Ciemne, pełne dymu pomieszczenie, w którym trzeba jak najszybciej odnaleźć i ewakuować nieprzytomną osobę – taki scenariusz nie bez powodu pojawia się w ćwiczeniach BHP. Gorący, trujący dym szybko rozprzestrzenia się po obiekcie, odcina drogi ewakuacji oraz powoduje zatrucia i oparzenia.

To, ile dymu wydziela instalacja kablowa i jakie są jego właściwości, ma więc istotne znaczenie przy doborze kabli, szczególnie w budynkach użyteczności publicznej oraz obiektach infrastruktury krytycznej, takich jak tunele czy stacje metra. W takich zastosowaniach sprawdzają się kable bezhalogenowe, oznaczane skrótem LS0H, takie jak HDHp 450/750 V B2ca oraz (N)2XSH B2ca d0 produkowane przez Prysmian. Tego typu kable charakteryzują się ograniczoną emisją dymu i korozyjnych produktów spalania. Dowiedz się więcej: LSOH | Prysmian

Testy ognia i dymu na żywo: kabel standardowy kontra LS0H

Różnicę między kablami o odmiennych właściwościach pożarowych najlepiej widać w bezpośrednim porównaniu. Prysmian dysponuje własnym laboratorium badawczym w fabryce w węgierskim Kistelek oraz przewoźnym zestawem demonstracyjnym, w którym równolegle spalane są dwie próbki: kabel bezhalogenowy LS0H i kabel z powłoką PVC.

„Różnica jest wyraźnie widoczna. Kabel bezhalogenowy emituje niewielką ilość jasnego dymu, na tyle przejrzystego, że nie odbiera ludziom orientacji w obiekcie. Kabel z powłoką PCV – gęste, ciemne zadymienie, które w rzeczywistym obiekcie w kilkadziesiąt sekund odcięłoby widoczność na drodze ewakuacyjnej.” – wyjaśnia Laszlo Kruppai CPR Laboratory Leader, Prysmian.

Tę samą różnicę potwierdzają badania zgodne z wymaganiami CPR, określające klasę reakcji na ogień.

Własne laboratorium Prysmiana daje szerokie możliwości testowania

Prysmian wykonuje pełen zakres badań pożarowych we własnym laboratorium przy zakładzie w Kistelek na Węgrzech. Laboratorium ma status Partner Testing Laboratory stopnia 2 jednostki certyfikującej TÜV Rheinland. W praktyce oznacza to uprawnienie do przeprowadzania badań właściwości pożarowych określających klasę CPR bez nadzoru ekspertów TÜV nad pojedynczą próbą.

Własne laboratorium daje Prysmianowi przewagę technologiczną. Podczas gdy badanie certyfikacyjne wykonuje się na gotowym wyrobie i zamyka ono etap rozwoju, własne laboratorium pozwala badać wcześniej i częściej: już na etapie badań i rozwoju, a także przy zmianie dostawcy surowca czy przy modyfikacji konstrukcji kabla. Wyrób Prysmiana, który ma w deklaracji oznaczenie d0, zwykle przeszedł wiele prób, zanim trafił na drabinę testową po raz ostatni.

Gdzie jakie kable?

Klasę CPR dobiera się do poziomu ryzyka pożarowego obiektu i liczby przebywających w nim osób. Polskie przepisy techniczno-budowlane nie narzucają wprost klas CPR dla większości budynków, więc o poziomie wymagań decydują projektant i rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.

„Dobór klasy kabla rzadko sprowadza się do jednej pozycji w specyfikacji – zwykle jest wypadkową scenariusza pożarowego, warunków instalacyjnych i budżetu inwestycji. Przy projektach o podwyższonych wymaganiach warto skonsultować tę kwestię z producentem jeszcze na etapie koncepcji.” – mówi Laszlo Kruppai CPR Laboratory Leader, Prysmian.

W budynkach mieszkalnych zazwyczaj stosuje się kable klasy Eca lub Dca.

W budynkach użyteczności publicznej – szkołach, szpitalach, biurowcach i hotelach – coraz częściej wymagane są kable klasy Cca lub B2ca. Najwyższe wymagania dotyczą dróg ewakuacyjnych, tuneli, stacji metra i innych obiektów infrastruktury krytycznej. Tu sprawdzą się kable klasy B2ca-s1a, d0, a1 lub B1ca-s1a, d0, a1.

Do tego typu zastosowań Prysmian oferuje kable średniego i niskiego napięcia w klasie B2ca. Kabel średniego napięcia (N)2XSH B2ca d0 to kabel bezhalogenowy o niskiej emisji dymu, w którym izolacja XLPE zapewnia podwyższoną odporność termiczną, a wewnętrzna powłoka HFFR i zewnętrzna LS0H ograniczają rozprzestrzenianie płomienia oraz emisję dymu. Zastosowana tkana taśma szklana dodatkowo poprawia odporność na wysoką temperaturę, a parametr d0 oznacza, że w badaniu nie stwierdzono płonących kropli, które mogłyby przenieść ogień na sąsiednie trasy kablowe. To rozwiązanie do tuneli, elektrowni, obiektów podziemnych i budynków użyteczności publicznej.

Po stronie niskiego napięcia płaski kabel instalacyjny HDHp 450/750 V w klasie B2ca-s1a,d1,a1 ma bezhalogenową izolację i powłokę, a płaski kształt ułatwia prowadzenie instalacji pod tynkiem i w kanałach o ograniczonej głębokości.

Co to jest klasa CPR?

Wymagania przeciwpożarowe dotyczące kabli do instalacji stałych określa europejskie rozporządzenie w sprawie wyrobów budowlanych (ang. Construction Products Regulation, CPR), a konkretyzuje je zharmonizowana norma wyrobu PN-EN 50575. Producent, który przebada kabel według określonej kolejnymi normami metodyki, może wystawić deklarację właściwości użytkowych (DoP) i oznaczyć produkt znakiem CE. Zobacz nasz nowy produkt o klasie B2ca:

Klasyfikacja CPR wyróżnia siedem klas reakcji na ogień, opartych na wydzielaniu ciepła i rozprzestrzenianiu się płomienia. Skala biegnie od Fca, dla której nie deklaruje się właściwości reakcji na ogień, po Aca – kable niepalne. Klasa Aca nie jest komercyjnie używana.

W praktyce wybór projektanta rozgrywa się zwykle między klasami B1ca a Eca. Prysmian oferuje kable we wszystkich tych popularnych klasach, do różnorodnych zastosowań, w tym do szczególnie wymagających pod względem bezpieczeństwa pożarowego obiektów infrastruktury krytycznej.

Do klas B1ca, B2ca, Cca i Dca mogą być dodawane oznaczenia określające:

s – emisję dymu (od s1 – niska, do s3),

d – występowanie płonących kropli lub cząstek (d0 – brak, d1 – krople gasnące w ciągu 10 sekund, d2 – pozostałe przypadki),

a – kwasowość i korozyjność produktów spalania (a1 – najniższa kwasowość, a3 – pozostałe przypadki).

Rozróżnienie s1a i s1b, oparte na przepuszczalności światła według PN-EN 61034-2, decyduje o tym, jak daleko widać w zadymionym korytarzu.

Wśród powyższych oznaczeń dodatkowych szczególne znaczenie praktyczne ma klasa d. Płonące krople odrywające się od kabla przenoszą pożar w dół i na sąsiednie trasy kablowe, powodując wtórne zapłony z dala od pierwotnego ogniska. W przestrzeniach zamkniętych, tunelach i garażach jest to różnica, którą warto uwzględnić już na etapie koncepcji.

Rozpatrując kabel (N)2XSH B2ca s1d0a1 jego klasyfikacja CPR oznacza bardzo wysoki poziom bezpieczeństwa pożarowego. Klasyfikacja B2ca potwierdza bardzo ograniczony udział kabla w rozwoju pożaru, s1 oznacza bardzo niską emisję dymu, co poprawia widoczność i warunki ewakuacji, d0 gwarantuje brak płonących kropli i cząstek mogących powodować wtórne zapłony, natomiast a1 potwierdza najniższą emisję gazów korozyjnych i kwaśnych podczas spalania. Dzięki temu kabel jest szczególnie polecany do tuneli, budynków użyteczności publicznej, infrastruktury transportowej oraz innych obiektów, w których kluczowe znaczenie ma ochrona ludzi, urządzeń i ciągłości działania instalacji

LS0H – co oznacza ten skrót?

Halogeny (m.in. fluor, chlor, brom, jod) podczas spalania uwalniają toksyczne i korozyjne gazy. W przypadku kabli to najczęściej chlorowodór (HCl), który w reakcji z wodą gaśniczą tworzy kwas solny. Dlatego izolacja i powłoka kabli o wysokich wymaganiach przeciwpożarowych mają zerowy lub znikomy udział halogenów. Stąd skrót LS0H (ang. Low Smoke Zero Halogen), spotykany też jako LSOH lub LSZH.

Klasa reakcji na ogień i bezhalogenowość to dwie niezależne cechy. Sama informacja „LS0H” czy „LSZH” nie zastępuje deklarowanej klasy CPR.

Źródła:

1. E. Musiał, Przewody elektryczne w warunkach pożaru. Reakcja przewodów na ogień http://www.edwardmusial.info/pliki/01_reakcja_przewodow_na_ogien.pdf
2. W. Klapsa, D. Małozięć, A. Wolańska, Kable elektryczne w kontekście zagrożenia pożarowego i przepisów ochrony przeciwpożarowej, BiTP vol. 52, nr 4/2018, s. 184–201, DOI 10.12845/bitp.52.4.2018.11. https://panel.sft.cnbop.pl/storage/78571e05-9337-46a8-a968-145ef15f720b
3. Materiały własne Prysmian

Artykuł Dym może być groźniejszy niż ogień. Co ma do tego instalacja kablowa? pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

W nowoczesnych obiektach istotnym źródłem tych zagrożeń są również kable i przewody, których łączna długość często sięga dziesiątek, a nawet setek kilometrów. 

Z tego względu bezpieczeństwo pożarowe stanowi kluczowe kryterium doboru komponentów instalacji, a same kable odgrywają w nim szczególną rolę. W praktyce powszechnie stosuje się przewody z izolacją PVC (polichlorek winylu, (-CH₂-CHCl-)ₙ), znaną jako polwinit, cenioną za dobre właściwości mechaniczne i relatywnie niski koszt. Jednak w warunkach pożaru materiał ten może stanowić poważne zagrożenie ze względu na emisję gęstego dymu oraz wydzielanie związków zawierających halogeny. 

1. Jak przebiega proces spalania standarowego kabla PVC? 

W warunkach pożaru kable z izolacją lub powłoką PVC ulegają rozkładowi termicznemu. Jednym z pierwszych etapów tego procesu jest dehydrochlorowanie, prowadzące do uwalniania chlorowodoru (HCl). Gaz ten, w kontakcie z wilgocią obecną w drogach oddechowych, tworzy kwas solny o silnym działaniu drażniącym. Jego obecność może powodować podrażnienie błon śluzowych, utrudnienia w oddychaniu oraz ograniczenie zdolności do bezpiecznej ewakuacji.^[2]

(−𝐶𝐻₂−𝐶𝐻𝐶𝑙−)𝑁→(−𝐶𝐻+𝐶𝐻−)𝑁+𝐻𝐶𝐿 

Wraz ze wzrostem temperatury i ograniczeniem dostępu tlenu rozwijają się warunki niepełnego spalania. W takich sytuacjach powstają znaczne ilości tlenku węgla (CO), uznawanego za jeden z głównych czynników odpowiedzialnych za śmiertelne zatrucia podczas pożarów. Gaz ten wiąże się z hemoglobiną znacznie silniej niż tlen, prowadząc do szybkiego niedotlenienia organizmu, utraty przytomności i w konsekwencji śmierci. Badania dotyczące spalania przewodów z izolacją PVC wskazują, że emisja CO wzrasta szczególnie w warunkach ograniczonej wentylacji.^[2]

𝐶₂𝐻₃𝐶𝑙+𝑂₂→𝐶𝑂+𝐻₂𝑂+𝐻𝐶𝑙 

Dodatkowo PVC emituje gęsty dym ograniczający widoczność i utrudniający ewakuację. Z tego względu zachowanie kabli podczas pożaru oceniane jest nie tylko pod kątem rozprzestrzeniania płomienia, lecz również ilości wydzielanego dymu, kwasowości gazów pożarowych oraz toksyczności produktów spalania.^[3] 

2. Czym są halogeny? 

Halogeny to grupa pierwiastków chemicznych z 17. grupy układu okresowego, m.in.: 

• chlor (Cl) 
• fluor (F) 
• brom (Br) 
• jod (I) 

Podczas spalania materiałów zawierających halogeny, takich jak PVC, uwalniane są toksyczne i korozyjne gazy (m.in. HCl i HF), które znacząco zwiększają zagrożenie dla życia ludzi oraz infrastruktury w warunkach pożaru. 

3. Co to kable LSOH? Dlaczego w Polsce używa się LSZH? 

Z angielskiego skrót LSOH oznacza Low Smoke Zero Halogen. Oznacza to, że są to kable bezhalogenowe, o niskiej emisji dymu. 

Potocznie częściej stosowany jest zapis z literą „O” (LSOH), jednak forma LSZH jest równie poprawna i powszechnie używana w Europie. Nazewnictwo to wynika również z norm i standardów technicznych (m.in. IEC 60754 oraz IEC 61034), które określają wymagania dotyczące emisji gazów korozyjnych i gęstości dymu podczas spalania kabli. 

4. Jak przebiega proces spalania kabla LSOH? 

W procesie spalania kable LSOH ulegają rozkładowi z udziałem wypełniaczy mineralnych, które pochłaniają ciepło (rekacja endotermiczna) i uwalniają parę wodną, ograniczając rozwój płomienia oraz emisję dymu.^[4]

2𝐴𝑙(𝑂𝐻)³→𝐴𝑙₂𝑂₃+3𝐻₂𝑂↑ 

Powstająca para wodna rozcieńcza gazy palne i chłodzi materiał, natomiast tlenki metali tworzą warstwę ochronną ograniczającą dostęp tlenu i dalszą degradację termiczną, co skutecznie redukuje intensywność spalania oraz emisję dymu. Proces ten został zobrazowany na rysunku nr 1.

Rys. 1. Proces spalania kabla LSOH ^[4]

5. Co to CPR? 

CPR, czyli Construction Products Regulation (po polsku: rozporządzenie w sprawie wyrobów budowlanych), to europejska regulacja, zgodnie z którą od 2017 roku kable przeznaczone do instalacji stałych w budynkach muszą spełniać określone wymagania w zakresie bezpieczeństwa pożarowego oraz być oznakowane znakiem CE zgodnie z normą EN 50575. Dowiedz się więcej z naszej strony: LSOH | Prysmian Celem rozporządzenia jest zwiększenie bezpieczeństwa użytkowników poprzez zapewnienie, że kable spełniają odpowiednie kryteria dotyczące ich zachowania w warunkach pożaru.[5] 

6. Co to klasa CPR? 

Wyróżnia się siedem klas odporności ogniowej opartych na wydzielaniu ciepła i rozprzestrzenianiu się płomienia.

Rys. 2. Klasyfikacja CPR 

Eca
Produkty spełniają jedynie podstawowe wymagania w zakresie rozprzestrzeniania płomienia, określane w teście pojedynczego przewodu. Nie gwarantują kontroli emisji dymu ani wydzielania ciepła. 

Dca
Produkty wykazują ograniczoną kontrolę rozprzestrzeniania ognia w warunkach pożaru, jednak nadal mogą generować znaczną ilość ciepła i dymu. 

Cca
Produkty o kontrolowanym udziale w pożarze, charakteryzujące się ograniczonym rozprzestrzenianiem płomieni oraz zmniejszonym wydzielaniem ciepła i dymu. 

B2ca
Produkty o bardzo ograniczonym udziale w rozwoju pożaru, spełniające rygorystyczne wymagania w zakresie: 

• rozprzestrzeniania ognia 
• wydzielania ciepła 
• emisji dymu. 

B1ca
Produkty o bardzo wysokiej odporności na rozprzestrzenianie ognia, wykazujące minimalny udział w rozwoju pożaru; stosowane w obiektach o najwyższych wymaganiach bezpieczeństwa. 

Aca
Najwyższa klasa reakcji na ogień – materiały praktycznie niepalne, o znikomej zdolności do udziału w pożarze (w praktyce rzadko dotyczy kabli). 

Dodatkowe kryteria dla klas B1ca, B2ca, Cca i Dca obejmują emisję dymu, płonące krople oraz kwasowości.

Rys. 3. Objaśnienie nazewnictwa

1. Klasa odporności ogniowej
2. Wytwarzanie dymu
   s1 Niska emisja dymu
   s1a s1 przy emisji > 80%
   s1b s1 z emisją > 60% > 80%
   s2 Średni poziom emisji dymu
   s3 Żadna z powyższych 
3. Płonące Krope (EN 50399)
   d0 Brak łatwopalnych kropel/cząstek
   d1 10 sek. – łatwopalne krople/cząsteczki
   d2 Żadna z powyższych 
4. Kwasowość (EN 60754-2)
   a1 Przewodność elektryczna < 2,5 μS/mm,
   niska kwasowość: pH > 4,3
   a2 Przewodność elektryczna < 10 μS/mm,
   niska kwasowość: pH > 4,3 

a3 Żadna z powyższych 

7. Jak sprawdza się klasy CPR? 

Norma IEC 60332-1 – badanie pojedynczego przewodu – klasa Eca

Badanie zgodnie z normą IEC 60332-1-2 stanowi podstawowy test określający odporność pojedynczego przewodu lub kabla na pionowe rozprzestrzenianie płomienia. W trakcie badania próbkę kabla o długości 600 ± 25 mm mocuje się pionowo w specjalnej komorze testowej. Następnie na powierzchnię kabla działa płomień palnika o mocy 1 kW ustawionego pod kątem 45°. Punkt przyłożenia płomienia znajduje się 475 ± 5 mm poniżej górnego uchwytu mocującego próbkę. Czas spalania próbki zależy od jej średnicy (od 1 do 8 minut).[6] Stanowisko do wykonywania tegoiego badania wraz z schematem zostało przedstawione na Rys. 4. 

Rys. 4. Badanie pojedynczego przewodu 

Po zakończeniu spalania oceniana jest długość zwęglenia próbki. Kabel uznaje się za zgodny z wymaganiami normy, jeżeli odległość pomiędzy dolnym brzegiem górnego uchwytu a początkiem zwęglenia przekracza 50 mm, a uszkodzenie nie rozciąga się na odległość większą niż 540 mm od tego punktu odniesienia. Spełnienie tych kryteriów stanowi podstawę do zakwalifikowania kabla do klasy Eca zgodnie z CPR.^[6] 

Celem badania nie jest ocena zachowania całej instalacji kablowej podczas pożaru, lecz sprawdzenie, czy pojedynczy kabel po krótkotrwałej ekspozycji na ogień nie będzie podtrzymywał spalania i nie doprowadzi do dalszego rozwoju pożaru. 

Norma EN 50399 – badanie na wiązce kabli – klasy B1ca, B2ca, Cca, Dca 

Badanie rozprzestrzeniania płomienia na wiązce kabli polega na montażu określonej liczby kabli na pionowej drabinie badawczej umieszczonej w komorze testowej. Liczba kabli na drabinie zależy od przekroju badanego kabla. Próbki poddawane są działaniu palnika o mocy 20,5 kW przez określony czas. Pozwala to odwzorować warunki występujące podczas rzeczywistego pożaru w budynku oraz ocenić, w jakim stopniu instalacja kablowa może przyczyniać się do jego rozwoju.^[7] 

W trakcie badania oceniane są parametry związane z rozwojem pożaru, takie jak rozprzestrzenianie płomienia, wydzielanie ciepła, emisja dymu oraz występowanie płonących kropli i cząstek. Po zakończeniu ekspozycji określana jest maksymalna wysokość rozprzestrzenienia płomienia (FS – Flame Spread). Należy jednak podkreślić, że sama wysokość uszkodzenia nie decyduje o przyznaniu klasy CPR. Klasyfikacja opiera się na kompleksowej ocenie zachowania kabla podczas pożaru, obejmującej między innymi wysokość rozprzestrzenienia płomienia (FS), szybkość wydzielania ciepła (FIGRA), całkowitą ilość wydzielonego ciepła (THR), całkowitą ilość wydzielonego dymu (TSP), szybkość emisji dymu (SPR), występowanie płonących kropli (klasy d) oraz kwasowość wydzielanych gazów pożarowych (klasy a). Oznacza to, że dwa kable mogą osiągnąć podobną wysokość uszkodzenia podczas badania, a mimo to otrzymać różne klasy CPR ze względu na różnice w ilości wydzielanego ciepła, dymu lub gazów korozyjnych. Klasyfikacja CPR odzwierciedla więc nie tylko rozprzestrzenianie płomienia, ale przede wszystkim rzeczywisty wpływ kabla na rozwój pożaru i warunki ewakuacji.^[7] 

Na rysunku nr. 5 pokazano przebieg badania na wiązce kabli w certyfikowanym laboratorium. 

Rys. 5. Badanie wiązki kabli 

W tabeli numer 1 znajduję się porównanie wiązki kabli o różnych klasach CPR po przeprowadzonym badaniu.

Kabel o klasie B2ca wykazuje znacznie mniejszy stopień uszkodzenia po badaniu. Rozprzestrzenianie płomienia zostało skutecznie ograniczone, a ślady oddziaływania ognia obejmują wyraźnie mniejszą część długości kabla niż w przypadku kabla o niższej klasie CPR. Zobacz film na Youtube: 

8. Jakie znaczenie mają płonące krople? 

Podczas pożaru z niektórych kabli mogą odrywać się płonące krople lub fragmenty materiału. Spadając na znajdujące się poniżej materiały palne, mogą one doprowadzić do powstania nowych ognisk pożaru i przyspieszyć jego rozprzestrzenianie się. 

Rys. 6. Płonąca kropla.

9. Jak bada się emisję dymu? 

Badanie gęstości dymu przeprowadza się w hermetycznie zamkniętej komorze metalowej o objętości 9 m³ pokazanej na rysunku nr 7. W komorze umieszcza się próbkę kabla nad metalową tacą zawierającą roztwór alkoholu. Po zamknięciu komory roztwór jest zapalany, co powoduje spalanie próbki. Przez okno komory optyczny system pomiarowy monitoruje gęstość dymu przez 40 minut, oceniając stopień ograniczenia widoczności. Norma określająca parametry tego badani to IEC 61034.^[8] 

Rys. 7 Komora do badania gęstości dymu.

10. Dlaczego emisja dymu przez kabel jest ważna? 

Dym powstający podczas spalania kabli stanowi zagrożenie nie tylko ze względu na zawarte w nim toksyczne substancje, ale również z powodu znacznego ograniczenia widoczności. W warunkach pożaru szybkie odnalezienie drogi ewakuacyjnej ma kluczowe znaczenie dla bezpiecznego opuszczenia budynku. Gęste zadymienie utrudnia orientację w przestrzeni, wydłuża czas ewakuacji oraz może utrudniać prowadzenie działań ratowniczo-gaśniczych. 

Firma Prysmian dysponuje nie tylko własnym laboratorium badawczym, lecz również zestawem demonstracyjnym umożliwiającym prezentację różnic pomiędzy kablami o różnych właściwościach pożarowych. Na rysunku nr 8 po lewej stronie znajduje się próbka kabla bezhalogenowego LSOH, która podczas spalania emituje niewielką ilość dymu, natomiast po prawej stronie widoczny jest kabel z powłoką PVC generujący znacznie większe zadymienie. Demonstracja w praktyczny sposób pokazuje, jak duży wpływ na warunki ewakuacji może mieć wybór odpowiedniego typu kabla. Dowiedz się więcej o naszym nowym produkcie klasy B2ca:

Rys. 7. Demonstracja spalania kabla LSOH i PVC 

11. W jaki sposób mierzy się kwasowość wydzielanych gazów? 

W badaniu oddzielnie analizuje się niemetaliczne elementy kabla, takie jak powłoka zewnętrzna czy izolacja żył. Próbkę o masie 1 g umieszcza się w ceramicznym naczyniu, które następnie trafia do pieca wyposażonego w zamknięty układ rurowy. Do układu doprowadzane jest powietrze, a próbka jest ogrzewana do temperatury 800°C. Gazy powstałe podczas rozkładu termicznego są przepuszczane przez wodę destylowaną, w której ulegają rozpuszczeniu. Po 45 minutach ogrzewania roztwór poddawany jest analizie pod kątem przewodności elektrycznej oraz wartości pH. Norma regulująca te badanie to IEC 60754.[9] Stanowisko do tego typu badania przedstawiono na Rys. 9. 

Rys. 8. Stanowisko do badania kwasowości 

12. Gdzie jakie kable ? 

Projektanci dobierają klasę CPR kabla, biorąc pod uwagę poziom ryzyka pożarowego danego obiektu oraz liczbę osób w nim przebywających. W budynkach mieszkalnych zazwyczaj stosowane są kable klasy Eca lub Dca. W budynkach użyteczności publicznej- szkołach, szpitalach, biurowcach i hotelach – coraz częściej wymagane są kable klasy Cca lub B2ca. Dzięki temu trasy kablowe mają ograniczony udział w rozwoju pożaru i ułatwiają ewakuację z budynku dzięki niskiej emisji dymu. Szczególnie wysokie wymagania przeciwpożarowe dotyczą dróg ewakuacyjnych, tuneli, stacji metra oraz innych obiektów infrastruktury krytycznej, gdzie priorytetem jest zapewnienie bezpiecznej ewakuacji ludzi oraz ograniczenie skutków pożaru. W branży data center coraz częściej stosuje się kable o wyższych klasach CPR, aby zminimalizować ilość wydzielanego dymu, chronić kluczowe urządzenia oraz zapewnić nieprzerwaną pracę systemów w razie pożaru. Rysunek nr 10 przedstawia opisany podział. 

Rys. 9. Zastosowanie kabli w budynkach różnego typu 

Autorzy opracowania: mgr inż. Natalia Grzelak, inż. Laszlo Kruppai – Prysmian MKM Ktf. 

Źródła: 

1. Alarifi, AAS, Phylaktou, HN orcid.org/0000-0001-9554-4171 and Andrews, GE orcid.org/0000-0002-8398-1363 (Accepted: 2016) What Kills People in a Fire? Heat or Smoke? In: 9th SSC Proceedings. The 9th Saudi Students Conference, 13-14 Feb 2016, Birmingham, UK. . (Unpublished) 
2. Kaczorek-Chrobak K, Fangrat J. PVC-Based Copper Electric Wires under Various Fire Conditions: Toxicity of Fire Effluents. Materials (Basel). 2020 Mar 2;13(5):1111. doi: 10.3390/ma13051111. PMID: 32131434; PMCID: PMC7084980. 
3. Phylaktou, H. “PVC Sheathed Electrical Cable Fire Smoke Toxicity,” 2019. doi:10.18720/SPBPU/2/K19-89. 
4. Zielińska, Ewelina. “ElektroVIP 2026.” In Od Materiału Do Wyników: LSOH w Kontrolowanych Testach Spalania. Łódź, n.d. 
5. Regulation (EU) No 305/2011 of the European Parliament and of the Council of 9 March 2011 laying down harmonised conditions for the marketing of construction products (CPR) oraz EN 50575:2014+A1:2016 Power, control and communication cables – Cables for general applications in construction works subject to reaction to fire requirements. 
6. IEC 60332-1-2:2004, Tests on electric and optical fibre cables under fire conditions – Part 1‑2: Test for vertical flame propagation for a single insulated wire or cable – Procedure for 1 kW pre-mixed flame. 
7. EN 50399:2011+A1:2016, Common test methods for cables under fire conditions – Heat release and smoke production measurement on cables during flame spread test. 
8. IEC 61034 (all parts), Measurement of smoke density of cables burning under defined conditions. 
9. IEC 60754-2, Test on gases evolved during combustion of materials from cables – Determination of acidity and conductivity. 

Artykuł Kable w scenariuszu pożarowym pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

80 lat doświadczenia produkcyjnego w Polsce

Legrand od ponad 150 lat rozwija rozwiązania dla infrastruktury elektrycznej i cyfrowej, wyznaczając kierunki rozwoju branży elektroinstalacyjnej na świecie. Jednym z kluczowych filarów działalności firmy pozostaje produkcja realizowana w Polsce – w zakładzie w Ząbkowicach Śląskich, który w 2026 roku obchodzi jubileusz 80-lecia działalności.

Dziś to jeden z najważniejszych europejskich ośrodków produkcyjnych Grupy Legrand. Powstają tu rozwiązania łączące wieloletnie doświadczenie polskich specjalistów z globalnymi standardami jakości, bezpieczeństwa i nowoczesnej technologii.

Od FAEL do Legrand – historia rozwoju zakładu

Historia ząbkowickiego zakładu sięga 1946 roku. W 1996 roku dołączył – jako FAEL – do struktur Grupy Legrand. Już od drugiej połowy lat 70. zakład wdrażał pionierskie rozwiązania w dziedzinie modułowych zabezpieczeń instalacji elektrycznych.

W 1976 roku rozpoczęto produkcję wyłączników nadprądowych serii S160. Kolejne generacje produktów, w tym dobrze znana instalatorom seria S300, stały się jednymi z najczęściej wybieranych rozwiązań w polskich instalacjach elektrycznych.

Od momentu rozpoczęcia działalności Legrand w Polsce zakład systematycznie rozwijał swoje kompetencje produkcyjne i technologiczne. Obecnie specjalizuje się w produkcji aparatury modułowej zabezpieczającej i sterowniczej, rozdzielnic modułowych do 125 A, listew oraz kanałów elektroinstalacyjnych.

Produkcja Legrand w Polsce

W fabryce w Ząbkowicach Śląskich produkowane są m.in.:

• wyłączniki nadprądowe S 300 RX³, S 300 TX³
• ograniczniki przepięć ON300
• modułowe lampki sygnalizacyjne L310
• rozdzielnice modułowe Practibox S, Practibox ³, RWN (Nedbox), XL³ 125
• rozdzielnice hermetyczne: RN 65 (Plexo³), Plexo S
• aparaty sterownicze i sygnalizacyjne OSMOZ w standardzie M22
• obudowy aparatów modułowych S2, S4, S6
• listwy zaciskowe śrubowe i sprężynowe o IP20
• listwy kablowe Polam Suwałki: LNECO, LN, KI, KIO45
• rury instalacyjne Polam Suwałki: RB Special i RB Premium

Wcześniej były produkowane także:

• wyłączniki silnikowe M250, M600
• rozłączniki izolacyjne z bezpiecznikami R300

Aparatura modułowa – bezpieczeństwo i trwałość

Aparatura modułowa Legrand produkowana w Ząbkowicach Śląskich znajduje zastosowanie w budownictwie mieszkaniowym, komercyjnym i przemysłowym. Obejmuje rozwiązania służące do zabezpieczania instalacji elektrycznych, budowy rozdzielnic oraz realizacji nowoczesnych systemów sterowania i dystrybucji energii.

Szczególne miejsce w ofercie zajmują wyłączniki nadprądowe RX³ i TX³, projektowane z myślą o bezpieczeństwie użytkowników oraz wygodzie pracy instalatorów.

Produkty te wyróżniają się wysoką trwałością mechaniczną – nawet do 10 000 wyłączeń pod napięciem, podczas gdy obowiązujące normy wymagają 4000 cykli. Klasa ochrony 3 zapewnia najwyższy poziom bezpieczeństwa użytkownika wymagany przez polskie przepisy budowlane.

Dodatkowym atutem jest możliwość podłączenia zarówno szyn grzebieniowych, jak i przewodów sztywnych, co znacząco usprawnia montaż. Czytelne oznaczenia parametrów technicznych ułatwiają identyfikację aparatów i przyspieszają pracę instalatora.

RX³ czy TX³?

Seria RX³ to ekonomiczne i sprawdzone rozwiązanie przeznaczone do standardowych instalacji elektrycznych, w których kluczowe znaczenie mają niezawodność i prostota montażu.

TX³ oferuje rozszerzone możliwości konfiguracji oraz wyższy komfort pracy przy instalacji. Rozwiązania tej serii są dedykowane bardziej wymagającym projektom oraz profesjonalnym zastosowaniom.

Rozdzielnice modułowe do nowoczesnych instalacji

Produkowane w Ząbkowicach Śląskich rozdzielnice Practibox S, Plexo S oraz RN65 (Plexo³) zostały zaprojektowane z myślą o bezpieczeństwie, niezawodności i wygodzie montażu.

Practibox S

Practibox S to rozwiązanie przeznaczone do nowoczesnych instalacji mieszkaniowych. Modułowa konstrukcja ułatwia montaż, a estetyczne drzwi idealnie licują się ze ścianą. W ofercie dostępna jest również wersja multimedialna umożliwiająca przejrzysty podział instalacji elektrycznych i cyfrowych.

Plexo S

Plexo S została opracowana do pracy w trudniejszych warunkach środowiskowych. Wysoki stopień ochrony IP65 oraz rozwiązania konstrukcyjne ułatwiają szybki i wygodny montaż.

RN65 (Plexo3)

RN65 to wytrzymała rozdzielnica przeznaczona do wymagających zastosowań przemysłowych. Obudowa charakteryzuje się wysoką szczelnością IP65 oraz odpornością mechaniczną IK09. Konstrukcja umożliwia rozbudowę poprzez łączenie obudów, montaż zamków oraz integrację z osprzętem przemysłowym, w tym gniazdami.

Polam Suwałki – listwy i kanały kablowe

Marka Polam Suwałki od lat stanowi synonim wysokiej jakości listew i kanałów do  prowadzenia przewodów. Produkcja została przeniesiona do zakładu w Ząbkowicach Śląskich, gdzie zależnie od potrzeb instalacyjnych wytwarzane jest kilka linii produktowych.

LNECO

Listwy LNECO to lekkie rozwiązania przeznaczone głównie do niewielkich prac remontowych i modernizacyjnych. Oferta obejmuje profile od 15×10 mm do 40×40 mm. Pokrywy można zdejmować bez użycia narzędzi, a wybrane modele dostępne są również w wersji z taśmą samoprzylepną, co znacząco ułatwia montaż.

LN i KI

Listwy LN i KI o małych i średnich przekrojach wyróżniają się podwyższoną wytrzymałością. Zakres od 20×10 mm do 110×60 mm sprawia, że rozwiązania te znajdują zastosowanie m.in. w obiektach komercyjnych i użyteczności publicznej.

Solidne zamknięcie pokrywy zwiększa ochronę przewodów, a wybrane modele umożliwiają montaż osprzętu w dedykowanych puszkach natynkowych.

KIO45

Listwy KIO45 dostępne są w trzech wymiarach: 85×50, 100×50 oraz 130×50 mm. System został dostosowany do dystrybucji okablowania oraz montażu osprzętu Mosaic, umożliwiając tworzenie kompletnych stanowisk pracy.

Jedną z najważniejszych zalet rozwiązania jest możliwość montażu osprzętu bezpośrednio w podstawie listwy, bez konieczności stosowania dodatkowych akcesoriów.

Rury RB Special i RB Premium

Rury elektroinstalacyjne RB Special i RB Premium przeznaczone są do prowadzenia przewodów wewnątrz budynków. Mogą być stosowane zarówno w instalacjach podtynkowych, jak i natynkowych. Wykonanie z białego tworzywa sprawia, że pozostają mniej widoczne na powierzchni ścian.

Produkcja w Polsce wspiera rynki międzynarodowe

Dziś Grupa Legrand jest obecna w blisko 90 krajach, posiada 115 zakładów produkcyjnych i oferuje ponad 300 tys. produktów wspierających rozwój nowoczesnych, bezpiecznych i energooszczędnych obiektów.

Produkty wytwarzane w Ząbkowicach Śląskich trafiają zarówno na rynek krajowy, jak i na rynki zagraniczne. Firma konsekwentnie realizuje globalną politykę zrównoważonego rozwoju, koncentrując się na jakości produktów, bezpieczeństwie pracy oraz ograniczaniu wpływu działalności na środowisko.

10 lat gwarancji na produkty Legrand produkowane w Ząbkowicach Śląskich

Potwierdzeniem jakości i niezawodności produktów Legrand są liczne certyfikaty oraz wieloletnie doświadczenie produkcyjne. Wszystkie wyroby Legrand wyprodukowane w fabryce w Ząbkowicach Śląskich od 2026 roku oraz sprzedawane i instalowane w Polsce są objęte 10-letnią gwarancją (liczoną od daty produkcji).

Dzięki temu instalatorzy, projektanci i inwestorzy otrzymują dodatkowe potwierdzenie trwałości oraz jakości stosowanych rozwiązań.

Technologia tworzona lokalnie

Zakład produkcyjny Legrand w Ząbkowicach Śląskich stanowi przykład połączenia wieloletniej polskiej tradycji przemysłowej z nowoczesnym zapleczem technologicznym globalnej grupy.

Produkty wytwarzane w Polsce odpowiadają na potrzeby współczesnych instalacji elektrycznych, oferując bezpieczeństwo, niezawodność, łatwość montażu oraz zgodność z europejskimi normami.

Dowiedz się więcej

Artykuł Legrand – globalna technologia i lokalna jakość z Ząbkowic Śląskich pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Zakaz wprowadzania do obrotu tradycyjnych świetlówek fluorescencyjnych sprawił, że modernizacja oświetlenia z tematu „na przyszłość” stała się realnym wyzwaniem tu i teraz. U wielu właścicieli budynków, firm czy instytucji decyzja o wymianie źródeł światła rodzi jednak liczne pytania dotyczące prawidłowego przeprowadzenia instalacji, bezpieczeństwa, zgodności produktu czy znaku CE. Poniżej rozwiewamy wątpliwości dot. wymiany istniejących świetlówek liniowych na zamienniki Philips LED od Signify.

Unijna dyrektywa RoHS = koniec ery oświetlenia fluorescencyjnego

Od 24 sierpnia 2023 roku nie można stosować świetlówek T5 oraz T8 do ogólnych celów oświetleniowych. Ten zakaz wprowadziła dyrektywa unijna w sprawie ograniczenia stosowania substancji niebezpiecznych (RoHS) w nowym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Tym samym niezbędna do działania tradycyjnych świetlówek rtęć stała się symbolem technologii, która nie pasuje już do współczesnych wymagań regulacyjnych (zwłaszcza środowiskowych).

Jaki jest efekt tego zakazu? Ogromna liczba istniejących instalacji wymaga modernizacji – a firmy muszą podjąć decyzję, na co wymienią fluorescencyjne źródła światła. Istotne jest to, by rozwiązanie zostało odpowiednio dobrane nie tylko do bieżącej instalacji, ale również wymagań i budżetu klienta. Dostępne są 3 główne opcje, takie jak:

• wymiana świetlówek liniowych na zamienniki LED,
• modernizacja z wykorzystaniem opraw LED,
• modernizacja z wykorzystaniem inteligentnych systemów zarządzania.

Jak Signify zapewnia bezpieczną modernizację oświetlenia? Zgodność produktów

Korzystając z oferty produktów Philips LED od Signify, możesz zdecydować się zarówno na wymianę i modernizację źródeł światła, jak i przejście na zintegrowane systemy oświetlenia. Dostarczane przez nas źródła LED są zgodne z uznawanymi na całym świecie normami bezpieczeństwa (np. Międzynarodowej Komisji Elektrotechnicznej), a jednocześnie spełniają normy unijnych dyrektyw dotyczących:

• bezpieczeństwa elektrycznego i fotobiologicznego (dyrektywa niskonapięciowa LVD),
• kompatybilności elektromagnetycznej (dyrektywa EMC dot. niegenerowania zakłóceń elektromagnetycznych, które mogłyby wpływać na inne urządzenia oraz braku podatności na takie zakłócenia)
• projektowania ekologicznego produktów związanych z energią (dyrektywa ErP),
• ograniczenia stosowania substancji niebezpiecznych (dyrektywa RoHS),
• bezpieczeństwa i zdrowia, kompatybilności elektromagnetycznej i efektywnego wykorzystania widma radiowego (dyrektywa RED).

Tuby LED zostały z kolei przetestowane i zatwierdzone przez niezależne laboratorium zewnętrzne zgodnie z normą EN/IEC 62776, która bezpośrednio dotyczy dwustronnie zasilanych tub LED przeznaczonych do wymiany świetlówek liniowych. Norma określa wymagania w zakresie bezpieczeństwa, wymiany, metody i warunków badań oraz wymagań dot. informacji i oznakowania, które są niezbędne do wykazania zgodności.

Dopuszczalne sposoby wymiany świetlówek na LED

W jaki sposób można zamienić istniejące świetlówki na źródła LED? Wyróżniamy dwa główne sposoby:

1. Wymiana 1:1 z zachowaniem statecznika

W tym scenariuszu istniejący statecznik pozostaje elementem instalacji, a świetlówka fluorescencyjna zostaje zastąpiona kompatybilną tubą LED. Ta forma modernizacji nie zmienia konstrukcji oprawy.

2. Podłączenie zasilania bezpośrednio do napięcia sieciowego z ominięciem statecznika

W tym przypadku statecznik zostaje usunięty z obwodu, a zasilanie doprowadzane jest bezpośrednio do tuby LED. Takie rozwiązanie eliminuje przyszłe koszty związane z konserwacją statecznika i może zwiększyć wydajność systemu, przez co stanowi bardziej optymalny wybór.

Oba sposoby są dopuszczalne – jednak pod warunkiem, że instalacja zostanie wykonana zgodnie z lokalnymi przepisami elektrycznymi oraz instrukcją instalacji.

Czy wymiana świetlówek to „istotna modyfikacja”?

Pojęcie istotnej modyfikacji zostało szczegółowo opisane w tzw. Blue Guide dotyczącym wdrażania unijnych przepisów dotyczących produktów. Zgodnie z wytycznymi tego typu istotna modyfikacja ma miejsce wtedy, gdy:

• zmienia charakter zagrożeń związanych z produktem lub
• wzrasta poziom ryzyka (np. porażenia prądem, pożaru, obrażeń czy zakłóceń elektromagnetycznych).

Sama wymiana świetlówki fluorescencyjnej na źródła LED marki Philips od Signify (zarówno z zachowaniem statecznika, jak i z jego pominięciem) nie jest uznawana za istotną modyfikację – o ile instalacja została wykonana zgodnie z instrukcjami producenta. W takim przypadku oprawa nadal spełnia swoją pierwotną funkcję, a poziom ryzyka nie ulega zwiększeniu.

Czy modernizacja oświetlenia wpływa na znak CE?

Znak CE umieszczany jest na produktach wprowadzanych na rynek Unii Europejskiej. Stanowi deklarację producenta, że dany produkt jest zgodny ze wszystkimi obowiązującymi przepisami unijnymi (pod warunkiem, że jest używany zgodnie z przeznaczeniem i specyfikacją).

Wątpliwości budzi jednak fakt, czy przy wymianie świetlówek musi być nadawany nowy znak CE. Zgodnie z przepisami nowe oznakowanie CE jest wymagane, gdy produkt został wycofany z rynku, poddany znaczącym zmianom, a następnie ponownie wprowadzony do sprzedaży.

Nowy znak CE oprawy oświetleniowej nie jest więc niezbędny przy wymianie świetlówek na energooszczędne tuby LED marki Philips od Signify. Nie ma w tym zakresie znaczenia również, czy statecznik zostanie zachowany, czy pominięty. W tej drugiej sytuacji istotne jest jednak to, by modernizacja odbywała się w miejscu użytkowania i oprawa pozostawała w użyciu przez tego samego właściciela – czyli nie można jej sprzedać lub przekazać nowemu właścicielowi.

Tuby LED Philips od Signify – modernizacja bez ryzyka

Modernizacja oświetlenia poprzez wymianę świetlówek fluorescencyjnych to dzisiaj konieczność, ale z tubami LED Philips można przeprowadzić ten proces bezpiecznie oraz sprawnie. Zarówno wymiana 1:1, jak i instalacja z pominięciem statecznika pozostają zgodne z obowiązującymi normami, jeśli wykonuje je wykwalifikowany instalator według zaleceń producenta.

Co więcej, taka modernizacja nie jest traktowana jako istotna modyfikacja oraz nie wymaga nadawania nowego znaku CE. Dzięki temu możesz bez obaw przejść na nowoczesne, energooszczędne LED-y, zyskując niższe koszty eksploatacji, większą niezawodność i pełną zgodność z unijnymi regulacjami.

Dowiedz się więcej o modernizacji oświetlenia z wykorzystaniem tub LED marki Philips od Signify z naszego Whitepaper:
>> Modernizacja oświetlenia na LED: Najczęściej zadawane pytania dotyczące zgodności produktu i znaku CE.

Artykuł Tuby LED zamiast świetlówek fluorescencyjnych: bezpieczeństwo, znak CE i zgodność produktów Philips od Signify pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Branża inżynierska stoi dziś przed rosnącym zapotrzebowaniem na szybkie, dokładne i skalowalne projektowanie instalacji elektrycznych. Dynamiczny rozwój technologii sprawia, że projektanci układów elektrycznych i systemów automatyki potrzebują narzędzi, które nie tylko przyspieszą ich pracę, lecz także zapewnią najwyższą jakość dokumentacji.

Odpowiedzią na te potrzeby jest WSCAD Electrix AI – zaawansowane środowisko CAD/CAE, które integruje algorytmy sztucznej inteligencji z procesem projektowym.

Nowy silnik graficzny oraz przebudowana baza danych gwarantują stabilność i płynność nawet przy wielobranżowych projektach o dużej liczbie komponentów. Integracje z systemami ERP i PLM pozwalają automatyzować przepływ informacji między projektowaniem, prefabrykacją i produkcją.

Rewolucja dzięki sztucznej inteligencji

Electrix AI to kompleksowe środowisko projektowe, które wykorzystuje mechanizmy sztucznej inteligencji do automatyzacji wielu kluczowych procesów. Dzięki temu projektanci mogą skupić się na najważniejszych aspektach swojej pracy, a narzędzie samo zadba o szczegóły, poprawność i spójność projektu.

To nie tylko program – to partner w projektowaniu

WSCAD Electrix AI nie zastępuje projektanta. On go wzmacnia.

To cichy asystent, który analizuje dane, przewiduje problemy i automatyzuje to, co wcześniej pochłaniało godziny pracy. Przyspiesza projektowanie, ale też aktywnie wspiera inżyniera w procesie decyzyjnym. To nie tylko narzędzie — to inteligentny asystent projektanta, który pozwala realizować projekty szybciej, sprawniej i bardziej profesjonalnie.

To w końcu nowa filozofia projektowania, w której inteligencja systemu staje się naturalnym przedłużeniem wiedzy inżyniera. Zapraszamy do obejrzenia filmu:

Kompatybilność i przyszłość branży

Electrix AI spełnia najnowsze normy branżowe i jest przygotowany do pracy w zintegrowanym środowisku przemysłowym. Ułatwia współpracę między działami projektowymi, produkcją oraz utrzymaniem ruchu, wspierając eksporty, importy projektów w różnych formatach.

To nowoczesny ekosystem projektowy łączący ze sobą funkcjonalność z kilku obszarów:

EE (Electrical Engineering) – automatyka i elektryka
CE (Cabinet Engineering) – planowanie widoku szaf sterowniczych
EI (Electric Installation) – przestrzenne planowanie instalacji elektrycznych
FE (Fluid Engineering) – technologia Fluid (pneumatyki, hydrauliki)
BA (Building Automation) – automatyka budynków, procesy technologiczne
P&ID (Piping and Instrumentation Diagram/drawing) orurowanie wraz z oprzyrządowaniem.

WSCAD Electrix AI to przyszłość, która właśnie staje się standardem.

Artykuł WSCAD Electrix AI – precyzja projektowania oparta na inteligentnych algorytmach pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Norma PN-IEC 60050-461:2024-09 wprowadza nowe polskie nazwy produktów kablowych

Polskie nazwy produktów kablowych ulegają znaczącej standaryzacji. O nowych zasadach w ich nazewnictwie poinformował Polski Komitet Terminologii Elektrycznej SEP wspólnie z Komitetem Technicznym PKN nr 8 ds. Terminologii, Dokumentacji i Symboli Graficznych, Oznaczeń Wielkości i Jednostek Miar w Elektryce.

Z dniem 12 października 2024 r. do zbioru Polskich Norm została oficjalnie wprowadzona norma PN-IEC 60050-461:2024-09 pt. Międzynarodowy słownik terminologiczny elektryki (IEV) – Część 461: Kable elektryczne. Za przygotowanie polskiej wersji dokumentu odpowiadał Polski Komitet Terminologii Elektrycznej SEP we współpracy z Komitetem Technicznym PKN nr 8 ds. Terminologii, Dokumentacji i Symboli Graficznych, Oznaczeń Wielkości i Jednostek Miar w Elektryce.

Wprowadzenie nowej normy to efekt dwuletnich prac zespołu specjalistów, którego zadaniem było ujednolicenie i dostosowanie terminologii do międzynarodowych standardów. Szczególnym wyzwaniem okazało się właściwe tłumaczenie angielskich terminów „cable” i „cables”. Dotychczas w języku polskim funkcjonowały równolegle określenia „kabel” i „przewód”, często używane wymiennie, co prowadziło do licznych nieporozumień, zwłaszcza w kontekście tłumaczeń i dokumentacji technicznej.

W świetle nowej normy polski „przewód” staje się „kablem”

W krajach anglojęzycznych, podobnie jak w większości języków europejskich, funkcjonuje jedno pojęcie odpowiadające „cable”. Polska tradycja terminologiczna była w tym zakresie bardziej złożona. Przykładowo, w budownictwie przyjęło się używać terminu „przewód” w odniesieniu do różnych instalacji – wodociągowych, wentylacyjnych czy elektrycznych. Z chwilą wejścia Polski do Unii Europejskiej i konieczności dostosowywania terminologii do norm europejskich, konieczna stała się jednak unifikacja pojęć.

Norma PN-IEC 60050-461:2024-09 wprowadza jednoznaczną klasyfikację – w polskiej wersji obowiązuje nazewnictwo bazujące na słowie „kabel”. I tak np. dotychczasowy „przewód jednożyłowy” zostaje nazwany:

IEV 461-06-02: kabel jednożyłowy – kabel zawierający tylko jedną żyłę izolowaną
(ang. single-conductor cable; single-core cable), a w innych językach odpowiednio:

Einleiterkabel, n; einadriges Kabel, n
cable unipolar
câble à un conducteur, m; câble unipolaire, m
одножильный кабель
yksijohdinkaapeli
cavo unipolare
дан дамжуулагчтай кабель
enlederkabel
einleiarkabel
cabo monocondutor
enovodniški kabel
enledarkabel

Analogiczne zmiany obejmują szereg innych nazw dotychczas opartych o termin „przewód”. Zgodnie z przyjętą terminologią, poprawne obecnie określenia to:

• kabel izolowany (dawniej: przewód izolowany)
• kabel giętki (dawniej: przewód giętki)
• kabel elastyczny (dawniej: sznur)
• kabel napowietrzny (dawniej: przewód napowietrzny izolowany)
• kabel grzejny (dawniej: przewód grzejny)
• kabel pomiarowy (dawniej: przewód pomiarowy)
• kabel zapłonowy (dawniej: przewód zapłonowy)
• kabel kompensacyjny (dawniej: przewód kompensacyjny)
• kabel przyłączeniowy (dawniej: przewód przyłączeniowy)

Wyjątkiem pozostają sytuacje, w których tłumaczenie terminu angielskiego odnosi się do funkcji przewodzenia innej niż przesył energii – np. earth conductor czy shield bonding lead, gdzie dopuszczalne pozostaje użycie słowa „przewód” (np. „przewód uziemiający”).

Dlaczego zdecydowano o ujednoliceniu nazewnictwa?

Nowa norma ma kluczowe znaczenie dla branży elektrotechnicznej. Po pierwsze – eliminuje niejednoznaczności w tłumaczeniach, szczególnie w dokumentach technicznych tworzonych lub analizowanych z udziałem systemów sztucznej inteligencji, takich jak PKN System Trados. Po drugie – ułatwia proces edukacji, certyfikacji i międzynarodowej współpracy inżynierów oraz projektantów.

Mimo postępu, proces dostosowywania wszystkich obowiązujących norm do nowych standardów będzie przebiegał stopniowo – aktualnie istnieją jeszcze dziesiątki dokumentów zawierających niezgodne lub przestarzałe tłumaczenia terminów „cables”.

Apel SEP do środowiska technicznego

Stowarzyszenie Elektryków Polskich apeluje do autorów publikacji technicznych oraz redakcji czasopism branżowych o systematyczne wdrażanie nowej terminologii we wszystkich materiałach informacyjnych, edukacyjnych i normatywnych. Tylko dzięki wspólnym działaniom możliwe będzie osiągnięcie pełnej spójności i klarowności przekazu w dziedzinie elektrotechniki.

Źródło: Polski Komitet Terminologii Elektrycznej SEP

Artykuł Zmiana nazwy przewód/kabel w Polskich Normach pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Piotrek chciał sprawdzić czy nie jest przypadkiem tak samo jak to było kiedyś z kluczami do windowsa

Artykuł Generatywna norma elektryczna pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Nowa seria VAL-SPP Safe Protection Plus spełnia wszystkie podwyższone wymagania, które wchodzą w życie od 2025 roku, z trzyletnim okresem przejściowym. Z tego względu w długoterminowych projektach wprowadzenie nowych modeli warto zaplanować już teraz. Dodatkowo zachętą powinny być same cechy nowych modeli zapewniające długotrwałe działanie oraz wysokie bezpieczeństwo.

Nowe modele VAL-SPP Safe Protection Plus to:

• Zgodnie z IEC 61643-11:2024:
  • wzmocniona izolacja, zapewnia wyższe bezpieczeństwo użytkownika i aplikacji,
  • zwiększona wytrzymałość na prądy zwarciowe,
  • większe odstępy izolacyjne, odległości pełzania pomiędzy obwodami.
    
• Jeżeli w instalacji wcześniej nie ma zabezpieczenia większego niż 315 A, nie ma potrzeby stosowania dodatkowego bezpiecznika, pozwala to na oszczędność miejsca i ekonomiczną instalację.
  
• Ochrona przed niedostatecznym wetknięciem przewodów.
  
• Szeroki zakres temperatur pracy -40 °C … 85 °C.
  
• VAL-SPP obejmuje aplikacje AC i DC dedykowane do aplikacji fotowoltaicznych o różnych napięciach znamionowych. Ofertę uzupełniają warianty do sieci o dużych wahaniach napięcia.

Prosta i bezpieczna instalacja

Budowa serii VAL-SPP charakteryzuje dobrą ochroną przeciwporażeniową i chroni przed niedostatecznym wetknięciem przewodów. Posiada zredukowany moment dokręcenia zacisków wynoszący 3 Nm, również dla przewodów o przekroju 25 mm² i większym co pozwala na zauważalnie łatwiejszy montaż.

Niezawodna ochrona systemu

Nowa seria oferuje dużą wytrzymałość dla niezawodnej ochrony. Wzmocniona izolacja zapewnia dodatkowe bezpieczeństwo użytkownika i systemu. Szybkie odłączenie gwarantuje wysoki poziom niezawodności.

Szeroki zakres zastosowań

Modele VAL-SPP obejmują aplikacje AC oraz DC dedykowane do aplikacji fotowoltaicznych. Solidna konstrukcja umożliwia instalację w trudnych warunkach, zakres temperatur pracy to aż -40 °C … 85 °C, montaż na wysokości do 5000 metrów. Brak potrzeby stosowania bezpiecznika do 315 A pozwala na oszczędność miejsca i ekonomiczną instalację.

Przydatne linki:

1. Folder z zestawieniem modeli AC i DC do aplikacji fotowoltaicznych
2. Nowy standard ochrony przed przepięciami

Autor: Radosław Gruszka – Menadżer Produktu, Phoenix Contact
email: rgruszka@phoenixcontact.pl
gsm: +48 532 95 03 39
www.phoenixcontact.pl

Artykuł Ograniczniki przepięć typu 2 zgodne z nowymi wymaganiami IEC 61643-11:2024 pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

W bardzo starych domach wciąż można spotkać przyłącze jednofazowe zabezpieczone dwoma topikami – po jednym na żyłę. Mało kto dziś już pamięta, że początki elektryfikacji Polski to nie było TN, TT, tylko IT jak cały kraj długi i szeroki.

Niestety praktycznie od zawsze roiło się od domorosłych elektryków robiących na zasadzie “skoro działa to jest dobrze”! Doziemienia (połączenie jednego lub więcej biegunów z uziomem, ziemią lub otoczeniem) były bardzo częste – nie tyle wskutek awarii, co majstrowania przez ww. domorosłych kręcidrutów. Tym sposobem w znaczącej większości miejsc w miejsce IT, pojawiło się “zerowanie” zwane również jako TN-C.

W przypadku gdy uziemienie punktu neutralnego transformatora było zbyt “słabe” (zbyt wysoka rezystancja), układ sieci zwał się TT. Nie gwarantuje on niskiego napięcia (ziemia vs N) jakie, przynajmniej w teorii, jest bezpieczne dla człowieka. W takim przypadku nie ma innej opcji, trzeba posiadać własne lokalne uziemienie spełniające warunek SWZ… Niniejszy artykuł jest o zerowaniu, a nie o układzie TT, więc dalej o tym nie będzie. Niemniej jednak, w bardzo wielu miejscach w Polsce można spotkać się z układem TT i należy mieć to zawsze na uwadze. Pomylenie układu sieci TT z TN niesie ze sobą katastrofalne skutki.

Zerowanie i PEN w polskich przepisach

Nie od wczoraj wiadomo, że przepisy i tak samo normy, nie zawsze są zbyt dobrze przemyślane i nie da się wszystkiego przewidzieć. Kiedyś gniazda z bolcem (stykiem ochronnym mówiąc bardziej prawidłowo) były wymagane tylko w pomieszczeniach wilgotnych i mokrych – czyli w kuchni i w łazience. Wszak w innych pomieszczeniach człowiek jest nieśmiertelny

Gniazdo jednofazowe, trzy styki i tylko dwa przewody. Po co prowadzić trzy przewody, skoro jeden może pełnić podwójną funkcję? Taka piękna oszczędność, ale czy na pewno?

Ten wspólny przewód, aż do 1996 roku nazywał się “zero” – obecnie to tzw. przewód ochronno-neutralny (PEN). Oczywiście teraz mamy jeszcze neutralny (N) i ochronny (PE, czasami zdarza się też E w celach technicznych). Niestety wciąż można spotkać niedouczonych elektryków, którzy tego nie rozumieją i mówią “zero” na wszystkie powyższe, a często nie da im się wytłumaczyć, że to ma jednak jakieś znaczenie. Tak samo jak kiedyś można było produkować samochody z jednym tylko hamulcem, bo co złego może się stać?

Bardzo szybko okazało się, że coś co ma chronić przed utratą życia, mogło samo w sobie pozbawić życia w drastyczny sposób, czyli przez długotrwałe porażenie. Warto tu przypomnieć, że podczas porażenia bardzo często dochodzi do bardzo silnego i mimowolnego skurczu naszych własnych mięśni, co uniemożliwia uwolnienie się. Wybitnie nieprzyjemny sposób na własny koniec.

A jak może do tego dojść? Chyba nikt mnie nie wyzwie od głupców, gdy powiem, że przewody i łączenia nie są niezniszczalne i nie są bezawaryjne. Korozja, naprężenia mechaniczne, ciągłe wkładanie i wyciąganie wtyczki – co może pójść nie tak?

Przykład z życia. Pewien Kowalski pichcił sobie i dzieciom ciasto w piekarniku elektrycznym. Piekarnik w pierwszej klasie ochronności i obudowa porządnie połączona ze stykiem ochronnym. Równocześnie z pieczeniem ciasta, w puszce łączeniowej też się piekło i pech chciał, że najbardziej na “zerze” (obecnie PEN). W końcu to łączenie poszło w p… i ciągłość poszła się… wiadomo co.

No, ale przewód fazowy wciąż ma zachowaną ciągłość. Napięcie z tego przewodu fazowego “sobie idzie” poprzez grzałkę i chciało by “wrócić” do gniazdka, w którym “szczęśliwie” jest zerowanie, tak bardzo znane z PRL-u.

Tym samym, niebieski przewód od piekarnika ma napięcie względem ziemi (otoczenia, mówiąc bardziej precyzyjnie), no i przez zerowanie (mostek), to napięcie sobie śmiga naokoło do bolca i stamtąd do obudowy.

Pech chciał, że pan Kowalski jedną ręką trzymał obudowę tego wspaniałego urządzenia, a drugą ręką trzymał uziemioną rurę. Zdecydowanie nie chciałbym być w jego skórze, a wiele osób mogłoby o tym opowiedzieć, gdyby tylko wciąż żyli. Prąd nie wybiera kiedy, gdzie i nie daje żadnych ostrzeżeń.

Dnia 1 kwietnia 1996 roku, czyli prawie trzy dekady temu, zerowanie zostało prawnie zabronione – zarówno poprzez rozporządzenie, jak i normy. Wiele na to wskazuje, że do niektórych “elektryków” ta informacja jeszcze nie dotarła

Obwieszczenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – § 183. punkt 1, podpunkt 2:

W instalacjach elektrycznych należy stosować (…) oddzielny przewód ochronny i neutralny, w obwodach rozdzielczych i odbiorczych.

Oczywiście prawo nie działa wstecz i przy wymianie gniazda nie ma obowiązku wymiany obwodu, więc wtedy i tylko wtedy ponownie wykonujemy zerowanie.

Co kiedy pomieszczenie mamy zasilone dwoma żyłami tzn. w układzie TN-C i równocześnie chcemy wydłużyć ten obwód, dołożyć przewód albo po prostu wymienić instalację tylko w tym pomieszczeniu?

Prawda jest taka, że ile osób, tyle interpretacji norm i przepisów. Wielokrotnie można usłyszeć bzdury w stylu, że niby nie wolno dokonywać podziału w puszce łączeniowej albo że niby każdy podział należy uziemić.

Osobiście oczami wyobraźni widzę, jak w blokach z każdego jednego mieszkania wychodzi po dwadzieścia przewodów 16 mm^2, które idą po ścianie do ogródka pod blokiem i jeszcze każdy idzie do osobnej szpili (uziomu pionowego). Jak długo żyje, to czegoś takiego nigdy na oczy nie widziałem.

Uziemienie w układach TN, tzn. TN-C, TN-C-S oraz TN-S jest zalecane. Słowo zalecane nie jest synonimem słowa wymagane. Jedno głupie słowo, ale wielu pseudo-elektryków czyta normy tak jakby chcieli aby były napisane, a nie tak jak są. Jeszcze gorzej jak ktoś opowiada jakąś bzdurę tego rodzaju, a reszta robi głuchy telefon. W zupełności wystarczy samemu przeczytać normy, na spokojnie, pamiętając o tym, że nikt z nas nie jest nieomylny i bardzo bardzo łatwo o nadinterpretację.

Przewód PEN w układzie TN-C

Mówiąc o nadinterpretacjach norm: chyba najbardziej częstym przypadkiem jest przewód PEN czyli ochronno-neutralny w układzie TN-C.

Ten kluczowy fragment normy to “Przewód PEN powinien mieć przekrój poprzeczny minimum…”. Powinien mieć czyli mieć powinien. Proste jak drut. Jednak jakiś misiek z internetu (może nawet po środkach odurzających) zinterpretował to trochę odwrotnie – czyli że jeśli przewód PEN ma mniejszy przekrój niż w tej normie, to nie jest on PEN-em. Zaraz zaraz, gdzie i w której normie jest tak napisane, że PEN to nie jest PEN? Może jeszcze pójdziemy o krok dalej i powiemy, że nie jest to wtedy przewód? Widocznie dzisiejsze normy nie są dostatecznie idiotoodporne.

To dla jasności jeszcze raz: Powinien mieć, czyli powinien mieć. Układ sieci to układ połączeń, a nie przekrój przewodów. To że normy się nie zmieniły, to nie znaczy, że jakiś przewód nagle magicznie przestał pełnić funkcję, którą pełnił przez dekady… Najzwyczajniej w świecie ten PEN nadal jest PEN-em, z tą tylko różnicą iż jego przekrój nie spełnia obecnej normy.

Równie dobrze mogłyby się zmienić normy dotyczące np. rozmiarów schodów w taki sposób iż schody powinny mieć 1 mm więcej. Czy wtedy schody Kowalskiego zbyt wąskie o 1 mm wciąż są schodami, czy już nie? Na tej samej zasadzie niektórzy wesoło twierdzą, że PEN nie jest PEN-em kiedy ma przekrój 6 mm^2 Cu. Niestety nie mają racji, bo wciąż to jest PEN, tylko że niespełniający ww. wymogu minimalnego przekroju. I to nawet jak został położony po opublikowaniu tej normy.

Podsumowując:

• Zerowanie wykonujemy tylko przy wymianie osprzętu i tylko gdy uprzednio było ono tam wykonane. Jeśli to tylko możliwe, to wymieniamy obwód, dokonując podziału PEN możliwie jak najwcześniej.
• Wymieniając lub kładąc przewód, prowadzimy osobny N i osobny PE. Jeśli początek tego przewodu znajduje się w puszce łączeniowej, to podział dokonujemy wewnątrz niej.
• Uziemienie punktu podziału (TN-C-S) jest zalecane. Nawet bardzo zalecane, ale nie jest ono obowiązkowe. W razie awarii PEN na sieci i braku tego uziemienia, szkody zwykle są znacznie większe niż materiał i koszt wykonania uziomu.
• PE (przewód lub styk ochronny) zapewniamy zawsze, niezależnie czy PEN jest cienki jak włos, czy gruby jak beczka na wino.

I jeszcze ciekawostka przyrodnicza. Często w budownictwie mieszkaniowym elektromonter z cząstkową wiedzą dokonuje podziału w rozdzielnicy i tuż za punktem podziału montuje SPD – i w tym SPD przewód N zaraz za podziałem jest wprowadzony na jeden z torów ogranicznika. Zakładając 10 cm przewodu i opracowania uwzględniające skrajne przypadki spadku napięcia 1 kV na 1m przewodu podczas przepięcia i zadziałania SPD, to wychodzi maksymalnie 100 V. W tym wypadku ograniczenie przepięcia jest praktycznie zerowe. Rezystancja warystora nie spadnie wystarczająco aby był jakikolwiek pożytek, a iskiernik nie zrobi kompletnie nic. Ten jeden tor to niepotrzebny koszt oraz niepotrzebne dodatkowe łączenie na torze N…

Sprawdź poprzedni artykuł o podziale przewodu PEN:

Artykuł Zerowanie gniazd – dawniej i obecnie pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

W artykule omówione zostaną aktualne przepisy wraz z ich interpretacją oraz rozwiązania firmy Eaton w tym zakresie.

Podstawy prawne:

Najważniejszym dokumentem, patrząc z perspektywy rynku Unii Europejskiej jest Dyrektywa Maszynowa WE2006/42/WE, która opisuje zatrzymanie awaryjne w punkcie 1.2.4.3:

„Maszyna musi być wyposażona w co najmniej jedno urządzenie do zatrzymywania awaryjnego, umożliwiające zapobieżenie istniejącemu lub zagrażającemu niebezpieczeństwu.

Stosuje się następujące wyjątki:

— maszyny, w których urządzenie do zatrzymywania awaryjnego nie obniżyłoby ryzyka, ponieważ albo nie skróciłoby czasu zatrzymania albo nie umożliwiłoby podjęcia szczególnych środków, niezbędnych do przeciwdziałania ryzyku,

— maszyny przenośne trzymane w ręku lub prowadzone ręcznie.

(…)  

do zatrzymywania awaryjnego po wydaniu polecenia zatrzymania, polecenie to musi zostać podtrzymane przez zablokowanie urządzenia do zatrzymywania awaryjnego aż do momentu, w którym zablokowanie to zostanie w sposób zamierzony zniesione; urządzenia nie można zablokować bez wydania polecenia zatrzymania; odblokowanie urządzenia może nastąpić wyłącznie przez dokonanie odpowiedniej czynności, przy czym odblokowanie to nie może ponownie uruchomić maszyny, a powinno jedynie umożliwiać jej ponowne uruchomienie.

Funkcja zatrzymania awaryjnego musi być dostępna i gotowa do użycia przez cały czas, bez względu na tryb pracy w taki sposób, aby elementy sterownicze zatrzymujące, w tym urządzenia do zatrzymywania awaryjnego, mogły zatrzymać nie tylko samą maszynę, ale i wszystkie powiązane z nią urządzenia, jeżeli dalsze działanie tych urządzeń może być niebezpieczne.”

Polskimi przepisami, które powołują postanowienia ww. Dyrektywy Maszynowej jest Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn (Dz.U. Nr 199, poz. 1228) w § 24 ust. 1:

„Maszyna powinna być wyposażona w co najmniej jedno urządzenie do zatrzymywania awaryjnego, umożliwiające wyeliminowanie zaistniałego niebezpieczeństwa lub zapobieżenie jego wystąpieniu.”

Od stosowania powyższego przepisu (§ 24 ust. 1) rozporządzenie dopuszcza wyjątki, które mają zastosowanie w przypadku:

• maszyn, w których urządzenie do zatrzymywania awaryjnego nie obniży ryzyka ze względu na brak możliwości skrócenia czasu zatrzymania lub brak możliwości podjęcia szczególnych środków niezbędnych do przeciwdziałania ryzyku,
• maszyn przenośnych, trzymanych w ręku i prowadzonych ręcznie.

Zgodnie z powyższym, urządzenia do zatrzymania awaryjnego są wymagane w każdej maszynie, z wyjątkiem tych, w których takie urządzenie nie powoduje żadnej korzyści w postaci obniżenia ryzyka zagrożenia, czy też skrócenia czasu jej zatrzymania oraz w przypadku maszyn przenośnych, trzymanych w ręku i prowadzonych ręcznie. 

Polskie rozporządzenie zawiera również kilka bardzo ważnych zagadnień:

• odblokowanie urządzenia nie może ponownie uruchomić maszyny, a powinno jedynie umożliwić jej ponowne uruchomienie – np. powinien być wymagany sygnał resetu,
• gotowość urządzenia do uruchomienia powinna być zachowana przez cały czas bez względu na tryb pracy maszyny,
• jeśli niebezpieczeństwo może wystąpić pomimo uruchomienia zatrzymania awaryjnego należy także zablokować pozostałe urządzenia, które mogą stwarzać niebezpieczeństwo, czyli np. cały zespół maszyn.

Zgodnie z § 24 ust.  3 ww. rozporządzenia, urządzenie do zatrzymywania awaryjnego powinno:

• mieć wyraźnie rozpoznawalne i widoczne oraz szybko dostępne urządzenia sterujące,
• możliwie jak najszybciej zatrzymać niebezpieczny proces, bez stwarzania dodatkowego ryzyka,
• w koniecznych przypadkach inicjować lub umożliwiać zainicjowanie pewnych ruchów zabezpieczających.

W praktyce urządzeniami zatrzymania awaryjnego mogą być kurtyny świetlne, wyłączniki linkowe lub przyciski zatrzymania awaryjnego, w produkcji których specjalizuje się firma Eaton.

Urządzenia te muszą spełniać wszystkie wymagania normy PN-EN ISO 13850:2016 dotyczącej projektowania urządzeń zatrzymania awaryjnego oraz normy PN-EN 60947-5-5 odnośnie aparatury sterowniczej zatrzymania awaryjnego z funkcją blokady mechanicznej, np.

• przyciski muszą być wyraźnie rozpoznawalne i widoczne, dlatego charakteryzują się czerwoną barwą na żółtym tle,
• przyciski odblokowywane przez przekręcenie, które posiadają strzałki graficzne pokazujące przekręcenie muszą być w bardzo bliskim kolorze do grzybka, aby nie sugerowały kierunku ruchu uruchamiania,
• uruchomienie przycisku musi nastąpić zawsze poprzez naciśnięcie,
• żółte tło musi być albo zintegrowane w przycisku albo jako osobna tabliczka pod czerwonym przyciskiem. Wyjątkiem jest zastosowanie symbolu z normy IEC 60417-5638, które oznacza zatrzymanie awaryjne,
• aktualna norma PN-EN ISO 13850:2016-03 nie zaleca znakowania tekstem ani symbolami zarówno elementu sterowniczego, jak i jego tła. W praktyce częściej spotyka się opisane tło za pomocą tekstów, np. EMERGENCY STOP, niż opisany element sterowniczy,
• przycisków ze stacyjką, które są odblokowywane przez kluczyk, nie zaleca się wg powyższej normy używać w przypadku rozwiązań, w których może istnieć konieczność szybkiego odblokowanie przycisku w przypadku ryzyka wystąpienia urazu człowieka. Instrukcja maszyny powinna wyraźnie zawierać opis używania kluczyka w sposób prawidłowy i zakaz pozostawienia go w stacyjce.

Eaton w swojej ofercie posiada pełną gamę powyższych rozwiązań dla producentów maszyn, które dzielą się wg:

• gabarytów urządzeń zatrzymania awaryjnego:

• różnych funkcji odblokowania – poprzez pociągnięcie, przekręcenie lub za pomocą kluczyka:

• wersji podświetlanych diodą LED, niepodświetlanych, z symbolem zatrz. awaryjnego lub z mechaniczną sygnalizacją zadziałania:

Podświetlenie może być także zrealizowane poprzez zewnętrzny pierścień montowany do przycisków o średnicy 45 i 60 mm albo w modelach o średnicy 30mm poprzez wbudowany podświetlany pierścień.

• typów montażowych:

Dostępne są także dodatkowe akcesoria takie, jak kołnierze ochronne, osłony plombowane i pełna gama żółtych tabliczek o różnych rozmiarach, np.

Autor: Krystian Czerkas – Product Manager, Eaton

>> Przejdź do produktów Eaton

Artykuł Awaryjne zatrzymanie maszyny pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.