie pochłania neutrony (nie powoduje to jego natychmiastowego rozpadu jak z uranem). Podczas pracy z większą mocą, ten izotop jest unieszkodliwiany przez neutrony, poprzez ww. pochłonięcie neutronu i zamianę na ksenon 136 – wówczas nie jest już chętny na zjedzenie kolejnego neutronu i nie blokuje pracy reaktora.

Przed tym przełożonym testem, reaktor pracował na małej mocy. Więc doszło do zatrucia ksenonem. W takim przypadku, dla bezpieczeństwa reaktor powinien zostać natychmiast wyłączony na jakieś dwa dni, aż ten izotop w wystarczającej ilości ulegnie rozpadowi do innego izotopu/pierwiastka i przestanie być problemem. W przeciwnym razie, reaktor będzie pracował jak stary rozlatujący się Diesel przy syberyjskiej zimie – czyli jakby chciał, a nie mógł. A jak już odpali, to jest ryzyko może się rozbiegać.

Operatorzy byli zaznajomieni z maksymalną bezpieczną ilością całkowicie wyciągniętych prętów kontrolnych, a mimo wszystko wyciągnęli je zdecydowanie więcej niż było dopuszczalne. W tym dokładnie miejscu, moim własnym zdaniem jest ten ułamek winy, który jest od operatorów.

Z drugiej strony, byli świadomi istnienia awaryjnych przycisków i przełączników, na wypadek gdyby coś poszło nie tak. Ale pewien dość szczególny fakt został przed nimi zatajony. Mianowicie, Przycisk/przełącznik (w różnych wersjach reaktora RBMK i jego sterowni, to było zmieniane – funkcja jednak ta sama) oznaczony jako AZ-5 (ros. A3-5), a w innych reaktorach SCRAM, powodował natychmiastowe wsunięcie wszystkich prętów kontrolnych i wygaszenie reakcji łańcuchowej – innymi słowy, wprowadzenie do stanu podkrytycznego na dobre.

Brzmi pięknie, ale nie tak pięknie jak rzeczywista budowa tych prętów o czym nie wiedzieli, bo zostało to utajnione. Jeden mały szczegół, jakim była końcówka z każdego pręta wykonana z grafitu. Więc wsunięcie całkowicie wysuniętego pręta kontrolnego, początkowo zwiększało reaktywność, zamiast ją zmniejszać. Mało tego, te małe końcówki miały “tylko” 4,5 metra. Tak więc wsunięcie całkowicie wyciągniętego pręta kontrolnego w RBMK początkowo powodowało zwiększenie jej mocy, a nie jej zmniejszenie.

Operatorzy aby utrzymać jakąś niewielką moc reaktora na potrzeby testu, z pomocą sterowni wyciągnęli prawie wszystkie pręty kontrolne. Tym samym reaktor pomimo silnie hamującego jego działanie Ksenonu 135, jakoś działał. Słabo bo słabo, ale działał.

Całokształt jego budowy, z moderatorem grafitowym na czele, powodował, że był niestabilny, a zatrucie ksenonowe tego faktu zdecydowanie nie poprawiało. Kwestią tylko czasu było, jak jakiśkolwiek mały fragment reaktora się rozrusza, zacznie lokalnie dezaktywować ksenon 135 do ksenonu 136, co spowoduje zwiększenie reaktywności, ilości neutronów w danym miejscu, co lawinowo w sposób wykładniczy dezaktywowało ten hamulec w pobliżu – szło dalej, dalej i dalej. Reaktor wesoło rozgrzewał się jak klienci klubów nocnych.

Bez obecności pochłaniacza neutronów w postaci pręta kontrolnego który byłby na tyle blisko aby szybko się zbliżyć, nie było niczego co by mogło natychmiast powstrzymać stan nadkrytyczny i tym samym powstrzymać reaktor od osiągnięcia mocy cieplnej większej niż ta do której został zaprojektowany.

Mamy więc reaktor z niebezpiecznym moderatorem czyli z grafitem, zaprojektowany na kolanie, wybudowany na szybko z tego co było pod ręką i z hamulcem który przez pierwszą chwilę dodaje gaz do dechy, a kierowca kompletnie nic o tym nie wie. Do tego zatrucie ksenonem 135 (przy którym procedura nakazuje wyłączenie reaktora i czekanie), komputer wolniejszy niż ja rano i operatorzy, którzy po wyłączeniu zabezpieczeń automatycznych, postanowili podnieść wszystkie pręty, mimo że było to zabronione w dokumentacji. Co k*^%* mogło pójść nie tak?

Co w końcu wybuchło i ile razy?

Laicy, co kompletnie nie znają jakiegoś tematu i nie chcą go poznać, wymyślają mity. Mity które są często niezwykle bardzo szkodliwe albo są powodem żartów z nich. Mawiają, że odrobina wiedzy jest bardziej szkodliwa, niż bycie ekspertem.

W Czarnobylu nie było wybuchu jak przy bombie atomowej. Wystarczy spojrzeć na zdjęcie wykonane kilka miesięcy po katastrofie:

Gdyby opowiadacze mitów mieliby rację, to na tym zdjęciu nie byłoby żadnego budynku, a sam fotograf umarłby na długo przed jego zrobieniem /s.

Reaktor osiągnął moc cieplną wielokrotnie większą niż ta do której został zaprojektowany. Wskutek tego temperatura osiągnęła wartości niebotyczne. Przy dokładnie tak wysokiej temperaturze, woda nie tylko wrze i znacznie zwiększa ciśnienie, ale mało tego cząsteczki wody rozlatują się na tworzące je atomy, czyli tlen oraz wodór. Jak powszechne wiadomo, mieszanka tych dwóch oraz wysoka temperatura, to przepis na eksplozję.

Inną przyczyną eksplozji mogła być reakcja stopu cyrkonu (budulec rury w której znajduje się uran) z wodą przy tej ogromnej temperaturze.

Krótką chwilę po naciśnięciu AZ-5 felernej nocy, były dwie eksplozje, jedna chwilę po drugiej. A ściślej dźwięk eksplozji i drgania budynku.

Teorii na temat przyczyn i ilości wybuchów jest więcej. Co dokładnie się stało wewnątrz reaktora i dlaczego jest temat wielu dyskusji i opracowań naukowych. Pewne jest tylko to, że moc reaktora osiągnęła wartości wręcz gigantyczne (komputer był zbyt wolny aby to choć trochę oszacować z danych które zarejestrował), a większość wyprodukowanej energii to było ciepło na miarę piekła na ziemi. Popularny jest żart, że plan 5 lat produkcji energii w ZSRR został zrealizowany w jedną tysięczną sekundy.

Ciekawe jest to, że wiele dni po katastrofie, odkryli ze zdziwieniem, że w miejscu reaktora nie ma nic – generalnie same ściany, przewody i rury. Niewielka część poszła w powietrze, a niemalże cała reszta się stopiła i popłynęła w dół na korytarze poniżej czy inne miejsca jak np. do wnętrza rur. Bardzo znanym i dużym fragmentem jest coś co po kształcie nazwali stopą słonia. Ta przytulna nazwa, wskazuje na coś, co w momencie odkrycia dostarczało śmiertelną dawkę promieniowania w około 30 sekund. Nawet tak silne promieniowanie ludzkość jest w stanie ogarnąć, na tyle, że ktoś potrafił zrobić poniższe obecnie sławne zdjęcie i to bez choroby popromiennej czy innych negatywnych skutków silnego promieniowania:

Jak się chronić przed promieniowaniem

Przy jakiejkolwiek pracy przy materiałach silnie radioaktywnych (do których nie wliczają się szkła czy kubki uranowe, z którymi można nawet spać każdą noc), liczy się czas, odległość oraz materiały pochłaniające i nie przepuszczające promieniowania. Tu warto zaznaczyć, że istnieją różne rodzaje promieniowania (nie siła, tylko rodzaj), jedne można zablokować kartką papieru czy kawałkiem plastiku, a inne (gamma, rtg), za pomocą gęstych materiałów (gęstość w fizyce to ilość kilogramów na metr sześcienny) materiałów jak beton czy ołów, ale generalnie wszystko je blokuje – przy tych lżejszych (mniej gęstych) trzeba mieć ich więcej dla tego samego efektu.

Przy niezbyt silnym promieniowaniu często wystarczy dozymetr oraz ograniczenie czasu. Będąc na wycieczce w Czarnobylu jak trafisz na jakiś przedmiot używany przy dekontaminacji, który według dozymetru “świeci” na 1 czy nawet 2 mSv/h (1000-2000 uSv/h), to nic nikomu się nie stanie przy przebywaniu przy tym przez kwadrans. Nawet godzina przy tym to nie jest jeszcze powód aby mówić o chorobie popromiennej.

Ale… Jeśli wetrzesz to w ubranie albo np. połkniesz, to łączna dawka promieniowania będzie narastać, narastać i narastać. Jak już wspomniałem, uran to metal ciężki. Produkty jego radioaktywnego rozpadu są często od niego znacznie gorsze dla organizmu – zarówno przez promieniowanie i jak przez reakcję organizmu na samą substancję. Nie bądź tak głupi/głupia jak te dwie dziewczyny ze zdjęcia poniżej:

Przez takie bezrefleksyjne zachowania często zabrania się zwiedzania ciekawych miejsc, nawet z materiałami, których radioaktywność jest nawet “średnia”.

Jak już wspomniałem, można stać przy tym przez kwadrans bez problemu. Wyjątkiem mogły być nienarodzone dzieci – czym młodszy człowiek, tym bardziej mniejsza dawka może zaszkodzić. Pozostaje nam mieć nadzieję, że nie były w ciąży.

Było wiele turystów którzy mimo ostrzeżeń wchodzili, a nawet dotykali przedmioty w piwnicy szpitala w Prypeci, gdzie medycy magazynowali ubrania, buty i inne rzeczy strażaków (walczyli z pożarem, ale nie wiedzieli kompletnie nic o promieniowaniu), bo strop pochłaniał większość promieniowania. Te osoby później roznosiły silnie “świecące” substancje na inne osoby i przedmioty.

Skutki małej awarii

Zaraz po dwóch wybuchach i niewielkiej iluś metrowej dziurze w dachu, który teoretycznie miał być niepalny, wydostały się izotopy które mają znacznie krótszy czas połowicznego rozpadu niż uran. Jak już wspomniałem, generalnie czym krótszy ten czas, tym większe promieniowanie z danego izotopu. Przy rozpadzie zamienia się on na inny pierwiastek lub izotop, który może być mniej, bardziej wcale nie być radioaktywny.

Podczas pracy reaktora powstają w prętach paliwowych izotopy/pierwiastki, które nie mają czasu rozpadu rzędu wielu milionów lat. Między innymi cez 137 (30 lat) czy jod 135 (7 godzin). To drugie jest takim samym jodem który dostarczamy z pożywienia, ale za to bardzo silnie promieniotwórczy. Tarczyca człowieka wchłania każdy jod jak Ferdynand Kiepski piwo, więc nie powinna dziwić popularność płynu Lugola w Polsce w pierwsze dni po katastrofie.

Cez 137 mający okres połowicznego rozpadu 30 lat i inne szybko (często innymi słowy) rozpadające się izotopy były powodem bardzo silnego promieniowania w Europie i samym Czarnobylu w pierwszym okresie po katastrofie. ZSRR był zmuszony do dekontaminacji, co odbyło się z bardzo dużą pomocą międzynarodową – o zgrozo, najwięcej pomocy przyszło z Niemiec. Dzięki temu powstała największa budowla ruchoma, która po dziś dzień przykrywa dziurę w dachu nad reaktorem i zabezpiecza jego pozostałości przed wydostaniem się z pomocą wiatru, deszczu i innych czynników naturalnych.

Dziś minęło dokładnie 40 lat od katastrofy, czyli 10 lat ponad czas połowicznego rozpadu cezu 137. Dzięki temu cała strefa wykluczenia, do której wlicza się Czarnobyl, Prypeć i ich okolice, stały się bezpieczne do zwiedzania większości miejsc. Wybuch wojny na Ukrainie w 2022 r. spowodował, że turystyka w tym miejscu mocno spadła. Laikom chcącym to zwiedzać, doradzam skorzystać z pomocy doświadczonych przewodników, wyposażyć się w dozymetr i nauczyć się interpretować jego wskazania. To ostatnie spowoduje, że będziemy wiedzieć jak trafimy na silniejsze źródło, ograniczymy czas przebywania do bezpiecznej wartości (siła promieniowania razy czas równa się pochłoniętej dawce) i będziemy wiedzieć, czego nie dotknąć aby nie wcierać niebezpiecznych izotopów w skórę czy ubranie – zupełnie jak te dwie niemądre dziewczyny.

Ta historia nadal powstaje

Od pierwszych sekund początkujących katastrofę do chwili obecnej, pojawiło się niezwykle wiele ciekawostek związanych z elektrownią, reaktorami RBMK, miastem Prypeć i całą strefą wykluczenia. temat jest o tyle ciekawy, że jak już wciągnie, to na całe życie.

Elektrownia funkcjonuje do dziś. Ludzie tam pracują przy obsłudze rozdzielni elektrycznej wysokiego napięcia, która nadal tam musi funkcjonować, czy też przy zadaniach prozaicznych jak pilnowanie pozostałych materiałów silnie radioaktywnych aby nie stanowiły już dla nikogo zagrożenia – ściany ich chronią wystarczająco, ale turyści i inne osoby lubią łazić gdzie popadnie i robić jeszcze zdjęcia, czasami nawet nie mając przy tym dozymetru.

Niedaleko elektrowni jest miejsce nazwane Czerwonym Lasem. Uzyskało tą nazwę przez wpływ promieniowania na kolor liści drzew. Od początku wojny, nie ma zbytnio turystów w całym Czarnobylu, ale znaleźli się Rosjanie którzy postanowili okupować Czarnobyl i okopać się w Czerwonym Lesie. Gdyby ktoś by mnie zmuszał aby się okopywać i spać w tym lesie, to bym prędzej wolał kulkę w głowę.

Skrajnie silne promieniowanie, liczone w setkach czy tysiącach siwertów na minutę, spowoduje bardzo szybką utratę przytomności której się nigdy nie odzyska. Bardzo słabe promieniowanie rzędu 0.5 – 10 uSv/h ma wręcz pozytywny wpływ na zdrowie. To co jest po środku, ale bliżej słabszego, to ryzyko nowotworu po iluś latach. Zbliżając się do nieco bardziej do tego skrajnie silnego, mamy początkowo chorobę popromienną, łatwą do wyleczenia i większe ryzyko raka. Idąc dalej, zbliżamy się do choroby popromiennej która nie tyle kończy się śmiercią w kilka-kilkanaście dni, co bólem tak potężnym, że morfina oraz dużo silniejszy metadon są tak samo skuteczne jak woda z kranu, czyli wcale.

Więc chyba nie powinno nikogo dziwić, że wolałbym kulkę jak wspomniałem niż znaleźć się na miejscu któregoś z tych Rosjan.

To nie paniczny strach laika, lecz wiedza, dozymetry i procedury pozwalają nam bezpiecznie posługiwać się okrutnie silnymi źródłami promieniowania. W każdym większym mieście są takie i byle ktoś z ulicy bez uprawnień, nie może się tym bawić. Jeśli ktoś bez uprawnień musi się znaleźć w pobliżu, to musi przejść szkolenie, przeczytać i podpisać ogromną liczbę dokumentów – coś o tym wiem. W mniej rozwiniętych krajach zdarza się inaczej, choć na szczęście i tak to jest to niezwykle rzadkie.

Inna ciekawostka dla niewiernych: reaktory znajdujące się tuż obok czyli nr. 1, 2 i 3 były bardzo powoli wyłączane aż do 15 grudnia 2000 roku. Paliwo zostało usunięte całkowicie dopiero w 2013. Reaktory 5 i 6 były w budowie, ale po katastrofie postanowili przerwać ich budowę. Siedem reaktorów RBMK nadal jeszcze pracuje w Rosji, a każdy z nich został zmodernizowany aby nie doszło ponownie do takiej samej sytuacji. Unia Europejska dała Litwie warunek dołączenia, jakim była rozbiórka reaktorów RBMK.

Dzisiejsze reaktory wodne (do których nie zalicza się RBMK) są milion razy bezpieczniejsze niż lot samolotem. Sam lot samolotem dostarcza pasażerom większą dawkę promieniowania niż przebywanie kilka metrów od reaktora. Jak już wspomniałem promieniowanie pochodzi między innymi z kosmosu, a powietrze nad naszymi głowami je znacznie zmniejsza. Wysoko nad ziemią, warstwa powietrza jest zdecydowanie mniejsza. Widział ktoś kiedyś pilota samolotu z dwoma głowami? Osobiście pracowałem na dwóch lotniskach i nic takiego nie uświadczyłem.

Banany są radioaktywne!

W naturze znajduje się dużo potasu. Ułamek procenta atomów potasu, jest promieniotwórcza. Banany, ziemniaki oraz pomidory z wszystkich warzyw i owoców, zawierają go najwięcej. Promieniowanie z jednego tylko banana jest na tyle niskie, że ciężko jest je zmierzyć z dozymetrem, bo zobaczymy mniej więcej tyle samo co na ulicy. Co innego jeśli kilka mocno osuszyć (duża ich część to woda i tłuszcz) i przyłożyć bezpośrednio do czujnika dozymetru. Ile bananów trzeba zjeść aby promieniowanie z nich nam zaszkodziło? Co najmniej kilka ton.

Powszechnie wiadome jest, że spożywamy zbyt dużo soli (sodu). Sól kuchenna to chlorek sodu. Jak ktoś nie spał w szkole na lekcjach chemii, to będzie wiedział, że sól to nie jeden konkretny związek, tylko cała ich grupa, do której zalicza się również chlorek potasu. Organizm człowieka potrzebuje sód oraz potas w w miarę “odpowiednim” stosunku. Zazwyczaj dostarczamy za dużo sodu, a za mało potasu. Nie dziwi więc fakt, że w ostatnich latach do soli kuchennej zaczęli dodawać obok bardzo małych ilości jodu, również chlorek potasu.

Nie dalej jak dwa miesiące temu chciałem właśnie zakupić sól z dodatkiem potasu i znalazłem ciekawostkę, bo to był chlorek potasu (KCl) z dodatkiem chlorku sodu (NaCl), a nie odwrotnie jak się spodziewałem. Tym samym w bardzo dużym markecie spożywczym, zakupiłem coś co było w nim zdecydowanie najbardziej promieniotwórcze. Zdecydowanie promieniowanie jest na tyle słabe, że mogę to włożyć pod poduszkę. W razie zjedzenia większej ilości, znacznie bardziej grozi mi hiperkaliemia, czyli w dużym skrócie nadmiar ilości potasu w stosunku do sodu we krwi. Przy małych ilościach i bardzo sporadycznym gotowaniu, nic takiego mi nie grozi.

Promieniowanie w celach innych niż reaktor czy bomba

Izotopy promieniotwórcze oraz lampy RTG, są wszędzie stosowane w bardzo wielu zastosowaniach. Przy budowie mostu, czy kładzeniu rurociągu z pewnością nie chcemy aby któregoś pięknego dnia spawy nie wytrzymały i doprowadziły do poważnej katastrofy. Więc ktoś musi mieć uprawnienia oraz specjalny ołowiany pojemnik z silnie groźnym Kobaltem 60. Okienko w nim jest otwierane na krótką chwilę i wykonywane jest prześwietlenie.

Kojarzy ktoś prześwietlenie płuc? Diagnostyczne prześwietlenia ciała są wykonywane z pomocą lampy elektronowej pracującej przy bardzo wysokim napięciu, co generuje promieniowanie Rentgenowskie, zwane również promieniami X. Wykonywanie takich fotek jest bardzo bezpieczne dla pacjentów, o ile robimy je mniej więcej raz w roku, a nie trzydzieści dziennie. Znałem kiedyś jednego serwisanta aparatów RTG który często wykonywał próby po naprawie z własną ręką – chyba nie muszę mówić czemu użyłem słowa znałem, a nie znam. Oczywiście robił to na własne ryzyko.

Przy leczeniu raka, często wybawieniem jest trucizna. Stosowana jest precyzyjnie wyliczona dawka, skoncentrowana w szkodliwego guza. Aparat “świeci” w odpowiednie miejsce pod wieloma kątami na raz – dzięki temu komórki nowotworowe otrzymują bardzo dużą dawkę, a zdrowe komórki znacznie mniej. To jest jeden z wielu procesów leczenia, który daje szansę na całkowite wyleczenie lub zmniejszenie objawów i wydłużenie życia. Chyba lepiej ryzykować posiadanie raka za kilka dekad niż umrzeć za kilka miesięcy w niezbyt przyjemny sposób.

Te same maszyny, co do leczenia nowotworów, są również stosowane przy badaniach urządzeń elektronicznych pracujących w samolotach, kosmosie, czy przy badaniu elektrycznych zabezpieczeń nadprądowych, pilnujących instalacje elektryczne przed wywołaniem pożaru. Podziękowania dla kolegi, który zawodowo zajmuje się właśnie takimi badaniami i udostępnił kilka zdjęć:

Współczesne elektrownie atomowe i małe reaktory do celów medycznych oraz naukowych

Nowoczesne reaktory wodne generacji trzeciej i nowsze wraz z małymi reaktorami do celów medyczno-naukowych są nie tyle żadnym powodem do zmartwień, co rzeczą pożądaną. Czy muszę komukolwiek tłumaczyć, że spalanie węgla wydziela do atmosfery wiele ton dwutlenku węgla oraz pyłu?

Część węgla wydobywanego z ziemi, zawiera naturalne radioaktywne izotopy. Elektrownie węglowe przez dekady, wydzieliły do atmosfery znacznie więcej promieniowania niż atomówki. Przebywanie pod elektrownią węglową szkodzi zdrowiu, a pod elektrowniami jądrowymi, osłony są tak skuteczne, że aż dozymetry pokazują mniejsze wartości niż na większości zwykłych ulic.

W specjalnie wyposażonych budynkach wykonuje się sterylizację konserw z jedzeniem oraz narzędzia chirurgiczne. Jeśli komuś to jakimś cudem przeszkadza, to niech nie kupuje konserw i unika szpitala w razie poważnego wypadku czy choroby.

Najbardziej szkodliwe mity

Wiele osób powtarza coś w stylu: ok, wszystko jest bezpieczne, ale przecież mamy odpady radioaktywne z reaktorów. No i owszem mamy. Zabezpieczone ołowiem i zakopane okrutnie głęboko w ziemi. Jak ludzkość przestanie istnieć, to nadal będą one dobrze zabezpieczone. Prowadzone są też prace, aby te odpady jakoś sensownie i bezpiecznie wtórnie wykorzystać.

Osobiście byłem ofiarą niebezpiecznego mitu, jakim jest to że niby napromieniowany przedmiot staje się promieniotwórczy. W niezwykle bardzo rzadkich przypadkach jest to prawdą. W tym przypadku postanowiłem coś przeciąć, a największą precyzję dają ostrza chirurgiczne. Zwykle posiadam jedno lub dwa w portfelu na wszelki wypadek. Raz w obecności pewnego jegomościa, zwyczajnie zacząłem takowy używać. On nagle przerażony spytał, czemu posiadam silnie radioaktywne rzeczy i chwilę później zaczął alarmować inne osoby. Szczęśliwie nikt z nich nie był aż tak niemądry jak on i zwyczajnie go zignorowali.

Chyba nie muszę mówić, że posiadacze szkła uranowego, czy talerzy uranowych, chodzą po ulicach z trzema głowami. Połowa moich sąsiadów posiada średnio po trzy głowy, osiem rąk i chodzą za pomocą wielkich uszu, zamiast nóg. Szczęki im odpadły od picia wody z kubków malowanych farbą uranową, przez co obiad mogą wpychać do gardła łopatą.

Jak my, zwykli zjadacze chleba, mamy się do promieniowania?

W większości wypadków, typowy Kowalski, jedyne nad czym może się zastanawiać to promieniotwórczy radon w powietrzu. Rad zawarty w betonie zamienia się w radon, który ulatnia się do powietrza. Generalnie nie ma tego jakichś wielkich ilości, ale jest to cięższe od powietrza. Jak mieszkasz w wysokim bloku, gdzieś na dolnych kondygnacjach i nie lubisz zbytnio wietrzyć, to może zainwestuj w dozymetr mierzący promieniowanie alfa oraz beta i sprawdź w kilku miejscach, czy poziom nie przekracza 5-10 uSv/h. Nawet jeśli wynosi 2-3 uSv/h, to lepiej zacznij częściej wietrzyć. Przy okazji również zmniejszysz ilość dwutlenku węgla, a zwiększysz ilość tlenu, co pozytywnie wpłynie na Twoje zdrowie oraz samopoczucie.

Co istotne, bardzo bym prosił, aby nie przeszkadzać jak ktoś wystawia szkło uranowe na aukcję charytatywną. Jak bardzo złym i głupim trzeba być człowiekiem aby w czymś takim przeszkadzać? Może lepiej założyć ołowianą czapkę, aby ochronić się przed bardzo minimalnym promieniowaniem kosmicznym, które do nas dociera.

W krajach rozwiniętych, jest rzeczą niemal niespotykaną, aby ktoś podróżował przez miasto z materiałem silnie promieniotwórczym, które nie jest w pojemniku ołowianym wyliczonym na tyle, aby poziom promieniowania był niższy niż to co już jest bezpieczne.

W lotnictwie wypadki są znacznie rzadsze niż przy podróżach autem, ale jak się wydarzą, to jest o nich bardzo głośno i nagle ludzie boją się latać, ale do samochodu wsiadają bez obaw i jeszcze zapominają zapiąć pasy. Dokładnie to samo jest z reaktorami – nie są cacy, a palenie węglem już tak. Na marginesie, w samolocie warto również mieć zapięte pasy cały czas, nawet jeśli nie jest to wymagane – mi osobiście raz uratowało to moją głowę przed spotkaniem z podsufitowym pojemnikiem na bagaż.

Na dzień dzisiejszy, nie ma możliwości aby farmy fotowoltaiczne i wiatraki wyparły elektrownie węglowe oraz atomowe. Jest ku temu wiele powodów technicznych. Przy tych drugich, ich “ekologiczność” jest bardzo dyskusyjna, ale jak ktoś się nie zna, to zawsze będzie twierdził inaczej.

Są prowadzone statystyki liczące ilość wypadków śmiertelnych na jedną wyprodukowaną TWh energii. Gdyby nie elektrownie atomowe, to fotowoltaika miała by najmniej wypadków. W ostatnich latach, procedury i przepisy dotyczące promieniowania oraz pracy przy reaktorach, zostały zaostrzone do absurdalnego poziomu. Zachowanie pilota samolotu które jest dopuszczalne podczas pracy, często nie jest dopuszczalne przez pracownika elektrowni atomowej.

Czasami elektrownie wpuszczają reporterów. Pomijając szkolenia, procedury oraz monitorowanie takiej osoby, to jedną z pierwszych i ostatnich rzeczy jaką kamerują, są bramki dozymetryczne. Wymogi są tak wysokie, że ubranie i inne materiały syntetyczne, które pochłaniają niewielkie ilości radonu z powietrza (czyli to co jest wszędzie wkoło nas), jeśli jakimś sposobem zostanie wniesione do budynku, nie będzie mogło go opuścić – no chyba, że ktoś chce mieć do czynienia z uzbrojoną ochroną. Tą sytuację przedstawia poniższy reportaż, który między innymi przedstawia dość interesującą wymianę paliwa jednego z reaktorów w jednej z wielu elektrowni jądrowych.

Takie same bramki dozymetryczne mogli zobaczyć turyści czarnobylskiej strefy wykluczenia. Jeśli wdepnąłeś w małe coś co ma 1 mSv/h i przykleiło się do buta, to masz dwie możliwości. Jedna to zostawienie butów przed bramkami i wyjście na boso, a druga to wyczyszczenie, wyrzucenie szmatki i ponowna próba przejścia przez bramki. Wiele osób na wszelki wypadek brało zapasowe buty, gdyby się w coś wdepnęło i byłby większy problem z wyczyszczeniem.

Co z bombami jądrowymi i wodorowymi? Choćby ktoś miał pół tonu uranu i mnóstwo czasu, to takiej nie zbuduje w byle garażu czy firmowym warsztacie. Sama zasada działania jest absurdalnie prosta, ale doprowadzenie do tego stanu rzeczy i uprzednie nie zaszkodzenie samemu sobie jest praktycznie niemożliwe. To wymaga pracy bardzo wielu specjalistów i nawet wtedy, nie jest to coś co się machnie w jeden tydzień. Mając najlepszych specjalistów, budynki oraz sprzęt, to szkło uranowe może posłużyć tylko i wyłącznie jako fajny przycisk do papieru podczas prac projektowych.

Pół grama uranu to osobiście mogę wykopać z pierwszego lepszego trawnika i spędzić wiele dekad życia aby to wyodrębnić do czystej postaci. Do najmniejszej działającej bomby atomowej potrzeba minimum 25 kg silnie wzbogaconego uranu – czegoś czego elektrownie atomowe nigdy nie widziały, bo nigdy nie było i nie będzie takiej potrzeby. Mechanizm detonacji jest jeszcze dużo bardziej skomplikowany niż wzbogacanie kamyków z poziomu 0.72% do około 90%, co już jest rzeczą prawie niemożliwą do osiągnięcia.

Terroryści, Al Kaida i inne takie wytwory, nie mają takich możliwości. Jeśli uda im się pozyskać materiał promieniotwórczy, to w najgorszym razie wybudują tzw. brudną bombę. Czyli klasyczny materiał wybuchowy (trotyl, C4 i inne takie) połączony mechanicznie, choćby taśmą klejącą z materiałem radioaktywnym, który podczas eksplozji ładunku konwencjonalnego zostanie rozrzucony po okolicy. To nie jest bomba atomowa mogąca zburzyć miasto czy nawet pół ulicy.

Podsumowanie: Wiedza zamiast ołowianej czapki

40 lat po wydarzeniach w Czarnobylu, świat energetyki wygląda zupełnie inaczej. Dzisiejsze standardy bezpieczeństwa, normy SIL (Safety Integrity Level) oraz zaawansowana automatyka sprawiają, że reaktory generacji III+ są statystycznie najbezpieczniejszymi źródłami mocy na planecie.

Należy też pamiętać o tym, że promieniowanie nie jest żadną magią. To zjawisko fizyczne, którym rządzą konkretne wzory, odległości i czasy ekspozycji. Zamiast bać się szkła uranowego czy planowanej elektrowni, warto spojrzeć na nasze codzienne otoczenie – zadbać o wentylację w piwnicach (radon!) i z takim samym rygorem podchodzić do zabezpieczeń nadprądowych, co operatorzy reaktorów do swoich procedur.

Energetyka jądrowa to nie tylko lekcja z przeszłości, ale nasza najbardziej stabilna i jednocześnie bezemisyjna droga do przyszłości. A jeśli kiedykolwiek poczujecie niepokój na widok symbolu koniczynki, przypomnijcie sobie o bananach i soli potasowej pod poduszką. Strach często wynika z niewiedzy.

Artykuł Zabójcze promieniowanie ☢️ pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

§ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE

1. Organizatorem konkursu „Elektryk na Fali” (zwanego dalej „Konkursem”) jest firma Media Pakiet Sp. z o.o. z siedzibą w Białymstoku przy ul. Kombatantów 4 (zwaną dalej „Organizatorem”).
2. Konkurs jest prowadzony na profilu Elektryka prąd nie tyka w serwisie społecznościowym Facebook.
3. Konkurs nie jest w żaden sposób sponsorowany, popierany, zarządzany ani powiązany z serwisem Facebook ani jego operatorem (Meta Platforms Ireland Ltd.). Facebook jest w pełni zwolniony z odpowiedzialności przez każdego uczestnika.
4. Konkurs trwa od dnia 9 kwietnia 2026 r. do dnia 17 kwietnia 2026 r. do godziny 23:59.

§ 2. UCZESTNICTWO W KONKURSIE

1. Uczestnikiem Konkursu może być osoba fizyczna, pełnoletnia, posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, zamieszkała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
2. W Konkursie nie mogą brać udziału pracownicy Organizatora, a także członkowie ich najbliższych rodzin.

§ 3. ZADANIE KONKURSOWE

1. Aby wziąć udział w Konkursie, Uczestnik musi w terminie określonym w § 1 ust. 5:
   • Pod postem konkursowym zamieścić komentarz opisujący sytuację zawodową, dzięki której Uczestnik poczuł, że jest „na fali” (moment satysfakcji lub sukcesu w pracy fachowca).
2. Każdy Uczestnik może zgłosić tylko jedną odpowiedź.
3. Zgłoszenie nie może zawierać treści wulgarnych, obraźliwych ani naruszających prawa osób trzecich.

§ 4. NAGRODY I WYŁONIENIE ZWYCIĘZCÓW

1. Komisja Konkursowa powołana przez Organizatora wybierze 15 najciekawszych i najbardziej kreatywnych odpowiedzi.
2. Laureaci zostaną nagrodzeni w następujący sposób:
   • Miejsca 1–5: Zestaw nagród (1x detektor napięcia Milwaukee 2225-20 oraz 1x latarka czołowa USB IRHL450).
   • Miejsca 6–15: Nagroda pojedyncza (1x detektor napięcia Milwaukee 2225-20).
3. Łączna pula nagród to: 15 bezkontaktowych detektorów napięcia z termometrem laserowym 2225-20 oraz 5 odpinanych czołowych latarek USB IRHL450.
4. Jeden Uczestnik może zdobyć tylko jedną nagrodę (lub jeden zestaw).

§ 5. OGŁOSZENIE WYNIKÓW I ODBIÓR NAGRÓD

1. Wyniki zostaną ogłoszone pod postem konkursowym na profilu „Elektryka prąd nie tyka” w terminie do 7 dni od zakończenia Konkursu.
2. Zwycięzcy są zobowiązani do skontaktowania się z Organizatorem w wiadomości prywatnej w ciągu 5 dni od ogłoszenia wyników w celu przekazania danych do wysyłki.
3. Nagrody zostaną wysłane na koszt Organizatora wyłącznie na terytorium RP.

§ 6. DANE OSOBOWE

1. Administratorem danych osobowych Uczestników jest Organizator.
2. Dane będą przetwarzane wyłącznie w celu przeprowadzenia Konkursu, wyłonienia zwycięzców i wysyłki nagród (zgodnie z RODO).

§ 7. POSTANOWIENIA KOŃCOWE

1. Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany regulaminu w trakcie trwania Konkursu, o ile nie pogorszy to warunków uczestnictwa.
2. Reklamacje dotyczące Konkursu można składać drogą elektroniczną na adres kontakt@elektrykapradnietyka.com w terminie 14 dni od zakończenia Konkursu.
3. W sprawach nieuregulowanych zastosowanie mają przepisy Kodeksu Cywilnego.

Artykuł Regulamin Konkursu „Elektryk na Fali” pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Konkurs Złoty Bezpiecznik 2025 to nie tylko rywalizacja, ale przede wszystkim realny sprawdzian wiedzy i praktycznych kompetencji, jakich dziś oczekuje się od osób kształcących się w zawodzie technik elektryk.

Zadania finałowe zostały zaprojektowane w taki sposób, aby maksymalnie odwzorować rzeczywiste warunki pracy – od analizy dokumentacji technicznej, przez montaż i okablowanie, aż po poprawność działania i bezpieczeństwo instalacji.

Zadanie konkursowe

Zachęcamy do dokładnego zapoznania się z dokumentacją i schematem – to wartościowy materiał dydaktyczny zarówno dla uczniów techników i szkół branżowych, jak i dla nauczycieli oraz wszystkich osób przygotowujących się do konkursów zawodowych lub egzaminów praktycznych.

Finaliści konkursu “Złoty Bezpiecznik” musieli wykazać się m.in.:

• umiejętnością czytania schematów i planów instalacyjnych,
• znajomością aktualnych przepisów i zasad bezpieczeństwa,
• poprawnym wykonaniem instalacji w układzie TN-S,
• montażem rozdzielnicy oraz obwodów oświetleniowych i gniazdowych,
• logicznym prowadzeniem tras kablowych,
• przygotowaniem instalacji pod nowoczesne rozwiązania, takie jak stacja ładowania pojazdów elektrycznych.

Zadanie konkursowe wymagało nie tylko wiedzy teoretycznej, ale także precyzji, odpowiedzialności i umiejętności pracy pod presją czasu. To kompetencje, które zawsze będą cenione na rynku pracy i potwierdzające, że technik elektryk to zawód przyszłości.

Artykuł ZŁOTY BEZPIECZNIK 2025: Zadanie konkursowe, kulisy i relacja z przebiegu zawodów pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Zanim przejdziemy do „nudnych” zagadnień technicznych, przyjrzyjmy się dwóm scenariuszom, które pokazują, jak bardzo rzeczywistość potrafi odbiegać od oczekiwań klienta.

W budynku jednorodzinnym, w okresie wiosennym, oszacowano dobowe zapotrzebowanie na energię elektryczną na poziomie około 15 kWh. Aby ograniczyć koszty zakupu energii z sieci, właściciel zdecydował się zwiększyć autokonsumpcję. Zainstalowano instalację fotowoltaiczną o mocy 12 kWp, hybrydowy falownik o mocy 10 kW oraz magazyn energii o pojemności 10 kWh.

Na papierze wszystko wygląda dobrze. Ale jak taki system działa w praktyce?

Spójrzmy na dwa typowe scenariusze, które pokazują, gdzie najczęściej pojawiają się rozbieżności między oczekiwaniami klienta a rzeczywistym działaniem instalacji:

1. Piękny, słoneczny dzień. W budynku działa instalacja fotowoltaiczna oraz magazyn energii. Falownik hybrydowy o mocy 10 kW pracuje z pełną wydajnością. Magazyn energii o pojemności 10 kWh jest niemal pusty. Dlaczego więc przyjmuje tylko 5 kW, a pozostała energia jest za grosze oddawana do sieci?
   
2. Noc. W budynku zainstalowano falownik hybrydowy 10 kW i w pełni naładowany magazyn energii o pojemności 10 kWh. Załącza się pompa ciepła o mocy 8 kW. Dlaczego falownik (mimo zapasu energii i mocy) pozwala na pobór maksymalnie 5 kW, a pozostałe 3 kW są pobierane z sieci energetycznej? Przecież magazyn jest pełny, a hybrydowy falownik może przetworzyć nawet 10 kW!

Co stoi za tymi ograniczeniami? W tym artykule przyjrzymy się najczęstszym przyczynom, które sprawiają, że zakupiony magazyn energii i falownik nie działają tak, jak klient się spodziewa.

Krótko omówię zależność pomiędzy pojemnością magazynu energii a maksymalną mocą, z jaką można go ładować i rozładowywać, oraz kilka powiązanych z tym zagadnień.

W dokumentacji technicznej lub podczas spotkań handlowcy i producenci podają mnóstwo parametrów technicznych. Nic dziwnego, że nieświadomy inwestor nie wie, na czym się skupić i o co dopytać. Handlowiec lub instalator… chce sprzedać a w przypadku instalatora również zarobić na montażu, więc prowadzą rozmowę tak, by odpowiadać na pytania klienta, ale jednocześnie doprowadzić do finalizacji transakcji.

Z całego gąszcza danych technicznych, w kontekście omawianego zagadnienia, kluczowe jest oznaczenie np. 0,5C – parametr, który większość czytelników zignoruje, bo w tabeli wygląda jak nic nieznaczący skrót kojarzony również z błędem w „druku” dotyczącym temperatury podanej w ^oC.

Co oznacza „C”?

Parametr C, a właściwie C-rate (Charge/Discharge Rate), określa, z jaką mocą akumulator jest ładowany lub rozładowywany w odniesieniu do jego pojemności nominalnej.

W praktyce, jeśli magazyn energii ma pojemność 10 kWh, to:

• 2C pełne ładowanie lub rozładowanie w 30 minut,
  czyli w naszym przypadku z 10 kWh magazynu możemy go ładować i rozładowywać z mocą 20 kW,
• 1C pełne ładowanie lub rozładowanie w 1 godzinę,
  czyli w naszym przypadku z 10 kWh magazynu możemy go ładować i rozładowywać z mocą 10 kW,
• 0,5C pełne ładowanie lub rozładowanie w 2 godziny,
  czyli w naszym przypadku z 10 kWh magazynu możemy go ładować i rozładowywać z mocą 5 kW,

Większość domowych magazynów energii pracuje właśnie w zakresie 0,3 – 0,6C, z dominującą wartością około 0,5C. Są też modele z wyższym C-rate (nawet 0,7 – 1C), ale… tu często ograniczeniem staje się falownik.

Niestety, podanie konkretnych przykładów jest bardzo pracochłonne, ponieważ dane dotyczące wartości C-rate (czyli prędkości ładowania/rozładowania wyrażanej jako ułamek pojemności baterii na godzinę) dla większości magazynów energii nie są łatwo dostępne w publicznych dokumentacjach. Producenci w publicznie dostępnych dokumentach podają tę informację w różny sposób np. jako moc w kW, wartość prądu, lub samo oznaczenie np. 0,5C, bez bezpośredniego odniesienia do C-rate.

Teraz widzisz, dlaczego parametr oznaczony literą C, np. „0,5C”, jest tak istotny w późniejszej eksploatacji i dlaczego powinieneś o tym porozmawiać na etapie zakupu magazynu energii.

W dalszej części artykułu podpowiem co możesz zrobić, jeśli w swoim budynku już posiadasz magazyn energii i chciałbyś go ładować lub rozładowywać z większą mocą. Ale po kolei.

Jaki parametr C-rate wybrać do domowego lub biurowego użytku?

Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że najlepszym rozwiązaniem dla inwestora jest jak najwyższy parametr C. Ale to pułapka, bo zbyt wysoka wartość C-rate może prowadzić do:

• przegrzania ogniw,
• skrócenia żywotności magazynu energii,
• wyłączania wewnętrznego systemu BMS, a w skrajnych przypadkach nawet pożaru.

Z drugiej strony, zbyt niska wartość parametru C również nie jest korzystna, bo może ograniczać funkcjonalność magazynu, np. podnieść koszty rachunków za prąd poprzez zmniejszenie zakładanej wartości autokonsumpcji, lub w przypadku „braku prądu” uniemożliwić awaryjne zasilanie bardziej „prądożernych” odbiorników.

Z punktu widzenia użytkownika, magazyn energii o parametrze 0,5C to złoty środek, bo zapewnia wystarczającą moc i dobrą trwałość w relatywnie korzystnej cenie.

Kilka praktycznych rad

W omawianym przypadku, aby w pełni wykorzystać moc 10 kW falownika hybrydowego, należałoby zastosować magazyn energii o parametrze 0,5C i pojemności 20 kWh. Ale czy to jedyne rozwiązanie?

Studium przypadku

Zagadnienia najlepiej omawiać na konkretnych przykładach, dlatego do studium przypadku wybrałem falownik Sinexcel Isuna 10000T oraz współpracujące z nim magazyny energii Sunwoda SunESS, dostępne w pojemnościach: 5, 10, 15 i 20 kWh. Pamiętaj, że omawiane tu zagadnienia są uniwersalne i na ich przykładzie możesz sprawdzić parametry oraz możliwości zestawu który posiadasz lub który planujesz kupić.

Ponieważ falownik musi współpracować z magazynem energii (może wprowadzać własne ograniczenia), i nie można analizować możliwości samego magazynu w oderwaniu od reszty systemu. Należy sprawdzić:

• możliwości falownika,
• parametry magazynu energii,
• oraz to, jakie możliwości daje cały zestaw: falownik + magazyn energii.

Warto zadać pytanie:

Czy magazyny energii można łączyć równolegle?

To zależy od producenta i konkretnego modelu. Niektóre magazyny można ze sobą łączyć, a inne nie. Spotkałem się z seriami w których producent uzależniał możliwość ich równoległego łączenia od pojemności zestawu („wieży”). Konfiguracje o mniejszej pojemności można było łączyć, natomiast większe zestawy nie były przystosowane do pracy równoległej.

Podkreślam: każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie.

Omawiane w tym artykule magazyny Sunwoda SunESS można łączyć równolegle, aż do trzech wież magazynowych, co oznacza, że możemy uzyskać maksymalną pojemność 60 kWh.

Ile magazynów energii można podłączyć do hybrydowego falownika?

Wszystko zależy od konkretnego modelu falownika. Omawiane w tym przykładzie hybrydowe falowniki serii Isuna posiadają dwa niezależne wejścia bateryjne, co oznacza, że można do nich podłączyć dwa zestawy magazynów energii.

Uwzględniając, że współpracujące z Isuną magazyny Sunwoda SunESS można łączyć równolegle aż do trzech wież, daje to możliwość podłączenia maksymalnie sześciu wież SunwodaESS o łącznej pojemności 120 kWh.

Czy można równolegle łączyć magazyny energii o różnej pojemności?

Chyba nikogo nie zaskoczy odpowiedź: to zależy. Niektórzy producenci dopuszczają łączenie wyłącznie magazynów o tej samej pojemności, inni pozwalają na dowolne kombinacje w ramach jednej serii produktowej z pewnymi ograniczeniami, a jeszcze inni dają pełną dowolność łączenia w ramach jednej serii.

Omawiane tu magazyny SunwodaESS można łączyć ze sobą dowolnie, bez obawy o przeciążenie mniejszych jednostek, bo nad równomiernym obciążeniem poszczególnych magazynów czuwa system BMS.

Tak szerokie możliwości pozwalają na podłączenie do falowników serii Isuna magazynów energii o łącznej pojemności od 5 do 120 kWh (w krokach co 5 kWh). Co ważne, dzięki tak elastycznej konfiguracji można uzyskać parametr C-rate w zakresie od 2,5 do 60 kW, przy czym ograniczeniem jest maksymalna moc największego falownika serii Isuna 20000T, która ogranicza maksymalną moc ładowania i rozładowania do wartości 20 kW.

W jaki sposób ekonomicznie skonfigurować największą pojemność magazynu energii?

Niezależnie od producenta, magazyn energii składa się z modułu sterującego i modułów bateryjnych. Dodatkowo, magazyny o konstrukcji modułowej (tzw. słupki lub wieże) wymagają jeszcze podstawy.

Załóżmy, że chcemy z magazynu uzyskać moc 10 kW, co przy parametrze 0,5C oznacza pojemność 20 kWh.

Tę pojemność można zrealizować na kilka sposobów:

• 1 magazyn o pojemności 20 kWh: jeden moduł sterujący, jedna podstawa, cztery moduły bateryjne
• 2 magazyny o pojemności 10 kWh: dwa moduły sterujące, dwie podstawy, cztery moduły bateryjne
• 1 magazyn o pojemności 10 kWh + 2 magazyny o pojemności 5 kWh: trzy moduły sterujące, trzy podstawy, cztery moduły bateryjne

Jak widać, liczba modułów bateryjnych odpowiedzialnych za łączną pojemność magazynu pozostaje bez zmian, ale rośnie liczba podstaw i modułów sterujących.

Podsumowując – uwzględniając wytyczne producenta dotyczące miejsca montażu (ze względów bezpieczeństwa wokół magazynu energii musi być zachowana odpowiednia przestrzeń, ale to temat na osobny artykuł) oraz aspekt ekonomiczny, najkorzystniej jest jednorazowo zakupić magazyn o pojemności 20 kWh.

Dlaczego?

Bo w tej konfiguracji potrzebujemy tylko jednego modułu sterującego i jednej podstawy. W każdej innej opcji (przy rozbudowie zestawu) konieczny jest zakup dodatkowych modułów sterujących i podstaw, co podnosi całkowity koszt inwestycji.

Czy magazyny energii mogą współpracować tylko z jednym modelem falownika?

To zależy zarówno od producenta magazynu energii, jak i od producenta falownika. Komunikacja między falownikiem a magazynem odbywa się za pośrednictwem systemu BMS (Battery Management System), który odpowiada za monitorowanie kluczowych parametrów pracy modułów bateryjnych i zapewnienie ich bezpiecznego działania.

Aby system działał poprawnie, falownik i magazyn muszą przesyłać dane w tym samym, zrozumiałym dla obu stron standardzie komunikacji. Jeśli producenci przewidzieli i przetestowali taką współpracę, zazwyczaj podają listę kompatybilnych urządzeń, czyli z jakimi falownikami współpracuje dany magazyn energii i odwrotnie.

Przykładowo, magazyny energii Sunwoda SunESS są kompatybilne z wieloma modelami falowników, m.in.:

• Solis modele: S6-EH3P(5-10)K-H-EU, S6-EH3P(12-20)K-H,
• Deye modele: SUN-5/6/8/10/12/15/20K/25K-SG01HP3-EU-AM2, SUN-30K-SG01HP3-US-BM, SUN-29.9/30/35/40/50K-SG01HP3-EU-BM, SUN-60K-SG01HP3-US-BM,
• SOLINTEG modele: MHS-3-8K-30, MHT-4-12K-25, MHT-10-20K-40,
• YINERGY model: HI-3P(5-12)K-H,
• Hoymiles modele: HYT-(5.0-12.0)HV-EUG1, HYT-(5.0-12.0)HV-AUG1, HAT-(5.0-10.0)HV-EUG1,
• Sinexcel modele: Isuna 5000-20000T, Isuna D5000-12K-SH, Isuna D5000-12K-TH,
• Afore model: AF(3K-30K)TH,
• Luxpower LU POWER model: TRIP 6-20K,
• Hypontech model: HHT-5000/6000/8000/10000/12000/15000

Ale musisz pamiętać, że każdy z wymienionych falowników może mieć własne ograniczenia dotyczące współpracy z magazynami energii. Dlatego w praktyce jedynym stałym punktem odniesienia pozostaje:

• możliwość łączenia magazynów Sunwoda SunESS w ramach jednej instalacji (maksymalnie trzy „wieże” dowolnej pojemności),
• oraz ich parametr C-rate na poziomie 0,5C, który pozostaje niezmienny niezależnie od konfiguracji.

To właśnie te dwa elementy (elastyczność konfiguracji i maksymalna moc ładowania i rozładowywania) są kluczowe w kontekście omawianego w tym artykule zagadnienia.

Na koniec

Od dłuższego czasu, analizując temat magazynów energii, przeglądam Internet, uczestniczę w spotkaniach branżowych i rozmawiam z instalatorami oraz inwestorami. Na tej podstawie wytypowałem 15 najczęściej pojawiających się pytań:

1. Czy inwestycja się zwróci?
2. Ile można zaoszczędzić na rachunkach?
3. Czy magazyn zwiększy autokonsumpcję i niezależność energetyczną?
4. Jaką technologię baterii wybrać – trwałość i bezpieczeństwo różnych rozwiązań?
5. Jakie są koszty zakupu i eksploatacji magazynu?
6. Jaka jest dostępność dotacji i obniżonego VAT-u?
7. Czy magazyn energii kwalifikuje się do programów wsparcia np. „Mój Prąd”?
8. Jakie warunki trzeba spełnić, by skorzystać z niższego VAT-u (np. montaż przez firmę)?
9. Czy istniejąca instalacja PV jest kompatybilna z magazynem energii?
10. Czy montując magazyn energii w istniejącej instalacji trzeba wymieniać falownik?
11. Jakie napięcie i pojemność magazynu dobrać do istniejącej instalacji PV?
12. Czy i jakie są ryzyka pożaru (szczególnie przy akumulatorach litowych)?
13. Czy pomieszczenie z magazynem energii musi mieć wentylację?
14. Jak duże jest zagrożenie wybuchem wodoru przy akumulatorach kwasowych?
15. Czy lepiej wybrać magazyn nisko- czy wysokonapięciowy?

Są to pytania ważne, ale nie jedyne które należy zadać przy tak poważnej inwestycji. Szkoda, że wiele z poniższych pytań pojawia się dopiero po czasie, gdy coś nie działa tak, jak powinno, albo gdy magazyn energii lub falownik ulegnie uszkodzeniu, a producent odmawia naprawy w ramach gwarancji.

Właśnie dlatego w kolejnych artykułach poruszę tematy, które często są pomijane, a mają kluczowe znaczenie dla poprawnego działania instalacji wyposażonej w magazyn energii:

• Wybór miejsca montażu magazynu energii.
• Jak zabezpieczyć magazyn energii?
• Czy magazyn energii i falownik PV podłączyć do Internetu przewodowo (LAN), czy przez Wi-Fi?
• Jak dobrać pojemność magazynu do indywidualnych potrzeb instalacji?
• Jak temperatura otoczenia wpływa na maksymalną moc ładowania i rozładowywania?
• Jakie zabezpieczenia powinno mieć pomieszczenie z magazynem energii?
• Czy magazyn działa jak UPS, czyli czy zapewnia bezprzerwowe zasilanie?
• Czy do magazynu energii potrzebna jest dodatkowa automatyka SZR?
• Czy magazyn energii można doładowywać z agregatu prądotwórczego?
• Jak magazyn energii wpływa na zużycie mocy biernej?

Jeśli jesteś inwestorem i chcesz, by Twoja instalacja działała nie tylko na papierze, ale też w praktyce, lub gdy jesteś instalatorem i chcesz w przyszłości uniknąć błędów w wykonywanych instalacjach – śledź kolejne publikacje. Bo jak pokazuje doświadczenie: diabeł tkwi w szczegółach.

Artykuł Dlaczego magazyn energii nie działa tak, jak oczekuje klient? pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Zakaz wprowadzania do obrotu tradycyjnych świetlówek fluorescencyjnych sprawił, że modernizacja oświetlenia z tematu „na przyszłość” stała się realnym wyzwaniem tu i teraz. U wielu właścicieli budynków, firm czy instytucji decyzja o wymianie źródeł światła rodzi jednak liczne pytania dotyczące prawidłowego przeprowadzenia instalacji, bezpieczeństwa, zgodności produktu czy znaku CE. Poniżej rozwiewamy wątpliwości dot. wymiany istniejących świetlówek liniowych na zamienniki Philips LED od Signify.

Unijna dyrektywa RoHS = koniec ery oświetlenia fluorescencyjnego

Od 24 sierpnia 2023 roku nie można stosować świetlówek T5 oraz T8 do ogólnych celów oświetleniowych. Ten zakaz wprowadziła dyrektywa unijna w sprawie ograniczenia stosowania substancji niebezpiecznych (RoHS) w nowym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Tym samym niezbędna do działania tradycyjnych świetlówek rtęć stała się symbolem technologii, która nie pasuje już do współczesnych wymagań regulacyjnych (zwłaszcza środowiskowych).

Jaki jest efekt tego zakazu? Ogromna liczba istniejących instalacji wymaga modernizacji – a firmy muszą podjąć decyzję, na co wymienią fluorescencyjne źródła światła. Istotne jest to, by rozwiązanie zostało odpowiednio dobrane nie tylko do bieżącej instalacji, ale również wymagań i budżetu klienta. Dostępne są 3 główne opcje, takie jak:

• wymiana świetlówek liniowych na zamienniki LED,
• modernizacja z wykorzystaniem opraw LED,
• modernizacja z wykorzystaniem inteligentnych systemów zarządzania.

Jak Signify zapewnia bezpieczną modernizację oświetlenia? Zgodność produktów

Korzystając z oferty produktów Philips LED od Signify, możesz zdecydować się zarówno na wymianę i modernizację źródeł światła, jak i przejście na zintegrowane systemy oświetlenia. Dostarczane przez nas źródła LED są zgodne z uznawanymi na całym świecie normami bezpieczeństwa (np. Międzynarodowej Komisji Elektrotechnicznej), a jednocześnie spełniają normy unijnych dyrektyw dotyczących:

• bezpieczeństwa elektrycznego i fotobiologicznego (dyrektywa niskonapięciowa LVD),
• kompatybilności elektromagnetycznej (dyrektywa EMC dot. niegenerowania zakłóceń elektromagnetycznych, które mogłyby wpływać na inne urządzenia oraz braku podatności na takie zakłócenia)
• projektowania ekologicznego produktów związanych z energią (dyrektywa ErP),
• ograniczenia stosowania substancji niebezpiecznych (dyrektywa RoHS),
• bezpieczeństwa i zdrowia, kompatybilności elektromagnetycznej i efektywnego wykorzystania widma radiowego (dyrektywa RED).

Tuby LED zostały z kolei przetestowane i zatwierdzone przez niezależne laboratorium zewnętrzne zgodnie z normą EN/IEC 62776, która bezpośrednio dotyczy dwustronnie zasilanych tub LED przeznaczonych do wymiany świetlówek liniowych. Norma określa wymagania w zakresie bezpieczeństwa, wymiany, metody i warunków badań oraz wymagań dot. informacji i oznakowania, które są niezbędne do wykazania zgodności.

Dopuszczalne sposoby wymiany świetlówek na LED

W jaki sposób można zamienić istniejące świetlówki na źródła LED? Wyróżniamy dwa główne sposoby:

1. Wymiana 1:1 z zachowaniem statecznika

W tym scenariuszu istniejący statecznik pozostaje elementem instalacji, a świetlówka fluorescencyjna zostaje zastąpiona kompatybilną tubą LED. Ta forma modernizacji nie zmienia konstrukcji oprawy.

2. Podłączenie zasilania bezpośrednio do napięcia sieciowego z ominięciem statecznika

W tym przypadku statecznik zostaje usunięty z obwodu, a zasilanie doprowadzane jest bezpośrednio do tuby LED. Takie rozwiązanie eliminuje przyszłe koszty związane z konserwacją statecznika i może zwiększyć wydajność systemu, przez co stanowi bardziej optymalny wybór.

Oba sposoby są dopuszczalne – jednak pod warunkiem, że instalacja zostanie wykonana zgodnie z lokalnymi przepisami elektrycznymi oraz instrukcją instalacji.

Czy wymiana świetlówek to „istotna modyfikacja”?

Pojęcie istotnej modyfikacji zostało szczegółowo opisane w tzw. Blue Guide dotyczącym wdrażania unijnych przepisów dotyczących produktów. Zgodnie z wytycznymi tego typu istotna modyfikacja ma miejsce wtedy, gdy:

• zmienia charakter zagrożeń związanych z produktem lub
• wzrasta poziom ryzyka (np. porażenia prądem, pożaru, obrażeń czy zakłóceń elektromagnetycznych).

Sama wymiana świetlówki fluorescencyjnej na źródła LED marki Philips od Signify (zarówno z zachowaniem statecznika, jak i z jego pominięciem) nie jest uznawana za istotną modyfikację – o ile instalacja została wykonana zgodnie z instrukcjami producenta. W takim przypadku oprawa nadal spełnia swoją pierwotną funkcję, a poziom ryzyka nie ulega zwiększeniu.

Czy modernizacja oświetlenia wpływa na znak CE?

Znak CE umieszczany jest na produktach wprowadzanych na rynek Unii Europejskiej. Stanowi deklarację producenta, że dany produkt jest zgodny ze wszystkimi obowiązującymi przepisami unijnymi (pod warunkiem, że jest używany zgodnie z przeznaczeniem i specyfikacją).

Wątpliwości budzi jednak fakt, czy przy wymianie świetlówek musi być nadawany nowy znak CE. Zgodnie z przepisami nowe oznakowanie CE jest wymagane, gdy produkt został wycofany z rynku, poddany znaczącym zmianom, a następnie ponownie wprowadzony do sprzedaży.

Nowy znak CE oprawy oświetleniowej nie jest więc niezbędny przy wymianie świetlówek na energooszczędne tuby LED marki Philips od Signify. Nie ma w tym zakresie znaczenia również, czy statecznik zostanie zachowany, czy pominięty. W tej drugiej sytuacji istotne jest jednak to, by modernizacja odbywała się w miejscu użytkowania i oprawa pozostawała w użyciu przez tego samego właściciela – czyli nie można jej sprzedać lub przekazać nowemu właścicielowi.

Tuby LED Philips od Signify – modernizacja bez ryzyka

Modernizacja oświetlenia poprzez wymianę świetlówek fluorescencyjnych to dzisiaj konieczność, ale z tubami LED Philips można przeprowadzić ten proces bezpiecznie oraz sprawnie. Zarówno wymiana 1:1, jak i instalacja z pominięciem statecznika pozostają zgodne z obowiązującymi normami, jeśli wykonuje je wykwalifikowany instalator według zaleceń producenta.

Co więcej, taka modernizacja nie jest traktowana jako istotna modyfikacja oraz nie wymaga nadawania nowego znaku CE. Dzięki temu możesz bez obaw przejść na nowoczesne, energooszczędne LED-y, zyskując niższe koszty eksploatacji, większą niezawodność i pełną zgodność z unijnymi regulacjami.

Dowiedz się więcej o modernizacji oświetlenia z wykorzystaniem tub LED marki Philips od Signify z naszego Whitepaper:
>> Modernizacja oświetlenia na LED: Najczęściej zadawane pytania dotyczące zgodności produktu i znaku CE.

Artykuł Tuby LED zamiast świetlówek fluorescencyjnych: bezpieczeństwo, znak CE i zgodność produktów Philips od Signify pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Sprawdź, czy to opracowanie jest dla Ciebie 

Materiał powstał z myślą o elektrykach projektantach, instalatorach i technikach utrzymania ruchu – wszystkich, którzy na co dzień odpowiadają za instalacje elektryczne niskiego napięcia. Jeśli szukasz rzetelnych informacji opartych na aktualnych normach (seria IEC 60364 oraz normy dotyczące poszczególnych typów aparatury), to właśnie tutaj je znajdziesz. 

Niezależnie od tego, czy projektujesz nową instalację, modernizujesz istniejącą, czy rozwiązujesz bieżące problemy eksploatacyjne – tutaj dostaniesz konkretne odpowiedzi. 

Co konkretnie zyskasz? 

Dokument szczegółowo omawia trzy podstawowe funkcje aparatury rozdzielczej: zabezpieczenie, izolowanie oraz sterowanie. Każdą z tych funkcji przedstawiono w kontekście wymagań normowych i – co ważniejsze – praktycznych zastosowań. 

W rozdziale o zabezpieczeniach elektrycznych znajdziesz wyczerpujące informacje o ochronie przed prądami przeciążeniowymi i zwarciowymi. Zrozumiesz różnice między zabezpieczeniem elementów instalacji a ochroną odbiorów, takich jak silniki elektryczne. Dowiesz się, kiedy wystarczy sam wyłącznik, a kiedy potrzebujesz dodatkowego przekaźnika termicznego. 

Część poświęcona izolacji to must-have dla każdego, kto dba o bezpieczeństwo personelu. Opracowanie precyzyjnie określa wymagania dotyczące urządzeń izolujących: odstępy między stykami, wytrzymałość przeciwudarową, dopuszczalne prądy upływu. Wszystko to, co musisz sprawdzić, zanim dopuścisz kogokolwiek do pracy przy instalacji. 

Poznasz również charakterystykę kluczowych urządzeń: odłączników, rozłączników, styczników, przekaźników impulsowych i bezpieczników. Dla każdego typu znajdziesz kategorie użytkowania według norm IEC, parametry znamionowe i typowe zastosowania. Szczególnie wartościowe są informacje o bezpiecznikach typu gG, gM i aM – opracowanie jasno wyjaśnia różnice między nimi i wskazuje, kiedy sięgnąć po konkretne rozwiązanie. 

Nie zabrakło też omówienia zespołów aparatów rozdzielczych: kombinacji rozłączników z bezpiecznikami, układów stycznik-przekaźnik termiczny. Zobaczysz, jak prawidłowo komponować urządzenia dla zapewnienia kompleksowej ochrony. 

Dlaczego warto pobrać? 

To nie jest kolejny teoretyczny podręcznik. To praktyczne narzędzie pracy, które realnie zaoszczędzi Twój czas. Znajdziesz tu przejrzyste tabele parametrów, schematy symboliczne aparatury oraz wykresy charakterystyk czasowo-prądowych. Systematyczne uporządkowanie informacji oznacza, że potrzebne dane znajdziesz w kilka sekund – nie w kilka godzin przeszukiwania różnych źródeł. 

Szczególnie pomocne są wyjaśnienia dotyczące konwencjonalnych prądów zadziałania i niezadziałania bezpieczników, ograniczania prądów zwarciowych oraz koordynacji zabezpieczeń. Zrozumiesz wreszcie, dlaczego w określonych przypadkach musisz stosować kable o większej obciążalności lub dlaczego bezpieczniki aM zawsze wymagają dodatkowego przekaźnika przeciążeniowego. 

Opracowanie pomoże Ci również uniknąć typowych błędów – wskazuje na krytyczne aspekty doboru aparatury, takie jak kategorie wytrzymałości udarowej czy wymagania dotyczące przełączania awaryjnego. Lepiej dowiedzieć się o tym teraz niż podczas kontroli czy – co gorsza – awarii. 

Pobierz i zastosuj od razu 

Masz przed sobą kolejny projekt? Zastanawiasz się nad doborem zabezpieczeń do obwodu silnikowego? Planujesz modernizację rozdzielnicy? To opracowanie da Ci pewność, że wybierasz prawidłowe rozwiązania – zgodne z normami i sprawdzone w praktyce. 

Pobierz  rozdział H z “Poradnika Inżyniera Elektryka” i zyskaj dostęp do aktualnej, usystematyzowanej wiedzy. To inwestycja, która zwróci się już przy pierwszym projekcie – oszczędzisz czas na poszukiwaniu informacji, będziesz pewien swoich decyzji i unikniesz kosztownych pomyłek. 

Materiał jest dostępny bezpłatnie na stronie Schneider Electric. 

Pobierz opracowanie w tym miejscu:  

>> Aparatura rozdzielcza niskiego napięcia – jak dobrać, zabezpieczyć i utrzymać?

Artykuł Bezpiecznik, wyłącznik czy rozłącznik – jak dobrać aparaturę w rozdzielnicy niskiego napięcia? pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Duże projekty wymagają solidnych partnerów – zwłaszcza gdy od tego zależy przyszłość. W LAPP działalność projektowa jest jednym z naszych filarów. Zrównoważony rozwój jest częścią naszego DNA. Dlatego wspieramy branże takie jak energetyka wiatrowa i słoneczna. Od globalnej produkcji po dostawy just-in-time – oferujemy rozwiązania dostosowane do indywidualnych potrzeb, nawet w zakresie najbardziej zaawansowanych projektów. Wszystko od jednego dostawcy.

Jakie szczególne wymagania muszą spełniać kable i przewody w systemach fotowoltaicznych?

Rosnące napięcie systemu spowodowane coraz bardziej nowoczesnymi systemami fotowoltaicznymi wymaga równie mocniejszych kabli i komponentów. W LAPP stawiamy czoła temu wyzwaniu od wielu lat i realizujemy zadania za pomocą innowacyjnych rozwiązań. Aby sprostać stale pojawiającym się wyzwaniom spowodowanym rosnącym napięciem systemu, opracowujemy wysokiej jakości przewody i komponenty o długiej żywotności i ekstremalnej wytrzymałości, ponieważ produkty są stale wystawione na działanie wiatru i warunków atmosferycznych. Niezawodna wydajność wymaga wyjątkowej odporności na upały, wiatr i mróz – zaleca się również ochronę przed gryzoniami. Jednocześnie nowoczesne systemy fotowoltaiczne mogą dostarczać energię przez kilkadziesiąt lat.

Aby w pełni wykorzystać potencjał zasilania, stosunkowo młoda branża pracuje nad nowymi technologiami i aplikacjami, takimi jak organiczna fotowoltaika (OPV). Wymagania przemysłu fotowoltaicznego w zakresie rozwiązań okablowania obejmują od dużych, wytrzymałych przewodów do bezpośredniego zakopania w elektrowni po zaawansowane systemy przyłączeniowe dla giętkich modułów OPV.

Wszystkie te wymagania stanowią poważne wyzwanie – a dzięki naszemu doświadczeniu i wiedzy jesteśmy w stanie zaoferować udane rozwiązania

O czym należy pamiętać przy wyborze produktu?

Wysokiej jakości produkty i łatwy montaż są kluczowymi czynnikami, jeśli chodzi o wybór. Jeśli jeden z kabli stanie się kruchy lub ulegnie uszkodzeniu, będzie to miało wpływ na wszystkie pozostałe kable z tego samego bębna. Ponieważ nowe instalacje i demontaże mogą być w tym przypadku bardzo kosztowne, inwestycja w trwały i wysokiej jakości materiał jest opłacalna w perspektywie długoterminowej.

Podczas zakupu złącza solarnego należy pamiętać o następujących punktach:

• Do wyboru produktu: Stosować złącze męskie EPIC® SOLAR 4Plus i złącze żeńskie EPIC® SOLAR 4Plus wykonane z wysokiej jakości tworzywa sztucznego odpornego na promieniowanie UV.
• Połączenia zagniatane, które zostały wykonane w sposób zgodny z przepisami, są najlepszymi połączeniami między kablami a złączami. Połączenia zaciskowe niezawodnie przekazują energię słoneczną przez cały okres użytkowania systemu fotowoltaicznego. Nasz system złączy LAPP posiada zacisk zagniatany do kabla o przekroju do 10 mm².
• Certyfikat TÜV i testy przeprowadzone zgodnie z normą DIN EN 62852 (dotyczy złączy do zastosowań napięciowych prądu stałego w systemach fotowoltaicznych) wskazują na jakość.

Dlaczego warto korzystać z produktów LAPP do energii słonecznej?

Stale rozwijamy nasze produkty i usługi. Dążenie do jak największej trwałości, wytrzymałości i ekstremalnej elastyczności jest tym, co nas napędza. Dzięki specjalnym materiałom płaszcza kable solarne LAPP są nie tylko niepodtrzymujące płomieni i bezhalogenowe, ale także odporne na działanie ozonu i promieniowania UV. Nasze przewody i złącza solarne mogą wytrzymać ekstremalne warunki pogodowe, takie jak wysokie temperatury, wiatr i mróz, dzięki czemu są idealne do zastosowania w instalacjach zewnętrznych.

Produkty w układzie słonecznym są wystawione na działanie słońca przez lata. Przesyłanie energii i wysoka rezystancja podgrzewają przewody i złącza, podczas gdy ciągłe przemiany ciepła i zimna spowodowane promieniami słonecznymi i nagrzewaniem podczas pracy powodują, że przewody i złącza stają się kruche.

Nasze kable ÖLFLEX®, kable fotowoltaiczne, dławnice kablowe SKINTOP® i złącza EPIC® SOLAR zostały poddane różnorodnym kontrolom i testom sprawności w ścisłej współpracy z klientami, TÜV i północnoamerykańskim instytutem zatwierdzającym UL. Dzięki temu możemy zagwarantować nasz standard jakości. Nasze produkty są gotowe do użycia na całym świecie i, oczywiście, zgodne z RoHS.

Nie możesz znaleźć odpowiedniego produktu słonecznego do swoich potrzeb? Wspólnie możemy opracować indywidualne rozwiązania, dostosowane do Twoich potrzeb. Nasi eksperci chętnie doradzą.

Przy okazji: specjalistyczna wiedza jest wymagana nie tylko przy wyborze stosowanych komponentów, ale także przy ich montażu i prawidłowym użytkowaniu. Również w tym przypadku chętnie udzielimy wsparcia na miejscu.

Wszystko z jednego źródła. Z nami jako partnerem. Nasz zespół biznesowy z chęcią doradzi w zakresie planowania i wdrażania systemów fotowoltaicznych.

Więcej informacji na stronie: https://tiny.pl/ds6g4ftc

Artykuł Kable solarne LAPP do instalacji fotowoltaicznych pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Głównym elementem odpowiedzialnym za kontrolę naszego systemu nawadniania jest sterownik EATON easyE4 o oznaczeniu EASY-E4-UC-12RC1P, którego pełną specyfikację znajdziecie tutaj: https://www.eaton.com/pl/pl-pl/skuPage.197504.html

Sterownik easyE4 oferuje elastyczne możliwości programowania, zarówno bezpośrednio na urządzeniu, jak i poprzez oprogramowanie easySoft, które w wersji V8.30 zostało wykorzystane do stworzenia tego programu przy użyciu języka ST. Dodatkowo ta wersja oprogramowania (easySoft) udostępnia użytkownikowi narzędzie o nazwie WebVisu, które w łatwy sposób pozwala na stworzenie prostej i przejrzystej wizualizacji, z możliwością dopasowania rozdzielczości do różnych urządzeń np. smartfon czy tablet. Dostęp do niej jest możliwy dzięki wbudowanemu serwerowi sieci Web.

Poniżej przedstawione zostały fragmenty kodu wraz z opisem, które pozwolą zrozumieć ideę jego działania.

Kontrola poziomu wody w zbiorniku

Kontrola poziomu wody w zbiorniku odbywa się przy pomocy sygnałów cyfrowych, pochodzących z trzech czujników: I01 – poziom min, I02 – poziom 50% oraz I03 – poziom max.

W przypadku wystąpienia błędu któregokolwiek z czujników poziomu (Rys 2-5) uruchamiany jest timer T01 (5 sekund), jeżeli w zadanym czasie błąd nie ustąpi generowany jest alarm (M08) „Błąd czujnika poziomu”, który powoduje blokadę pracy pompy oraz uniemożliwia otwarcie elektrozaworu.

Sterowanie elektrozaworem

Jeżeli ilość wody w zbiorniku spadnie poniżej poziomu minimum nastąpi automatyczne otwarcie elektrozaworu w celu jej uzupełnienia. Sterowany jest on przy pomocy wyjścia cyfrowego Q02. Elektrozawór pozostaje otwarty do momentu, gdy poziom wody w zbiorniku osiągnie 50%.
W przypadku, gdy poziom wody opadł podczas podlewania praca pompy jest natychmiast blokowana, aby ją zabezpieczyć przed uszkodzeniem (suchobiegiem).

Sterowanie – tryb ręczny

Wybór sterowania pomiędzy trybem automatycznym, a ręcznym został zrealizowany w oparciu o licznik zliczający impulsy. Pojawienie się pierwszego impulsu z wejścia cyfrowego (I04) (przycisk zewnętrzny) lub z przycisku dostępnego na wizualizacji spowoduje wybór sterowania ręcznego oraz uruchomienie podlewania. Czas trwania nawadniania w trybie ręcznym został zdefiniowany przy pomocy timera T02 (15 minut). Po jego upływie zostanie wygenerowany kolejny impuls, który zakończy podlewanie, a sterowanie powróci do trybu automatycznego. Jeżeli zajdzie taka potrzeba, możliwe jest również przerwanie podlewania w dowolnym momencie – wystarczy ponownie nacisnąć przycisk (zewnętrzny) lub przycisk na wizualizacji.

Sterowanie – tryb automatyczny

Sterowniki easyE4 udostępniają moduły sterujące WT (WeekTable). Za pomocą tygodniowego zegara sterującego w prosty sposób zostało sparametryzowane powtarzalne zdarzenie przełączania – podlewanie w trybie automatycznym. Odbywa się ono od poniedziałku do piątku, rozpoczyna się o 5:30 i trwa przez 15 minut.

Wyświetlacz easyE4

Urządzenia podstawowe easyE4 udostępniają 32 moduły znaczników tekstowych (Display). Każdy moduł umożliwia wydawanie indywidualnie zaprogramowanego wyświetlania tekstu na wyświetlaczu urządzenia easyE4 lub innym zewnętrznym wyświetlaczu cyfrowym, a także indywidualnie zaprogramowane wprowadzanie za pomocą przycisków P urządzenia.

Każde wyświetlanie tekstu składa się z 6 wierszy po 16 znaków. Łącznie ma zatem 96 znaków. Dostępny jest edytor tekstu w ramach easySoft 8. Na pulpicie roboczym można umieszczać makra graficzne, tekst, wskazania wartości, wskaźniki słupkowe, tekst kroczący, teksty komunikatów oraz wskazania daty i tekstu.

Wywoływanie w programie następuje za pomocą wejścia modułu EN. Jest w ten sposób aktywowane wskazanie tekstowe.

– czas pracy pompy / otwarcia elektrozaworu

Przycisk P1

easyE4 udostępnia 4 moduły licznika godzin pracy, dwa z nich zostały wykorzystane do zliczania czasu pracy pompy oraz czasu otwarcia elektrozaworu. Sygnałami wyzwalającymi liczniki są odpowiednio sygnał DO załączenia pompy do pracy oraz otwarcia elektrozaworu. Stany obu liczników pozostają zachowane po zaniku napięcia, ale dostępna jest opcja ich skasowania przy pomocy przycisku P7 [DEL]. Powrót do ekranu głównego następuje po naciśnięciu przycisku P6 [ESC].

Konfiguracja ekranu odbywa się w prosty sposób przy pomocy edytora znaczników tekstowych.

– kontrola programu

Przycisk P3

Ekran służy do kontroli wszystkich sygnałów DI oraz DO z programu: kontrola poziomu wody w zbiorniku oraz czujników, stanu pracy zaworu oraz pompy, a także aktualnego trybu pracy. Powrót do ekranu głównego następuje po naciśnięciu przycisku P6 [ESC].

Konfiguracja ekranu odbywa się w prosty sposób przy pomocy edytora znaczników tekstowych.

>> Pełny kod programu do pobrania w pliku:

Artykuł Kontrola poziomu wody w zbiorniku na deszczówkę, sterowanie elektrozaworem i automatyczne nawadnianie ogrodu z easyE4 pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Precyzyjne oznaczenia to nie luksus – to konieczność!

W każdej instalacji elektrycznej – od prostych modernizacji po złożone systemy przemysłowe – właściwe oznakowanie to klucz do bezpieczeństwa, sprawnej konserwacji i zgodności z przepisami. Dzięki odpowiednim narzędziom możesz: 

• zaoszczędzić czas przy montażu i diagnozie, 
• zminimalizować błędy i ryzyko pomyłek, 
• zwiększyć bezpieczeństwo dla siebie i innych na placu budowy, 
• spełnić wymagania norm, polskich i europejskich. 

Poznaj nowe centrum identyfikacji elektrycznej firmy Brady

To interaktywna strona stworzona specjalnie z myślą o elektrykach – miejsce, gdzie znajdziesz wszystko, czego potrzebujesz, by etykietować szybko, profesjonalnie i bez wątpliwości. Na stronie czekają na Ciebie m.in.: 

• Drukarki etykiet do zastosowań elektrycznych – wytrzymałe, mobilne i gotowe do pracy w każdych warunkach 
• Etykiety na przewody, kable i złącza – termokurczliwe, samolaminujące, owijane i inne specjalistyczne rozwiązania 
• Narzędzia doboru materiałów – dopasuj idealne etykiety do warunków wewnętrznych, zewnętrznych i przemysłowych 
• Wideoporadniki i instrukcje – krok po kroku, jak skutecznie oznaczać i obsługiwać urządzenia Brady 
• Trwałość i odporność – przekonaj się, które etykiety wytrzymują oleje, ścieranie, wilgoć, promieniowanie UV czy ekstremalne temperatury 

Dlaczego warto postawić na Brady?

Brady to lider w dziedzinie przemysłowej identyfikacji. Ich produkty są: 

• Trwałe – etykiety, które nie odklejają się i pozostają czytelne przez lata, 
• Nowoczesne – mobilne drukarki z obsługą smartfonów i komputerów, 
• Elastyczne – drukuj na miejscu dokładnie to, czego potrzebujesz, 
• Zgodne z normami – wspierają Cię w spełnianiu wymogów prawa UE. 

Zacznij już teraz i pracuj szybciej, bezpieczniej, lepiej!

Planujesz nową instalację? A może modernizujesz starą? Niezależnie od projektu, centrum identyfikacji Brady pomoże Ci działać skuteczniej i pewniej. 

>> Kliknij teraz i odkryj centrum identyfikacji elektrycznej Brady!

Artykuł Oznakowanie elektryczne? Z Brady to proste! Sprawdź nowe centrum online dla elektryków pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.