Sytuacja opanowana, stan po poprawkach:

Źródło

Artykuł Chodź, pomaluj mój świat na żółto i na Niebiesko… pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Dla osób nie zaznajomionych lub słabo zaznajomionych z tematem, trzeba nakreślić czym są te układy sieci zbiorczo nazywane TN – zaznaczam iż w artykule pomijam inne układy jak m.in. TT czy IT.

TN zbiorczo oznacza, że punkt neutralny sieci jest uziemiony i napięcie między nim a ziemią (podłożem) nie powinno przekraczać napięcia dotykowego dopuszczalnego długotrwale (dawniej “napięcie bezpieczne”).

Napięcie z jakiego korzystają urządzenia znajduje się miedzy ww. punktem a fazą (230V) lub pomiędzy fazami (400V). W układzie TN-C jest jeden przewód PEN (dawne “zero” – obecnie nazwa została wycofana z użycia, choć często jest nadużywana), który równocześnie jest jednym z przewodów roboczych (do zamknięcia obwodu potrzeba potencjału, czyli co najmniej dwóch przewodów) i równocześnie jest przewodem ochronnym, często niepoprawnie zwanym jako uziemienie.

W układzie TN-S, który w Polsce jest rzadkością, od samego transformatora zamiast mieć wspólny PEN to mamy przewody PE oraz N, przy czym przewód PE jest bliżej uziomów, a N bliżej transformatora. Dzięki czemu cały prąd roboczy płynie przez przewód N i jego upalenie się nie powoduje utraty ochrony jak w przypadkach układów TN-C i TN-C-S.

Przy czym trzeba mieć na uwadze, iż TN-C-S z uziemionym punktem podziału nie jest i nigdy nie był układem TN-S – zwłaszcza że upalenie przewodu PEN może spowodować pojawienie się niebezpiecznego napięcia na PE w instalacji – no chyba że ktoś posiada uziemienie o zerowej rezystancji, co zgodnie z prawami fizyki jest po prostu niemożliwe.

O co chodzi z tym przewodem ochronnym? Otóż na nim wartość napięcia jest (czytaj: powinna być) na tyle niewielka, że nie powinna być odczuwalna, a w każdym razie nie powinna być niebezpieczna. Wskutek niskiej impedancji, ewentualny ładunek elektryczny, np. wskutek zjawiska pojemności elektrycznej (kondensator jaki powstaje m.in. z dwóch przewodów), zostaje szybko wyrównany poprzez odprowadzenie go do uziemienia – w najlepszym razie przez uziemienie budynku, ewentualnie przez uziemienie po stronie sieci.

W przypadku zwarcia przewodu będącego pod napięciem (fazowego) z przewodem PEN (i nie tylko z PEN) obwód zamyka się poprzez transformator, przez co natężenie prądu jest na tyle duże, że zwykle powoduje szybkie zadziałanie zabezpieczenia (bezpiecznik lub wyłącznik nadprądowy) i wyłączenie obwodu w bezpiecznie krótkim czasie. Czas w jakim dojdzie do wyłączenia obwodu w takim wypadku ma niesamowicie duże znaczenie dla bezpieczeństwa, jednak to jest nieco rozległy temat i nie będzie go w tym artykule.

Rozdział przewodu PEN na PE i N

W przypadku układu TN-C-S (podobnie w TN-S który często jest z nim mylony), który od 1996 roku obowiązkowo zastępuje TN-C, przewód PEN ma w którymś momencie rozdzielony przewód PEN na dwie części: PE oraz N. Na pierwszy rzut oka, nie ma to uzasadnienia ekonomicznego – po co prowadzić to osobnym przewodem, skoro tyle lat dało się to na jednym? Otóż w zeszłym wieku przez jakiś czas myślano tak samo. Była jedna możliwość mówiąca za tym, iż dawne zerowanie (układ TN-C) nie jest bezpieczny. Początkowo ta możliwość wydawała się być bardziej teorią niż praktyką, jednak statystyki przyczyn śmierci udowodniły, iż ta teoria jest jak najbardziej częstą praktyką i należy zmienić przepisy, co też miało miejsce w wspomnianym 1996 roku, w którym powstał poniżej zacytowany przepis:

Obwieszczenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 8 kwietnia 2019 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

(…)
§ 183. 1. W instalacjach elektrycznych należy stosować:
(…)
2) oddzielny przewód ochronny i neutralny, w obwodach rozdzielczych i odbiorczych;
(…)

Wobec czego staje się całkowicie jasne, że zdecydowana większość instalacji powinna być w układzie TN-C-S, a nie jak w ubiegłym wieku – TN-C.

Mimo tego znajdują się przypadki, które można podzielić na dwie grupy osób. Jedna grupa z chęci zarobku (monterzy) lub oszczędności (inwestorzy) kładą przewody 2-żyłowe oraz 4-żyłowe zamiast odpowiednio 3- i 5-żyłowych.

Druga grupa uważa, że jeśli obecny WLZ (przewód lub kabel między licznikiem a rozdzielnicą) nie spełnia normy to należy zrobić TN-C i tym samym nie dość, że złamać przepis to jeszcze narazić użytkowników na porażenie prądem w razie przerwania przewodu PEN.

Oczywiście druga grupa krzyknie, że przecież nie wolno, bo norma zabrania. Otóż ja osobiście nie znalazłem żadnej normy, która jest sprzeczna z ww. rozporządzeniem i jakoby zabraniałaby dokonywania podziału przewodu PEN (na dwa osobne PE i N). Wtedy standardowo te osoby powiedzą, że minimalny przekrój przewodu PEN powinien wynosić… Otóż owszem – jest norma, która mówi jaki powinien być minimalny przekrój przewodu PEN, ale to nie jest równoznaczne z zakazem dokonywania podziału. I tu znowu część osób odpowie, że poniżej tego przekroju ten przewód to nie PEN… Ja wtedy z nieodpartą chęcią się spytam czy może ten przewód przestał być przewodem, bo normy tak mówią?

Powyższe argumenty można jednoznacznie odeprzeć. Argumenty mówiące za tym, iż ww. interpretacja norm jest błędna można wręcz mnożyć. Z jednej strony prawo nie działa wstecz, więc dany przewód czy dajmy na to rura z gazem ma prawo istnieć i być używane dopóki nie pojawi się przepis (a nie nawet norma – chyba że przepis się odwoła do normy), który jasno tego zabrania od konkretnego dnia. Po drugie, dawny przewód “zerowy” to teraz PEN niezależnie od tego czy jego przekrój wynosi 400mm2 czy choćby przykładowo 0.5mm2 – to wciąż ten sam przewód. Trzeci argument jaki podam jest częściowo techniczny a częściowo prawny (w razie wypadku) – mianowicie jak wiadomo przerwa PEN powoduje ryzyko porażenia prądem – tak więc lepiej mieć osobny N i osobny PE jak nakazuje prawo czy ryzykować nieprzyjemnościami? Myślę że większość czytających i ich klientów nie przepada za elektrowstrząsami o poranku. Czym dłuższy PEN tym większe ryzyko, a robiąc podział, powodujemy że przewiercenie lub upalenie się przewodu jest dużo mniejszym ryzykiem pojawienia się napięcia na obudowie pralki, lodówki i wielu innych urządzeń w pierwszej klasie ochronności.

Tak więc co zrobić gdy przekrój poprzeczny przewodu PEN nie wynosi 10mm2 (16mm2 w przypadku Al) tylko np. jedno “oczko” mniej czyli 6mm2? Z pewnością warto mieć więcej, ale czy zawsze się da? Część osób powie, że się da. Ale te osoby najpewniej nie miały zbyt wiele do czynienia ze spółdzielniami mieszkaniowymi, gdyż nie każda wyraża zgodę na jakiekolwiek prace na klatce schodowej – nie dadzą zgody i tyle. Więc co jest lepsze: stara częściowo popalona instalacja, czy nowa, bezpieczna i bezproblemowa mimo tych 6mm2?

Przy kwestii podziału PEN jest jeszcze jedna ciekawa rzecz. Niektórzy twierdzą, że w starych instalacjach nigdzie nie ma PEN. Jedni twierdzą, że poniżej 10mm2 Cu lub 16mm2 Al to nie jest PEN. Więc czym są przewody zasilające budynki z przewodami 35mm2 i więcej? Skoro w pionie w bloku nie ma PEN to nie wolno robić podziału, a skoro nie wolno mieć wspólnego przewodu neutralnego i ochronnego to nie wolno mieć instalacji – więc może te bloki należy zlikwidować? Myślę że jednak bardziej humanitarne będzie żeby pozwolić im używać świeczki skoro nie mogą mieć instalacji elektrycznej. I do takich właśnie absurdów prowadzi błędna interpretacja norm, przepisów albo co gorsza dobra znajomość norm przy równoczesnym braku znajomości przepisów…

Podsumowując pokrótce, podział PEN nie tyle możemy co zawsze musimy wykonać i to przy każdej możliwej okazji: czy to w puszce, czy to w rozdzielnicy czy to w skrzynce pod domem. Przy wymianie jednego tylko przewodu, kładziemy go zgodnie z obecnymi normami i przepisami, czyli w miejscu zasilania robimy podział, np. za pomocą szybkozłączki lub szyny w rozdzielnicy. Przewód PEN poniżej 10mm2 Cu lub 16mm2 Al, jeśli jest możliwość to doprowadzamy do obecnych norm, a jak się nie da to go nie wydłużamy tylko rozdzielamy zgodnie z przepisami.

Oczywiście bardzo stare instalacje zawsze warto wymienić wraz z przewodami i zabezpieczeniami. Nie w każdym jednym wypadku jest możliwość wymiany WLZ, więc nie popadajmy przy tym w interpretacje norm rodem z internetu, tylko róbmy w pełni zgodnie z przepisami i tak żeby było dla wszystkich bezpiecznie.

Artykuł Modernizacja instalacji elektrycznej z TN-C na TN-C-S pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Podstawowym elementem wchodzącym w skład rozdzielni jest pole wyłącznika mocy ACB, które chroni zarówno urządzenia, jak i ludzi przed szkodami, jakie mogą powstać wskutek zwarcia, doziemienia czy przeciążenia. Tak w skrócie można opisać funkcję tego pola. Ja natomiast w dalszej części artykułu skupię się na analizie jego konstrukcji oraz opisie – krok po kroku – jak wygląda proces jego budowy. Wszystkie zdjęcia i moje spostrzeżenia powstały na podstawie pokazowego egzemplarza szafy, przekazanego do montażu przez firmę Rittal.

Budowę rozpocząłem od otwarcia dostarczonej paczki, w której znajdował się sam szkielet szafy wraz z zamontowaną wyłącznie ścianą tylną i blachą podłogi. Od razu zdecydowałem się na zdemontowanie ściany tylnej, po to by mieć lepszy i wygodniejszy dostęp do wnętrza szafy z każdej strony.

Następnie zamocowałem dwie ściany działowe przestrzeni funkcyjnej, jakie wypełniły całą wysokość szafy, a także oddzieliły od siebie poszczególne sekcje.

Warto podkreślić, że zastosowane w nich wstępne wykroje typu knock-out zdecydowanie ułatwiają prowadzenie w jednej linii szyn PE i N między polami.

Wsporniki tych szyn są przykręcane bezpośrednio do profilu ramy, co zapewnia dla wszystkich pól takie samo ich rozmieszczenie.

Za istotny uznać należy fakt, iż konstrukcja ścian działowych przestrzeni funkcyjnej pozwala na prowadzenie głównych szyn zbiorczych na dwa sposoby: w części dachowej lub w środkowej z tyłu. Podczas swoich prac skorzystałem ze wspomnianej pierwszej możliwości.

Górne wsporniki montuje się bezpośrednio na profilu szafy – w tym wypadku wystarczą do tego tylko trzy śruby.

Pozostawienie „otwartego” wspornika szyn daje możliwość zmieszczenia dodatkowego łącznika szynowego, co w łatwy i szybki sposób pozwala na połączenie z kolejną sekcją pola.

W dolnej części szafy w przestrzeni przyłącza kablowego zamontowałem dodatkowe płyty mocujące, przeznaczone do montażu szyn zbiorczych typu Maxi-PLS. Mocuje się je przy pomocy specjalnych uchwytów czołowych, a ich położenie jest już zdefiniowane poprzez otwory znajdujące się na powierzchni płyt.

Kolejnym etapem „układanki” był montaż wyłącznika mocy. Do tego celu potrzebowałem dwóch kątowników montażowych oraz dwóch szyn nośnych. W moim odczuciu, kątowniki montuje się w szybki i prosty sposób bezpośrednio do profilu ramowego szafy, następnie zaś przykręca się do nich szyny nośne. W ten sposób powstaje stabilna konstrukcja, która pozwala zastosować powietrzne wyłączniki mocy wszystkich czołowych producentów, jakie są dostępne na polskim rynku.

W kolejnym etapie musiałem to wszystko ze sobą połączyć.

W związku z tym, wykorzystałem zestaw łączeniowy przeznaczony dla powietrznych wyłączników mocy znajdujących zastosowanie w polach zasilających, sprzęgłowych czy odpływowych.

Montaż rozpocząłem „od góry” czyli od głównych szyn zbiorczych.  

W celu podparcia całego zestawu łączeniowego zamontowałem stabilizator wykonany z poliestru, wzmocniony włóknami szklanymi, który przymocowałem bezpośrednio do profilu obudowy używając do tego dedykowanych kątowników.

Dodatkowo na pionowych odcinkach szyn zamontowałem stabilizatory, wykonane z tego samego tworzywa, ich zadaniem jest usztywnienie całej konstrukcji oraz zwiększenie jej wytrzymałości zwarciowej.

W podobny sposób wykonałem połączenia od wyłącznika w kierunku szyn przyłącza kablowego.

Celem rozdzielenia poszczególnych przedziałów pola zamontowałem trzy poziome oddzielacze przestrzeni funkcyjnej. Wystarczyło je wsunąć na wybranym poziomie, a następnie przykręcić śrubami bezpośrednio do ścian bocznych oraz profilu obudowy. Boczne krawędzie zastosowanych wygrodzeń posiadają przetłoczenia typu knock-out, które wyłamują się łatwo i pozwalają w elastyczny sposób rozmieścić otwory, zgodnie z zaplanowanym prowadzeniem kabli, np. do obszaru sterowniczego.

Podkreślić należy, że w swojej przedniej części oddzielacz ma perforację wykonaną w formie plastra miodu, która umożliwia swobodną cyrkulację powietrza wewnątrz szafy. Natomiast otwór znajdujący się w jego tylnej części został zasłonięty płytą kołnierzową, wykonaną z tworzywa sztucznego.

W wydzielonej sekcji nad wyłącznikiem – wykorzystując dwa kątowniki – zamontowałem płytę montażową, na której umieściłem tablicę rozdzielczą z serii RiLine Compact.  

Umieściłem na niej dołączone aparaty – m.in. adapter przyłączeniowy 3-bieg., rozłącznik bezpiecznikowy, adapter urządzeniowy 1 i 3-bieg. oraz elektroniczny moduł sterujący silnika 3-bieg.

W ostatnim kroku musiałem już tylko „zamknąć” obudowę od frontu. W tym celu wykorzystałem zaproponowaną przez firmę Rittal koncepcję modułowych drzwi dzielonych, która pomaga uzyskać zmienną wysokość przedziałów. Przy zastosowaniu tego rozwiązania, wymaganymi elementami są osłony czołowe znajdujące się na górnym i dolnym końcu szafy.

Artykuł Jak zbudować rozdzielnicę niskiego napięcia w systemie Ri4Power? Przewodnik krok po kroku pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Wybór obudowy to sztuka kompromisu kilku czynników takich jak rozmiar, możliwość konfiguracji, wygląd i cena. Bardzo często jeden czynnik nie chce się porozumieć z resztą. I tak dochodzi do sytuacji, gdy duża, z możliwością rozbudowy, estetycznie prezentująca się obudowa psuje całe dobre wrażenie ceną. Z kolei tania, z możliwością rozbudowy i dobrym dostępem do akcesoriów obudowa okazuje się konstrukcją niskiej jakości.

W ofercie Ideal TS by Kanlux pod oznaczeniem KP-DB (Kanlux Produkcja-Distribution Box) znajdują się obudowy metalowe produkowane w Polsce przez rodzimą fabrykę. Jest to odpowiedź firmy Kanlux na potrzeby klientów.

Obudowy KP-DB zaprojektowano z myślą o dużych instalacjach. Takie instalacje zwykle występują w budownictwie publicznym i biurowym, choć zdarzają się też w domach. Wysoka jakość wykonania, możliwość konfiguracji i estetyczny wygląd – te wszystkie cechy dobrze opisują obudowy produkowane przez Kanlux.

Aparatura modułowa Ideal TS by Kanlux w połączeniu z obudowami KP-DB idealnie sprawdza się w zaawansowanych instalacjach elektrycznych.

W ofercie dostępne są zarówno obudowy natynkowe, jak i podtynkowe. W konfiguracji 18- i 24-modułowej. Dostępne obudowy mają od dwóch do sześciu rzędów szyn DIN. W sumie pojemność obudów wynosi od 36 do 144 modułów. Szyny DIN mają odstęp od siebie w standardzie 135 mm. Obecność szyn ochronnych i neutralnych sprawia, że prefabrykacja rozdzielnicy przebiega sprawnie.

Obudowa w białej barwie będzie się dobrze prezentować w przestrzeni biurowej, w pomieszczeniach administracji publicznej i w mieszkaniach. Klasa szczelności IP30 zapewnia ochronę przed dostępem narzędziami o średnicy min. 2,5 mm do części niebezpiecznych w rozdzielnicy.

W obudowie standardowo zamontowany jest zamek piórkowy, który otwieramy za pomocą dowolnego płaskiego elementu.

Producent przewidział też miejsce na zamek otwierany kluczem, by było możliwe ograniczenie dostępu niepowołanym osobom. Zamek znajdziemy w zakresie dostępnych akcesoriów pod oznaczeniem KDB-M-KL.

Duże znaczenie przy realizacjach ma głębokość montażu obudowy, którą możemy dobrać precyzyjnie do grubości ściany.

Podtynkowe obudowy na 18 modułów mają głębokość zabudowy 115 mm, zaś te na 24 moduły mają 145 mm.

Natynkowe obudowy 17-modułowe to głębokość zabudowy 125 mm, z kolei ich 24-modułowe odpowiedniki mają głębokość 145 mm. Dzięki takiej głębokości montażu mamy możliwość łatwiejszego prowadzenia okablowania. Dodatkowo te obudowy wyposażono w ramkę, która doskonale licuje się z powierzchnią montażową. Jeszcze jedną ich zaletą jest możliwość regulacji głębokości osadzenia w zakresie do 11 mm.

Wyjaśnienie odnośnie kodyfikacji symbolu
KP-DB-I-Mx-324:

• KP-DB – rodzina produktów (Kanlux Produkcja Distribution Box)
• I – typ konstrukcji: I klasa izolacji
• Mx – określenie typu drzwi i ramki oraz zabudowy: MF – rozdzielnica metalowa, zabudowa podtynkowa (Metal Flush) / MS – rozdzielnica metalowa, zabudowa natynkowa (Metal Surface)
• 324 – pojemność modułowa: pierwsza cyfra oznacza ilość rzędów (od dwóch do sześciu), kolejne – ilość modułów, które można umieścić w rzędzie, 324 oznacza rozdzielnicę trzy rzędową, gdzie w każdym rzędzie można umieścić 24 moduły (3 × 24 daje 72 moduły w całej rozdzielnicy)

Rozdzielnica KP-DB-I-MF to obudowa do montażu podtynkowego,  w I klasie izolacji (drzwi i ramka oraz osłony aparatów modułowych oddzielne dla każdego rzędu zabudowy z metalu, wanna rozdzielnicy z metalu). Odpowiednio rozdzielnice o szerokości 18 i 24 modułów na rząd.

• Zastosowanie: metalowe obudowy do montażu aparatów na szynach DIN (TH35)
• Klasa ochronności: I
• Stopień ochrony obudowy: IP30
• Napięcie znamionowe: AC 230/400 V
• Prąd znamionowy: 125 A
• Warunki eksploatacji: wewnątrz budynków, środowisko o małej agresywności.

Rozdzielnice KP-DB-I-MS to rozdzielnice natynkowe KP-DB-I-MS, w I klasie izolacji (drzwi i ramka metalowe, osłony aparatów modułowych oddzielne dla każdego rzędu zabudowy z metalu, wanna rozdzielnicy z metalu). Odpowiednio rozdzielnice o szerokości 18 i 24 modułów na rząd.

• Zastosowanie: metalowe obudowy do montażu aparatów na szynach DIN (TH35)
• Klasa ochronności: I
• Stopień ochrony obudowy: IP30
• Napięcie znamionowe: AC 230/400 V
• Prąd znamionowy: 125 A
• Warunki eksploatacji: wewnątrz budynków, środowisko o małej agresywności.

Nowa oferta rozdzielnic metalowych Ideal TS by Kanlux daje możliwość szerszego zastosowania obudów i zwiększa wachlarz ich zastosowań.
Dobór rozdzielnicy do aktualnego projektu staje się prostszy. Produkcja w naszym kraju umożliwia szybszą realizację i odpowiedź na zapotrzebowanie klientów.

Rozdzielnice Ideal TS by Kanlux pokazują, że wysoka jakość i wysoka cena wcale nie muszą iść ze sobą w parze. Polski producent udowodnił, że możliwe jest stworzenie obudów dla wymagających klientów, które jednocześnie będą dobrym ekonomicznie rozwiązaniem.

Artykuł Metalowe rozdzielnice KP-DB Ideal TS by Kanlux pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.

Artykuł Włączać czy nie włanczać? pochodzi z serwisu Elektryka Prąd Nie Tyka - instalacje elektryczne w praktyce.