Termin ESD (wyładowanie elektrostatyczne) odnosi się do nagłego przeniesienia ładunku elektrycznego między dwoma obiektami o różnych potencjałach elektrycznych. Nawet niewielkie wyładowanie może spowodować znaczne uszkodzenia urządzeń elektronicznych. Mikroprocesory i inne wrażliwe komponenty mogą ulec zniszczeniu w wyniku wyładowania ESD. Prowadzi to do kosztownych napraw lub całkowitej awarii urządzenia.

Mając na uwadze zagrożenia powstałe wskutek wyładowań elektrostatycznych, niezwykle ważne jest, aby poważnie traktować ochronę ESD i wdrożyć odpowiednie środki w celu zabezpieczenia sprzętu elektronicznego.

Kluczową czynnością jest rozpoznanie potencjalnych zagrożeń związanych z wyładowaniami elektrostatycznymi ESD, które mogą się pojawić w danym środowisku, a następnie podjęcie odpowiednich środków ochrony.

Stanowiska pracy ESD

Jeśli regularnie pracujemy z elementami elektronicznymi lub pracujemy w środowisku narażonym na wyładowania elektrostatyczne, ochrona ESD jest niezbędna. Dobrze zaprojektowane stanowisko pracy ESD minimalizuje ryzyko wystąpienia wyładowań elektrostatycznych i eliminuje ładunki elektrostatyczne, jeśli takie występują.

Warunkiem, który musi być spełniony, aby stanowisko pracy ESD działało prawidłowo, jest połączenie wszystkich elementów obszaru roboczego (powierzchnie robocze, ludzie, sprzęt itp.) do tego samego punktu uziemienia elektrycznego, zwanego „wspólnym punktem uziemienia”, co pozwala bezpiecznie rozpraszać elektryczność statyczną, a w efekcie końcowym zapobiega powstawaniu wyładowań elektrostatycznych w miejscu pracy.

Maty podłogowe ESD

Podstawową warstwą ochrony, która gwarantuje, że połączenie wszystkich elementów będzie skuteczne w działaniu, są podłogowe maty ESD, które odgrywają kluczową rolę w stworzeniu obszaru roboczego EPA (Bezpieczna Przestrzeń Produkcyjna) o wymaganej dla danego procesu przemysłowego powierzchni.

Maty podłogowe ESD zostały zaprojektowane w celu eliminacji ładunków elektrostatycznych na swojej powierzchni oraz na wszelkich przedmiotach/urządzeniach umieszczonych na niej.

Aby podłogowa mata antystatyczna działała prawidłowo, musi być w stanie przewodzić prąd elektryczny. Wydajność elektryczna maty pokazuje jej zdolność do przewodzenia ładunku elektrostatycznego od punktu na powierzchni maty do jej punktu uziemienia. Wytyczne zawarte są w normie ESD STM 4.1 -2017. Jeśli rezystancja maty jest zbyt niska, a przewodność bardzo dobra, to ładunki elektrostatyczne przenoszą się szybko na matę, co może skutkować powstaniem wyładowania elektrostatycznego (ESD). Jeśli rezystancja maty jest zbyt wysoka, a przewodność bardzo niska, to ładunki elektrostatyczne przenoszą się powoli, a przedmioty umieszczone na macie nie tracą swojego ładunku. Po usunięciu przedmiotu z maty ładunek pozostanie na jego obudowie i będzie mógł rozładować się na inne przedmioty. Sprawność elektryczna maty sprawdzana jest za pomocą miernika rezystancji powierzchniowej. Procedurę tę należy powtarzać, co kwartał, zgodnie z przepisami IPC.

Kolejnym istotnym czynnikiem decydującym o wyborze maty jest jej budowa. Dostępne rozwiązania to maty jednowarstwowe (jednorodne), dwu- lub trzywarstwowe:

• Jednowarstwowa (jednorodna) mata antystatyczna wykonana jest z litych arkuszy, które są mieszanką polimerów (np. winyl i guma). Struktura mat jednorodnych składa się z tego samego materiału w całej objętości. Maty te zapewniają dobrą wytrzymałość mechaniczną przy poprawnej wydajności elektrycznej.
• Dwuwarstwowa mata antystatyczna łączy w sobie warstwę maty jednowarstwowej oraz warstwę amortyzującą. Zapewnia podobną wydajność elektryczną jak mata jednowarstwowa oraz lepsze parametry mechaniczne. Innym rozwiązaniem dla mat dwuwarstwowych jest mata posiadająca wierzchnią warstwę rozpraszającą ładunki elektrostatyczne i spodnią warstwę przewodzącą. Takie rozwiązanie zapewnia bardzo dobrą wydajność elektryczną oraz w zależności od wykonania odporność na czynniki mechaniczne jak i chemiczne.
• Maty trójwarstwowe zbudowane są z warstwy przewodzącego metalu i węgla znajdującej się pomiędzy rozpraszającą warstwą wierzchnią a warstwą amortyzującą (na spodzie). Warstwa przewodząca działa jako szybki kanał przenoszący ładunki elektrostatyczne do uziemienia.

Podobny efekt uzyskany został dla paneli podłogowych firmy Statictec, w których warstwę przewodzącą stanowią wtryskiwane podczas procesu formowania cząsteczki metalu. W ten sposób powstaje jednorodny i trwały efekt przewodzący.

Jak wybrać maty podłogowe ESD

Gdy dokonamy doboru maty podłogowej lub paneli podłogowych w zależności od wydajności elektrycznej oraz od budowy, należy rozważyć, w jakim środowisku mata podłogowa lub panele będą pracowały. Czy będzie to pomieszczenie serwisu elektroniki czy pomieszczenie przemysłowe? O wyborze decydują czynniki środowiskowe, do których należy odporność na chemikalia, temperaturę oraz ogień.

Mata antyzmęczeniowa idealnie nadaje się dla operatorów, którzy stoją w strefie ESD przez wiele godzin. Odpowiednia miękkość i ergonomiczny kształt (powierzchnia bąbelkowa, tarczowa) zapewniają wygodę dla personelu. Dodatkową zaletą jest efekt tłumienia hałasu i dźwięków wytwarzanych na podłodze w miejscu pracy.

Podobny efekt oferują maty gładkie posiadające warstwę amortyzującą. Co więcej, gładkie maty są znacznie łatwiejsze w czyszczeniu i powinny być stosowane w miejscach, gdzie może występować duża ilość zanieczyszczeń.

Maty antypoślizgowe (często oferowane z powierzchnią stożkową) dzięki swojej powierzchni oferują optymalne, ergonomiczne rozwiązanie dla wilgotnych, zaolejonych i śliskich pomieszczeń przemysłowych dzięki odporności na większość olejów i płynów przemysłowych.

Osłabienie właściwości odblaskowych powierzchni uzyskane zostanie poprzez zastosowanie mat z teksturowaną powierzchnią. Redukcja odblasków poprawia komfort pracy personelu.

Podobnie jak maty, również panele podłogowe firmy Statictec zapewniają dobrą ochronę przed czynnikami chemicznymi oraz podobny komfort pracy dla obsługi. Wierzchnia powierzchnia paneli ma wykończenie antypoślizgowe i jest matowa. Panele podłogowe zapewniają odporność na większość substancji chemicznych. Oferują podobne właściwości jak podłogowe maty antystatyczne.

Powyższe rozwiązania są dostępne w wersji trudnopalnej.

Podsumowanie

Oferta mat podłogowych jak i paneli obejmuje różne rozwiązania, które można stosować z określonymi, kluczowymi korzyściami dla użytkownika. Przed dokonaniem ostatecznego wyboru zaleca się zapoznanie z dokumentacją techniczną. Pamiętajmy! Wybrane rozwiązanie będzie służyć przez kilkanaście kolejnych lat.

Tekst opracowany przez Transfer Multisort Elektronik Sp. z o.o.

Artykuł Maty oraz panele podłogowe ESD. Jak skutecznie zabezpieczyć stanowisko pracy? pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Ergonomia i bezpieczeństwo użytkowania

Modele marki KNIPEX to Rolls-Royce wśród kombinerek. Ich rękojeści pokrywa tworzywo wielokomponentowe, zapewniające pewny chwyt nawet wtedy, gdy twoje dłonie są śliskie od smaru lub potu po trzech kwadransach walki z upartą śrubą. Specjalne wersje dla elektryków mają żółto-czerwoną izolację zgodną z normą IEC 60900 i są testowane pod napięciem 1000 V. Czyli można ich używać pod napięciem – o ile ma się nerwy ze stali i przestrzega procedur! Modele z oznaczeniem ESD odprowadzają ładunki elektrostatyczne, więc cenne układy scalone nie skończą w krainie elektronicznej nicości. 

Rękojeści są bardzo ważne

Najlepsze szczypce uniwersalne marki KNIPEX, choć z pozoru takie same, różnią się okładzinami rękojeści. Aby to zobrazować, przyjrzyjmy się „rodzinie„ zwanej 03 xx xxx. Tak oznaczono szczypce uniwersalne, wszechstronne w użyciu – do materiałów o płaskim i okrągłym przekroju. Trzy ostatnie xxx w nazwie – wskazują na długość narzędzia w milimetrach.

Startujemy od kombinerek 03 01 xxx (o rozmiarach 140 mm, 160 mm, 180mm. 200mm i 250 mm) z rękojeściami powlekanymi tworzywem sztucznym. Czerwona, dość twarda okładzina wiele wytrzyma, długo przetrwa. Choć te szczypce wydają się najprostsze w rodzinie, wręcz “są w wersji podstawowej” to tną druty twarde o średnicy od Ø 2,8 mm, a kable miedziane wielożyłowe do 10,0 mm². Najmniejsze [03 01 140] ważą zaledwie 106 g, więc łatwo je zabrać „na robotę”. 

Drugie 03 02 160 i trzecie 03 05 140 szczypce uniwersalne w tej rodzinie mają rękojeści typu Comfort (dostępne na rynku od 2024 roku). To rodzeństwo o odmiennym makijażu. Model 03 02 xxx jest fosforanowany, lakierowany i czerniony, a model 03 05 xxx chromowany i cynkowany. Osłony rękojeści wykonano z trzech komponentów, czerwonego, niebieskiego i szarego. Czerwony ma zapewnić wysoką wytrzymałość osłon. Niebieski jest miękki i gwarantuje pewny, wygodny chwyt chroniąc w ten sposób dłoń. A nowy, szary też jest miękki, ale ma specjalną strukturę, która poprawia stabilność trzymania w dłoni i zapewnia lepszą kontrolę nad narzędziem. 

Po wewnętrznej stronie ich rękojeści znajduje się lekko zagłębione pole służące do personalizacji i wykorzystania złącza KNIPEXtend, do mocowania wyposażenia dodatkowego. Tu też mamy kilka rozmiarów narzędzi do wyboru, od 140 do 200 mm. 

Oczywiście jest też coś dla profesjonalnych elektryków 03 06 160. Bezpieczne szczypce uniwersalne, dostępne w trzech rozmiarach (160 ml, 180 mm oraz 200 mm). Żółto-czerwone osłonki izolowane do prac przy instalacjach elektrycznych, często nazywane osłonkami VDE, nie mogą przewodzić prądu elektrycznego, gdy chwytane są elementy, które znajdują się pod napięciem. Szczypce wykonane zgodne z normami DIN EN/IEC 60900 podlegają znacznie ostrzejszym regulacjom i zasadom bezpieczeństwa niż inni kuzyni z tej rodziny.

Bliźniak tego modelu, zwany 03 06 180 T, różni się posiadaniem zintegrowanego zaczepu izolowanego do podpięcia zabezpieczenia przed upadkiem w trakcie pracy (TT system).

W rodzinie 03 xx xxx jest jeszcze model 03 07 160. Jeszcze, ponieważ powoli odchodzi na emeryturę – jest wycofywany z produkcji. To kombinerki izolowane zanurzeniowo wg VDE do 1000 V z jednokomponentową, czerwoną okładziną. Jeśli je lubicie to warto pospieszyć się z zaopatrzeniem. 

Po co wybierać dłuższe szczypce?

Kombinerki KNIPEX wykonane są ze stali narzędziowej. Składają się z dwóch precyzyjnie spasowanych odlewów połączonych solidnym nitem. Zewnętrzna strona główki jest spłaszczona i zwykle ma szorstką powierzchnię. Wewnątrz główki, na szczekach znajduje się kilka par zębów do lepszego chwytu obrabianego przedmiotu.

Odpowiednie proporcje długości ramion do szczęki zapewniają optymalną siłę nacisku. I do wielkości dłonie! W skrócie: im dłuższe rękojeści, tym łatwiej pokonać opór – a jeśli nie można czegoś przeciąć, to może po prostu używany model jest za mały? Dlatego kombinerki można wybierać z pośród kilku rozmiarów – zawsze najlepsze dla siebie. Najmniejsze mają zaledwie 110 mm długości, a najdłuższe 225 mm. W ofercie marki KNIPEX jest ponad 50 wariantów tego popularnego narzędzia.

Podsumowując – KNIPEX oferuje szeroki wybór kombinerek, które sprawdzą się w każdej sytuacji, od stołu elektronika po precyzyjne prace z fotowoltaiką. Potwierdzacie?

• LINK do opisu produktu: KNIPEX szczypce uniwersalne
• www KNIPEX: https://www.knipex.com/pl-pl
• Facebook KNIPEX: https://www.facebook.com/knipexpl
• Instagram KNIPEX: https://www.instagram.com/knipex_polska/
• Oficjalny przedstawiciel marki Knipex w Polsce: http://agentools.pl

Artykuł Szczypce uniwersalne – narzędzie wszechstronne pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.