Artykuł Fotowoltaika z wentylacją pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Dwie 355-metrowe wieże nadawcze w Liblicach w środkowych Czechach runęły w czwartek po prawie 50 latach pracy. Były to również najwyższe wieże na świecie wykorzystywane do nadawania w zakresie fal średnich.

Dwa bliźniacze, kratownicowe maszty z odciągami linowymi mierzyły po 355 metrów, co czyniło je najwyższymi konstrukcjami w Republice Czeskiej (przewyższały m.in. wieżę telewizyjną Žižkov w Pradze) czy Wieżę Eiffla. Posiadały windy serwisowe napędzane silnikami spalinowymi, a nie elektrycznymi. Dotarcie na sam szczyt zajmowało technikom około 45 minut.

Zbudowano je w latach 1972–1976 na potrzeby nadajnika fal średnich (AM) dużej mocy, skąd przez dekady transmitowano m.in. czeskie radio państwowe (Český rozhlas, stacja Dvojka na częstotliwości 639 kHz).

Przyczyny likwidacji

Regularne nadawanie na falach średnich w Czechach zostało wygaszone z końcem 2021 roku. Ze względu na ogromne koszty bieżącej konserwacji i brak uzasadnienia ekonomicznego dla utrzymywania tak potężnych masztów zapadła decyzja o ich likwidacji.

Zastosowano precyzyjne odpalenie ładunków wybuchowych (pirotechniczne podcięcie odciągów i podstawy), w wyniku czego maszty złożyły się pionowo pod własnym ciężarem.

Operacja wyburzenia została przygotowana bez wcześniejszego publicznego ogłaszania dokładnego terminu ze względów bezpieczeństwa, choć wokół wyznaczonej strefy zgromadziły się setki gapiów. Wcześniej z kratownic zdemontowano oświetlenie przeszkodowe, windy techniczne oraz kluczowy osprzęt.

Punktualnie o godzinie 11:15 pirotechnicy odpalili ładunki Semteksu. Zadaniem materiału wybuchowego było przecięcie czterech lin odciągowych od strony Pragi. Wyższe sekcje odciągów celowo pozostawiono nietknięte — dzięki temu obie konstrukcje podczas upadku przełamały się w powietrzu i złożyły na teren pola, minimalizując promień zniszczeń. Maszty runęły równocześnie z uwagi na przecinające się systemy lin odciągowych. Na czas akcji policja wstrzymała ruch na pobliskiej drodze I/12 łączącej Pragę z Kolínem.

Inżynieryjny kolos o poborze mocy 5 MW

Zbudowane w latach 1972–1976 maszty w czeskich Liblicach były unikatowymi obiektami nie tylko ze względu na wysokość:

• Promiennik pionowy – w systemach nadawczych fal średnich (AM) maszt nie pełnił roli zwykłego nośnika anten, lecz sam stanowił czynny element promieniujący.
• Izolacja podstawy – Setki ton stali spoczywały na specjalnych izolatorach separujących konstrukcję od ziemi pod napięciem w.cz. sięgającym dziesiątek kilowoltów.
• Olbrzymie zapotrzebowanie mocy – stacja w czasach swojej świetności pracowała z mocą rzędu setek kilowatów, a łączny pobór mocy z sieci elektroenergetycznej wahał się w granicach 4–5 MW, czyli tyle ile wynosi zapotrzebowanie na energię elektryczną małej miejscowości.
• Rozbudowany system uziemiający – do zamknięcia obwodu wysokiej częstotliwości w gruncie wokół masztów zakopano dziesiątki kilometrów miedzianych przewodów tworzących tzw. przeciwwagę.

Sygnał emitowany z Liblic (przez lata na częstotliwości 639 kHz) był tak silny, że w bliskim sąsiedztwie stacji dawało się go odbierać na prostych odbiornikach detektorowych (kryształkowych) bez jakiegokolwiek zewnętrznego źródła zasilania czy baterii, bezpośrednio czerpiąc energię z pola elektromagnetycznego.

Cyfryzacja radia wyparła technologię analogową

Czeskie Radio publiczne wycofało się z regularnego nadawania na falach średnich z końcem 2021 roku, a komercyjne transmisje z tego obiektu wygasły w 2025 roku. Choć fale średnie charakteryzują się znakomitą propagacją przyziemną (fala ugięta bez problemu dociera w doliny i omija nierówności terenu), pasmo to przegrało z nowymi standardami pod każdym względem technicznym:

1. Wąskie pasmo akustyczne i podatność na zakłócenia przemysłowe (pochodzące z przetwornic, zasilaczy impulsowych czy instalacji fotowoltaicznych).
2. Brak odbiorników AM w nowoczesnych pojazdach i sprzęcie konsumenckim.
3. Ekonomia i sprawność energetyczna: Jak wskazuje Marcel Procházka z CRA, cała współczesna sieć cyfrowego radia DAB+, licząca w Czechach około 50 obiektów nadawczych i pokrywająca cały kraj, pobiera łącznie znacznie mniej mocy niż jeden maszt w Liblicach.

Koszt modernizacji i zabezpieczenia antykorozyjnego obu 355-metrowych wież oszacowano na ponad 6 milionów euro. Wobec braku zastosowania komercyjnego i podmiotu chętnego do ich utrzymania, jedynym racjonalnym krokiem okazała się rozbiórka. Prace porządkowe i utylizacja setek ton stali potrwają do końca listopada.

Artykuł Demontaż masztów radiowych Liblice. Runęła najwyższa konstrukcja w Czechach pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Artykuł Gniazdo męskie IEC C14 podtynkowe pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Standardowe złącza ZK deklarują stopień ochrony na poziomie IP44 lub IP54. Pamiętajmy jednak, że deklarowane IP dotyczy szafki prawidłowo posadowionej i zabezpieczonej od dołu. Jeżeli fundament od strony gruntu nie ma przegrody, a kable wprowadzono bez dławików/uszczelnień to stopień ochrony szafki od strony ziemi wynosi de facto… IP-zero i będzie zaproszeniem dla mrówek, drobnych gryzoni i innych dzikich lokatorów.

Co zrobić, kiedy trafimy na taki przypadek?

• Odłączyć zasilanie. Bezpieczeństwo przede wszystkim. Jeśli to złącze przedlicznikowe to konieczne jest wyłączenie po stronie operatora sieci.
• Czyszczenie mechaniczne. Odkurzacz przemysłowy, pędzle elektrostatyczne i przedmuchanie suchym powietrzem.
• Ocena aparatów. Jeśli styki lub zaciski wykazują wżery korozyjne – aparatura kwalifikuje się do wymiany.
• Pomiary po pracach. Zanim złącze wróci pod napięcie, bezwzględnie wykonujemy pomiary rezystancji izolacji (R_iso).

Artykuł Niespodzianka w złączu licznikowo-pomiarowym pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

W rozdzielnicy znaleziono kawałki szyny łączeniowej bez izolacji i zaciśnięte opaską „na zakładkę”. Co może pójść nie tak?

Artykuł Łączenie szyny grzebieniowej na zakładkę pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Relikt dawnych instalacji napowietrznych. Drzewo już prawie go połknęło, ale izolator trzyma się dzielnie.

Artykuł Pozostałości po dawnej linii telefonicznej pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Podczas przygotowań do prac serwisowych jeden z pracowników udał się do stacji transformatorowej w celu odłączenia zasilania. Drugi z monterów, nie czekając na potwierdzenie wyłączenia (i bez sprawdzenia braku napięcia) podjął próbę wcześniejszego demontażu osłony.

Działając w pośpiechu przy zdejmowaniu metalowa osłona rozdzielnicy osunęła się na L1 na głównych szynach zbiorczych, co doprowadziło do gwałtownego zwarcia łukowego.

Wskutek powstałego łuku elektrycznego monter doznał oparzeń i opalenia owłosienia głowy, po czym trafił do szpitala. Miał wielkie szczęście, że nie doszło do uszkodzenia wzroku.

Artykuł Demontaż osłony pod napięciem i zwarcie łukowe w rozdzielnicy nN pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

a przy okazji pomiar temperatury roboczej gniazda

Artykuł Biurowy wieszak na termometr pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Ekipa od fotowoltaiki tak wymieniła zabezpieczenie przelicznikowe w ramach wydanych warunków – zwiększenie mocy:

Jakieś pytania?

Artykuł Zwiększenie mocy pod fotowoltaikę – wersja partyzancka pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.