Artykuł Izolacyjne Kłącze Kablowe pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Artykuł Nowa nawierzchnia po wymianie WLZ pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Dla osób nie zaznajomionych lub słabo zaznajomionych z tematem, trzeba nakreślić czym są te układy sieci zbiorczo nazywane TN – zaznaczam iż w artykule pomijam inne układy jak m.in. TT czy IT.

TN zbiorczo oznacza, że punkt neutralny sieci jest uziemiony i napięcie między nim a ziemią (podłożem) nie powinno przekraczać napięcia dotykowego dopuszczalnego długotrwale (dawniej “napięcie bezpieczne”).

Napięcie z jakiego korzystają urządzenia znajduje się miedzy ww. punktem a fazą (230V) lub pomiędzy fazami (400V). W układzie TN-C jest jeden przewód PEN (dawne “zero” – obecnie nazwa została wycofana z użycia, choć często jest nadużywana), który równocześnie jest jednym z przewodów roboczych (do zamknięcia obwodu potrzeba potencjału, czyli co najmniej dwóch przewodów) i równocześnie jest przewodem ochronnym, często niepoprawnie zwanym jako uziemienie.

W układzie TN-S, który w Polsce jest rzadkością, od samego transformatora zamiast mieć wspólny PEN to mamy przewody PE oraz N, przy czym przewód PE jest bliżej uziomów, a N bliżej transformatora. Dzięki czemu cały prąd roboczy płynie przez przewód N i jego upalenie się nie powoduje utraty ochrony jak w przypadkach układów TN-C i TN-C-S.

Przy czym trzeba mieć na uwadze, iż TN-C-S z uziemionym punktem podziału nie jest i nigdy nie był układem TN-S – zwłaszcza że upalenie przewodu PEN może spowodować pojawienie się niebezpiecznego napięcia na PE w instalacji – no chyba że ktoś posiada uziemienie o zerowej rezystancji, co zgodnie z prawami fizyki jest po prostu niemożliwe.

O co chodzi z tym przewodem ochronnym? Otóż na nim wartość napięcia jest (czytaj: powinna być) na tyle niewielka, że nie powinna być odczuwalna, a w każdym razie nie powinna być niebezpieczna. Wskutek niskiej impedancji, ewentualny ładunek elektryczny, np. wskutek zjawiska pojemności elektrycznej (kondensator jaki powstaje m.in. z dwóch przewodów), zostaje szybko wyrównany poprzez odprowadzenie go do uziemienia – w najlepszym razie przez uziemienie budynku, ewentualnie przez uziemienie po stronie sieci.

W przypadku zwarcia przewodu będącego pod napięciem (fazowego) z przewodem PEN (i nie tylko z PEN) obwód zamyka się poprzez transformator, przez co natężenie prądu jest na tyle duże, że zwykle powoduje szybkie zadziałanie zabezpieczenia (bezpiecznik lub wyłącznik nadprądowy) i wyłączenie obwodu w bezpiecznie krótkim czasie. Czas w jakim dojdzie do wyłączenia obwodu w takim wypadku ma niesamowicie duże znaczenie dla bezpieczeństwa, jednak to jest nieco rozległy temat i nie będzie go w tym artykule.

Rozdział przewodu PEN na PE i N

W przypadku układu TN-C-S (podobnie w TN-S który często jest z nim mylony), który od 1996 roku obowiązkowo zastępuje TN-C, przewód PEN ma w którymś momencie rozdzielony przewód PEN na dwie części: PE oraz N. Na pierwszy rzut oka, nie ma to uzasadnienia ekonomicznego – po co prowadzić to osobnym przewodem, skoro tyle lat dało się to na jednym? Otóż w zeszłym wieku przez jakiś czas myślano tak samo. Była jedna możliwość mówiąca za tym, iż dawne zerowanie (układ TN-C) nie jest bezpieczny. Początkowo ta możliwość wydawała się być bardziej teorią niż praktyką, jednak statystyki przyczyn śmierci udowodniły, iż ta teoria jest jak najbardziej częstą praktyką i należy zmienić przepisy, co też miało miejsce w wspomnianym 1996 roku, w którym powstał poniżej zacytowany przepis:

Obwieszczenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 8 kwietnia 2019 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

(…)
§ 183. 1. W instalacjach elektrycznych należy stosować:
(…)
2) oddzielny przewód ochronny i neutralny, w obwodach rozdzielczych i odbiorczych;
(…)

Wobec czego staje się całkowicie jasne, że zdecydowana większość instalacji powinna być w układzie TN-C-S, a nie jak w ubiegłym wieku – TN-C.

Mimo tego znajdują się przypadki, które można podzielić na dwie grupy osób. Jedna grupa z chęci zarobku (monterzy) lub oszczędności (inwestorzy) kładą przewody 2-żyłowe oraz 4-żyłowe zamiast odpowiednio 3- i 5-żyłowych.

Druga grupa uważa, że jeśli obecny WLZ (przewód lub kabel między licznikiem a rozdzielnicą) nie spełnia normy to należy zrobić TN-C i tym samym nie dość, że złamać przepis to jeszcze narazić użytkowników na porażenie prądem w razie przerwania przewodu PEN.

Oczywiście druga grupa krzyknie, że przecież nie wolno, bo norma zabrania. Otóż ja osobiście nie znalazłem żadnej normy, która jest sprzeczna z ww. rozporządzeniem i jakoby zabraniałaby dokonywania podziału przewodu PEN (na dwa osobne PE i N). Wtedy standardowo te osoby powiedzą, że minimalny przekrój przewodu PEN powinien wynosić… Otóż owszem – jest norma, która mówi jaki powinien być minimalny przekrój przewodu PEN, ale to nie jest równoznaczne z zakazem dokonywania podziału. I tu znowu część osób odpowie, że poniżej tego przekroju ten przewód to nie PEN… Ja wtedy z nieodpartą chęcią się spytam czy może ten przewód przestał być przewodem, bo normy tak mówią?

Powyższe argumenty można jednoznacznie odeprzeć. Argumenty mówiące za tym, iż ww. interpretacja norm jest błędna można wręcz mnożyć. Z jednej strony prawo nie działa wstecz, więc dany przewód czy dajmy na to rura z gazem ma prawo istnieć i być używane dopóki nie pojawi się przepis (a nie nawet norma – chyba że przepis się odwoła do normy), który jasno tego zabrania od konkretnego dnia. Po drugie, dawny przewód “zerowy” to teraz PEN niezależnie od tego czy jego przekrój wynosi 400mm2 czy choćby przykładowo 0.5mm2 – to wciąż ten sam przewód. Trzeci argument jaki podam jest częściowo techniczny a częściowo prawny (w razie wypadku) – mianowicie jak wiadomo przerwa PEN powoduje ryzyko porażenia prądem – tak więc lepiej mieć osobny N i osobny PE jak nakazuje prawo czy ryzykować nieprzyjemnościami? Myślę że większość czytających i ich klientów nie przepada za elektrowstrząsami o poranku. Czym dłuższy PEN tym większe ryzyko, a robiąc podział, powodujemy że przewiercenie lub upalenie się przewodu jest dużo mniejszym ryzykiem pojawienia się napięcia na obudowie pralki, lodówki i wielu innych urządzeń w pierwszej klasie ochronności.

Tak więc co zrobić gdy przekrój poprzeczny przewodu PEN nie wynosi 10mm2 (16mm2 w przypadku Al) tylko np. jedno “oczko” mniej czyli 6mm2? Z pewnością warto mieć więcej, ale czy zawsze się da? Część osób powie, że się da. Ale te osoby najpewniej nie miały zbyt wiele do czynienia ze spółdzielniami mieszkaniowymi, gdyż nie każda wyraża zgodę na jakiekolwiek prace na klatce schodowej – nie dadzą zgody i tyle. Więc co jest lepsze: stara częściowo popalona instalacja, czy nowa, bezpieczna i bezproblemowa mimo tych 6mm2?

Przy kwestii podziału PEN jest jeszcze jedna ciekawa rzecz. Niektórzy twierdzą, że w starych instalacjach nigdzie nie ma PEN. Jedni twierdzą, że poniżej 10mm2 Cu lub 16mm2 Al to nie jest PEN. Więc czym są przewody zasilające budynki z przewodami 35mm2 i więcej? Skoro w pionie w bloku nie ma PEN to nie wolno robić podziału, a skoro nie wolno mieć wspólnego przewodu neutralnego i ochronnego to nie wolno mieć instalacji – więc może te bloki należy zlikwidować? Myślę że jednak bardziej humanitarne będzie żeby pozwolić im używać świeczki skoro nie mogą mieć instalacji elektrycznej. I do takich właśnie absurdów prowadzi błędna interpretacja norm, przepisów albo co gorsza dobra znajomość norm przy równoczesnym braku znajomości przepisów…

Podsumowując pokrótce, podział PEN nie tyle możemy co zawsze musimy wykonać i to przy każdej możliwej okazji: czy to w puszce, czy to w rozdzielnicy czy to w skrzynce pod domem. Przy wymianie jednego tylko przewodu, kładziemy go zgodnie z obecnymi normami i przepisami, czyli w miejscu zasilania robimy podział, np. za pomocą szybkozłączki lub szyny w rozdzielnicy. Przewód PEN poniżej 10mm2 Cu lub 16mm2 Al, jeśli jest możliwość to doprowadzamy do obecnych norm, a jak się nie da to go nie wydłużamy tylko rozdzielamy zgodnie z przepisami.

Oczywiście bardzo stare instalacje zawsze warto wymienić wraz z przewodami i zabezpieczeniami. Nie w każdym jednym wypadku jest możliwość wymiany WLZ, więc nie popadajmy przy tym w interpretacje norm rodem z internetu, tylko róbmy w pełni zgodnie z przepisami i tak żeby było dla wszystkich bezpiecznie.

Artykuł Modernizacja instalacji elektrycznej z TN-C na TN-C-S pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Kolejny dzień z pracy elektryków, kolejny odcinek naszego elektrycznego vloga.
Dziś wprowadzamy, a następnie podłączamy kabel WLZ w złączu kablowym.

Zapraszam do oglądania, komentowania i subskrybcji kanału AMPER.TV

Artykuł Podłączamy WLZ do złącza kablowego [VLOG] pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Artykuł Ja tu na deszczu, wilki jakieś… pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

KABLE ZEWNĘTRZNE

1. Główny kabel zasilający

Kabel zasilający musimy położyć pomiędzy złączem energetycznym, które zazwyczaj Zakład Energetyczny montuje w linii bramy naszej posesji, a rozdzielnicą główną obiektu. Zanim dojdziemy do określenia parametrów tego kabla warto wspomnieć o samym poprowadzeniu naszego WLZ-a. Bardzo ważną oraz pomocną rzeczą jest – jeszcze na etapie budowy – przygotowanie odpowiednich przepustów kablowych na wszystkie kable wychodzące na zewnątrz domku, m.in. na kabel zasilający. Ja zazwyczaj zostawiam (jeszcze przed wylaniem posadzek) minimum dwie rury karbowane AROT DVR o średnicy 50mm z pilotem (Rys. 1). Dodatkowo warto też wyprowadzić bednarkę (Rys. 2) w celu poprawienia jakości naszego uziemienia budynku – o ile nie mamy wyprowadzonej bednarki podpiętej do uziomu otokowego budynku.

Przepust kablowy pozwoli nam na późniejszym etapie wprowadzić dodatkowe kable i przewody np. do zasilania bramy wjazdowej, oświetlenia zewnętrznego, kabla do domofonu, internetu, itp. Należy również przygotować odpowiedni wykop pod kabel zasilający (Rys. 3). Głębokość tego wykopu powinna mieć 70-80cm. Warto również wspomnieć, że jeśli kabel przebiega blisko innych mediów (np. gaz, woda), należy umieścić go w dodatkowej rurze osłonowej. Układając kabel w wykopie pamiętajmy aby zasypując go 25cm nad kablem położyć niebieską folię ostrzegawczą. Tyle o samym kładzeniu kabla, przejdźmy zatem do określenia typu i przekroju.

Jak wcześniej pisałem kabel układamy w ziemi, czyli typ naszego kabla to YKY. Jeżeli chodzi o przekrój to tutaj determinuje go przydział mocy, jaki zamówiliśmy w elektrowni. Dla przedziału mocy przyłączeniowej 12-15kW (typowa moc dla domku jednorodzinnego) stosujemy 5x10mm2 (Rys. 4). Powyżej tego przedziału oraz w przypadku znacznych odległości (powyżej 50m) pomiędzy złączem a rozdzielnicą stosujemy 5x16mm2.

Dane techniczne:

• Symbol: YKY5x10, YKY5x16
• Napięcie izolacji: 0,6/1kV
• Ilość żył: 5
• Przekrój żył: 10/16mm2
• Rodzaj materiału żyły: miedz (Cu)
• Temperatura minimalna kabla podczas układania: -5°C
• Temperatury maksymalne podczas zwarć: +160°C
• Promień gięcia: 10 razy średnica kabla
• Tworzywo izolacja: polwinitowa PVC

2. Zewnętrzne kable zasilające

Kable zasilające zewnętrzne typu YKY używamy również do zasilania zewnętrznych odbiorników takich jak np. napęd bramy wjazdowej, oświetlenia zewnętrznego ogrodu, podjazdu czy zasilania altany. Jeżeli chodzi o sposób układania to postępujemy analogicznie jak w przypadku głównego kabla zasilającego. Typowy rodzaj/przekrój kabli stosowanych w instalacjach budynkowych jednorodzinnych to YKY 3×1,5mm2 (Rys. 5), YKY 3×2,5mm2.

Dane techniczne:

• Symbol: YKY3x1,5; YKY3x2,5
• Napięcie izolacji: 0,6/1kV
• Ilość żył: 3
• Przekrój żył: 1,5/2,5mm2
• Rodzaj materiału żyły: miedz (Cu)
• Temperatura na powierzchni przewodu max: 70°C
• Temperatury maksymalne podczas zwarć: +160°C
• Tworzywo izolacja: polwinitowa PVC

3. Zewnętrzne kable sygnałowe/komunikacyjne

Kable zewnętrzne sygnałowe stosujemy do tworzenia sieci komunikacyjnych bezpośrednio w ziemi pomiędzy urządzeniami zewnętrznym i wewnętrznymi w obrębie naszej posesji takimi jak domofony, wideofony, czujniki ruchu, napędy bram, telefony, alarmy itp. Najbardziej typowym kablem jest XZTKMXpw 5x2x0,5.

Zasada kładzenia kabli komunikacyjnych jest analogiczna do kabli energetycznych.

Dane techniczne:

• Typ izolacja: polietylen
• Powłoka: polietylen piankowany
• Materiał żyły: miedź
• Ilość żył: 10 (5x skrętka parowna)
• Przekrój żyły: 0,5 mm2
• Oznakowanie żył: kolorowe
• Typ żyły: drut
• Kolor powłoki izolacyjnej: Czarny

PRZEWODY WYKORZYSTYWANE DO INSTALACJI WEWNĄTRZ BUDYNKOWYCH

1. Przewody płaskie typu YDYp

Przewody płaskie są przeznaczone do wykonywania instalacji wewnątrz budynkowych oraz zewnętrznych (o ile nie są narażone na działanie słońca). Z uwagi na przeznaczenie dzielimy je według dwóch podstawowych kryteriów, tj przekrój kabla oraz ilość żył roboczych w kablu. Tabela nr 1 przedstawia praktyczne zastosowanie przewodów płaskich. Rysunek nr 3 pokazuje przykładowe przewody typu YDYp.

Dane techniczne:

• Żyły: miedziane jednodrutowe klasa 1 okrągłe (RE) wg EN 60228
• Izolacja: polwinit typu TI1
• Powłoka: polwinit typu TM1
• Maksymalna temperatura żyły podczas pracy przewodu: +70° C
• Minimalna temperatura otoczenia dla przewodów ułożonych na stałe: -30° C
• Minimalna temperatura otoczenia przy układaniu przewodów: -5° C
• Maksymalna temperatura żyły podczas zwarcia: +160° C
•  Minimalny promień gięcia: 6 x D, D-średnica zewnętrzna przewodu
• Napięcie probiercze: 2500 V
• Odporność na rozprzestrzenianie płomienia: IEC 60332-1-2

Tab. 1. Praktyczne zastosowanie przewodów płaskich:

Rys.7. Przykładowe przewody płaskie typu YdYp

2. Przewody sygnałowe wewnątrz budynkowe

W obrębie przewodów sygnałowych wyróżniamy przewody wykorzystywane do instalacji teletechnicznych tj. domofonowe, antenowe, internetowe oraz przewody wykorzystywane do instalacji alarmowej budynku. Tabela nr 2 przedstawia praktyczne zastosowanie poszczególnych przewodów z tego zakresu. Rys. 8 pokazuje przykładowe kable komunikacyjne.

Tab. 2. Praktyczne zastosowanie przewodów sygnałowych:

Podsumowanie

W powyższym artykule chciałem pokazać jak kształtuje się przekrój stosowanych w instalacjach budynkowych typowych przewodów i kabli. Ilość typów na pierwszy rzut oka może się wydawać przerażająca, aczkolwiek doświadczenie branżowe pozwala już po kilku wykonanych samodzielnie instalacjach w łatwy sposób zidentyfikować jaki kabel/przewód należy zastosować do wykonania danego obwodu.

Jeśli na co dzień zajmujesz się instalacjami elektrycznymi koniecznie podziel się z nami komentarzem na temat przewodów stosowanych w Twojej pracy.

Artykuł Oznaczenia przewodów i kabli elektrycznych pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.